Tăng trưởng dựa trên công nghệ, năng suất và đổi mới

Giải phóng mọi nguồn lực xã hội

Đại hội XIV của Đảng đã đặt mục tiêu rất rõ: Đến năm 2030, GDP bình quân đầu người khoảng 8.500 USD, kinh tế số chiếm khoảng 30% GDP, tăng trưởng bình quân từ 10% trở lên. Đến năm 2045, VN trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Hội nghị T.Ư 3 vừa qua xác định muốn đạt được những mục tiêu ấy thì không thể chỉ tiếp tục phát triển bằng những động lực cũ. Đất đai, vốn đầu tư hay lao động giá rẻ vẫn cần, nhưng điều quyết định là năng suất, là khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực.

Ảnh: V.G

TS Nguyễn Văn Điển, Trưởng khoa Kinh tế chính trị, Học viện Chính trị Khu vực II, đánh giá: Quan điểm này không chỉ đúng đắn về mặt chủ trương, mà còn có cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc. Trên thế giới, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo từ lâu đã trở thành động lực chủ yếu của tăng trưởng kinh tế. Những quốc gia vươn lên mạnh mẽ đều dựa vào sức mạnh công nghệ và tri thức. Hiện nay, VN đang hội tụ đầy đủ chất liệu để xây dựng mô hình kinh tế mới là nền kinh tế thị trường kỹ thuật số xã hội chủ nghĩa với những trụ cột được xác định đồng điệu với xu hướng phát triển của thế giới.

Theo TS Nguyễn Văn Điển, để năng suất lao động tăng gấp đôi, phải tập trung vào đào tạo nhân lực, phát triển kinh tế số, kinh tế tri thức, tập trung vào thương mại điện tử và kinh tế chia sẻ tại các vùng đô thị. Còn khu vực nông nghiệp ở nông thôn phải chuyển qua kinh tế tuần hoàn, ứng dụng công nghệ cao, kết hợp nông nghiệp du lịch. Riêng phần kinh tế tuần hoàn sẽ phải có cú hích vốn mồi từ nhà nước như gói tài chính xanh, các giải pháp sandbox, thử nghiệm mô hình nông nghiệp du lịch sinh thái…

Khu vực công nghiệp thì đào tạo kỹ sư cao cấp, tập trung vào các ngành công nghệ lõi, công nghệ nguồn. Nếu như trước đó, dây chuyền sản xuất chỉ là đóng gói, kiểm thử, sản xuất thì giờ sẽ phải chuyển mình sang làm chủ cả thiết kế và sản xuất chip, hoàn thiện và nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

"Mới đây, Tập đoàn Viettel đã chính thức khởi công xây dựng nhà máy chế tạo chip bán dẫn đầu tiên tại VN. Đây là dấu mốc quan trọng hình thành năng lực chế tạo chip bán dẫn trong nước, tạo nền tảng cho mục tiêu từng bước làm chủ công nghệ lõi và phát triển hệ sinh thái bán dẫn", TS Điển dẫn chứng và nhấn mạnh: Muốn làm được điều này, công tác đào tạo kỹ sư phải được đặc biệt chú trọng và đầu tư bởi những ngành sản xuất chip, công nghệ bán dẫn đòi hỏi lực lượng lao động chất lượng rất cao.

Ảnh: Ngọc Dương

Riêng với khu vực dịch vụ, phải phát triển các dịch vụ liên ngành có hàm lượng giá trị cao, chất lượng cao, ứng dụng thành tựu công nghiệp 4.0. Đơn cử như chuyển đổi từ du lịch truyền thống sang du lịch thông minh; lữ hành, nghỉ dưỡng chất lượng cao; bên cạnh những điểm đến và trung tâm logistics sẽ phải hình thành các cơ sở mua sắm, khu vui chơi giải trí hoặc các sản phẩm đặc thù như du lịch kết hợp canh nông…, từ đó nâng cao giá trị khai thác từ du lịch. Tương tự, các trung tâm logistics, dịch vụ cảng, kho bãi, dịch vụ y tế… cũng phải mở rộng và kết hợp liên ngành để khai thác triệt để tiềm năng, mang lại giá trị gia tăng.

"Mô hình tăng trưởng kinh tế mới xác định lấy kinh tế số, kinh tế tuần hoàn, kinh tế tri thức là tiền đề, đặc biệt là đổi mới sáng tạo. Đây là những yếu tố trực tiếp giải phóng nguồn lực xã hội, từ đó nâng cao năng suất nhân tố tổng hợp, dịch chuyển cơ cấu theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, sử dụng hiệu quả các nguồn lực đầu vào. Dựa trên những thành tựu đã đạt được trong thời gian qua cùng loạt chủ trương, nghị quyết đã ban hành, VN hoàn toàn có thể thực hiện được mục tiêu đề ra", TS Nguyễn Văn Điển kỳ vọng.

Động lực tạo bước nhảy vọt về năng suất

TS Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, phân tích: Bản chất của mô hình tăng trưởng mới là chuyển dịch nền tảng tạo ra giá trị - từ lao động cơ học sang lao động tri thức, từ đầu tư vật chất sang đầu tư vào con người, công nghệ và thể chế. Nếu mô hình cũ lấy "vốn, lao động, tài nguyên, thị trường" làm động lực, thì mô hình mới lấy "tri thức, công nghệ, thể chế, con người" làm trung tâm.

"Trong bối cảnh thế giới đang chuyển mình mạnh mẽ dưới tác động của công nghệ, địa chính trị và những biến động kinh tế toàn cầu, VN đứng trước một ngã rẽ mang tính quyết định: hoặc đổi mới mô hình tăng trưởng để bứt phá, hoặc chấp nhận bị tụt lại phía sau. Chuyển hướng căn cơ từ mô hình phát triển theo chiều rộng sang mô hình phát triển theo chiều sâu, hướng đến chất lượng, năng suất và sức cạnh tranh không chỉ là xu thế, mà là lối thoát chiến lược cho một quốc gia như VN đang tìm kiếm đột phá để thoát bẫy thu nhập trung bình", TS Dũng nhấn mạnh.

Theo ông, VN có đủ điều kiện để bước vào mô hình tăng trưởng mới. Cụ thể, chúng ta có đội ngũ nhân lực trẻ, năng động và thông minh giúp đất nước có lợi thế hấp thụ công nghệ nhanh; hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đã hình thành với hơn 3.800 startup, hàng trăm quỹ đầu tư mạo hiểm cùng nhiều trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) của các tập đoàn toàn cầu; hạ tầng số và dữ liệu quốc gia đang được xây dựng đồng bộ; Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số đang dần trở thành hiện thực.

Cùng với đó, cải cách thể chế đang được đẩy mạnh, xây dựng Chính phủ kiến tạo, chuyển trọng tâm từ "quản lý" sang "phục vụ và tạo thuận lợi". Nếu các nỗ lực này tiếp tục được kiên định thực hiện, mô hình tăng trưởng mới không chỉ khả thi mà còn có thể trở thành lợi thế cạnh tranh của VN trong khu vực.

Trong mô hình tăng trưởng mới, giáo dục không còn là lĩnh vực xã hội đơn thuần, mà chính là nguồn lực nội sinh quan trọng nhất của quốc gia. Một nền giáo dục hiện đại, thực học sẽ đào tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao - điều kiện thiết yếu để vận hành nền kinh tế tri thức và chuyển đổi số. Không có đột phá trong giáo dục, mọi kỳ vọng về tăng trưởng dựa trên sáng tạo sẽ chỉ là lời nói suông.

"Nếu mô hình tăng trưởng cũ dựa vào khai thác tài nguyên thiên nhiên, thì mô hình mới phải khai thác tài nguyên trí tuệ của con người VN. Từ đó, các động lực mới đã hình thành rõ nét hơn. Khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số và kinh tế xanh đã bắt đầu đóng góp thực chất vào tăng trưởng, dù tỷ trọng còn khiêm tốn. Đây là dư địa rất lớn để tạo ra bước nhảy vọt về năng suất trong giai đoạn tới", TS Nguyễn Sĩ Dũng nhấn mạnh.