Đó là phân tích vừa được đưa ra bởi nhóm chuyên gia của Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS, Mỹ).
Tận dụng thời cơ
Chưa đầy 2 tuần sau khi bùng nổ cuộc chiến Iran, ngày 11.3, ông Yusuf Tuggar - khi đó đang là Ngoại trưởng Nigeria - kêu gọi các quốc gia vùng Vịnh đầu tư vào lĩnh vực năng lượng của Nigeria, biến nước này từ chỗ là đối thủ sản xuất nhiên liệu hóa thạch để trở thành đối tác có thể giúp các nước vùng Vịnh tăng cường năng lực ứng phó khi khủng hoảng.

Nigeria đang tăng cường hợp tác với UAE về năng lượng
Ảnh: Reuters
Chỉ 2 tháng trước đó, UAE và Nigeria đã ký một thỏa thuận đối tác kinh tế toàn diện (CEPA), thể hiện ý định tăng cường quan hệ thương mại và đầu tư, đồng thời mở rộng hợp tác kinh tế trên nhiều lĩnh vực. UAE đã theo đuổi chiến lược hợp tác kinh tế đầy tham vọng với các cường quốc tầm trung châu Phi và trở thành đối tác thương mại nhiên liệu hàng đầu cho cả Ethiopia và Kenya. Các khoản đầu tư của UAE vào cảng biển, logistics, năng lượng và cơ sở hạ tầng không chỉ nhằm tạo ra lợi nhuận mà còn đưa nước này vào trung tâm các tuyến thương mại kết nối châu Phi với châu Á và châu Âu như một phần trong chiến lược hành lang kinh tế. Ví dụ, các khoản đầu tư cảng của UAE trên toàn lục địa liên kết vận tải biển châu Phi với trung tâm Jebel Ali của Dubai (UAE). Ngày 9.9 vừa qua, Công ty logistics Dubai DP World và tập đoàn Kenya GulfCap Group đã ký thỏa thuận phát triển một khu kinh tế đặc biệt lớn tại Mombasa với giá trị hơn 100 triệu USD.
Ả Rập Xê Út cũng đang là đối tác thương mại lớn thứ 2 của cả Ethiopia lẫn Kenya. Kể từ năm 2024, Riyadh đã thành lập các hội đồng kinh doanh chung với Ethiopia, Kenya và Nigeria. Tại Kenya, các thỏa thuận ký năm 2026 đã mở đường cho hợp tác trực tiếp giữa Ngân hàng Xuất nhập khẩu Ả Rập Xê Út và Tập đoàn Phát triển Kenya, đồng thời tạo ra các cơ chế định hướng vốn của Ả Rập Xê Út vào cơ sở hạ tầng, logistics và các dự án công nghiệp của Kenya.
Chậm chân hơn, nên Qatar theo đuổi áp dụng mô hình chọn lọc hơn, tập trung vào các lĩnh vực mà nước này có lợi thế so sánh, như hàng không và năng lượng. Ví dụ, Qatar Airways mở rộng quan hệ đối tác với Kenya Airways vào năm 2025, trong khi các công ty Qatar và Nigeria đã đồng ý vào năm 2026 theo đuổi 4 dự án năng lượng chung, bao gồm một dự án thăm dò khí tự nhiên trị giá khoảng 2 tỉ USD.
Hoàn cảnh đẩy đưa
Theo CSIS, khoảng 10 năm qua, Mỹ và Trung Quốc đã giảm đầu tư và cho vay các nước châu Phi. Đầu tư trực tiếp của Mỹ vào châu Phi giảm từ mức cao 69 tỉ USD năm 2014 xuống còn 37,9 tỉ USD năm 2025, trong khi cho vay của Trung Quốc cho lục địa châu Phi giảm từ đỉnh 28,8 tỉ USD năm 2016 xuống chỉ còn 2,1 tỉ USD năm 2024, buộc các quốc gia châu Phi phải tìm kiếm đối tác mới.
Trong khi đó, các nước châu Phi nhìn nhận nguồn vốn từ vùng Vịnh là một lựa chọn nhanh hơn, trực tiếp hơn và ít điều kiện hơn. Trên toàn lục địa, tổng thương mại giữa vùng Vịnh và châu Phi đã vượt quá 121 tỉ USD vào năm 2023, đồng thời các quốc gia vùng Vịnh đã đầu tư hơn 100 tỉ USD vào châu Phi trong thập kỷ qua.
Quan hệ hai bên được thúc đẩy bởi các diễn biến kinh tế, chính trị, xã hội toàn cầu. Cụ thể, cú sốc của đại dịch Covid-19 năm 2020, cuộc chiến Ukraine và mới nhất là cuộc chiến Iran củng cố thêm sự cần thiết của cả hai khu vực trong việc đa dạng hóa quan hệ đối tác quốc tế và xây dựng khả năng chống chịu kinh tế cao hơn.
Qua đó, các nước vùng Vịnh ngày càng xem các thị trường, cơ sở hạ tầng, nguồn năng lượng và sản xuất nông nghiệp ở châu Phi như những tài sản có thể hỗ trợ đa dạng hóa kinh tế và giảm thiểu rủi ro trước các cú sốc địa chính trị. Ngược lại, các quốc gia châu Phi xem vốn vùng Vịnh như một phương tiện để thu hẹp khoảng cách về cơ sở hạ tầng và tài chính đồng thời đa dạng hóa khỏi các đối tác truyền thống.
Khi quan hệ vùng Vịnh - châu Phi phát triển có thể xem là động lực bổ sung và có thể là cả cạnh tranh trước ảnh hưởng của các cường quốc lớn như Mỹ và Trung Quốc. Trong đó, cuộc chiến Iran càng thúc đẩy động lực đa dạng hóa quan hệ các mối quan hệ kinh tế, chính trị và an ninh giữa các nước châu Phi và vùng Vịnh nhằm mang lại cơ hội để xây dựng khả năng chống chịu chiến lược.










Bình luận (0)