Thận trọng với sức hút từ những ngành 'bùng nổ'

Khi ngành "hot" không còn là tấm vé bảo đảm

Trương Nguyễn Ngọc Hân (28 tuổi, ngụ P.Thủ Đức, TP.HCM), cho biết cô từng chọn ngành ngôn ngữ Hàn với suy nghĩ đây là lĩnh vực có nhu cầu cao, cơ hội việc làm rộng mở. Thời điểm cô thi ĐH, ngành ngôn ngữ được nhiều người đánh giá là hấp dẫn, dễ tìm việc, nhất là trong bối cảnh doanh nghiệp nước ngoài vào VN ngày càng nhiều.

Hân kể sau khi tốt nghiệp, công việc của cô lại không đi đúng quỹ đạo như suy nghĩ. "Từ lúc ra trường đến nay, mình làm rất nhiều việc như sales, thiết kế, viết nội dung… và chủ yếu dùng tiếng Anh nhiều hơn tiếng Hàn. Có lúc mình tự hỏi không biết đã chọn sai từ đầu hay do thị trường thay đổi quá nhanh", cô chia sẻ. Gần đây rơi vào cảnh thất nghiệp, cô càng thêm băn khoăn về hướng đi tiếp theo.

Ảnh: An Vy

Cách đây 4 năm, ngành công nghệ thông tin (CNTT) được kỳ vọng mang lại công việc ổn định, thu nhập tốt. Tuy nhiên, Nguyễn Thanh Tuấn (22 tuổi, P.Tăng Nhơn Phú, TP.HCM), cũng bắt đầu lo lắng khi chứng kiến sự thay đổi chóng mặt của thị trường. "Có thời điểm mình nghĩ học CNTT thì chắc chắn không lo thất nghiệp. Nhưng nay mình băn khoăn không biết liệu AI có khiến cơ hội việc làm của người mới ra trường ít đi hay không, vì hiện tại nhiều người cũng đang đỏ mắt tìm việc giống mình", Tuấn chia sẻ.

Thạc sĩ Trần Nam (Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn TP.HCM) cho rằng hiện nay học sinh thường chọn ngành dựa trên 4 yếu tố chính gồm độ phổ biến của nghề ở hiện tại và tương lai, mức thu nhập, sự phù hợp với năng lực, tính cách bản thân và mức độ được xã hội trọng vọng.

Theo ông Nam, sai sót phổ biến hiện nay là nhiều em chọn ngành hoặc chọn trường trước. Trong khi đó, trình tự hợp lý phải là chọn nghề phù hợp với bản thân, rồi mới chọn ngành học, bậc học và cuối cùng là trường học phù hợp năng lực, tài chính, điều kiện di chuyển. "Nhiều em chỉ nhìn vào tên ngành hoặc tên trường mà chưa soi kỹ mức độ phù hợp của bản thân. Có em học rồi mới nhận ra không hợp, hay không tìm hiểu kỹ chương trình đào tạo, môn học, áp lực nghề nghiệp, tính bền vững của ngành trong dài hạn... Chưa kể, không ít ngành hiện nay còn được phác họa quá bóng bẩy, khiến học sinh dễ bị cuốn theo hình dung đẹp hơn là thực tế nghề nghiệp", ông nói.

Trong khi đó, ông Bùi Đoàn Chung, người sáng lập cộng đồng Nghề nhân sự Việt Nam, cho rằng thị trường lao động đang tiến hóa nhanh hơn nhiều so với chương trình đào tạo ở các trường ĐH. Điều đó tạo ra khoảng trống kỹ năng khá lớn giữa những gì sinh viên được học và những gì doanh nghiệp thực sự cần.

Ông Chung đánh giá nhà tuyển dụng hiện nay không còn đặt nặng việc ứng viên học đúng chuyên ngành bằng việc họ có năng lực làm việc hay không. Xu hướng tuyển dụng đang dịch chuyển sang đánh giá theo kỹ năng, khả năng thích nghi, tinh thần học hỏi, mức độ sẵn sàng va chạm thực tế… Vì vậy, một tấm bằng đúng ngành không còn là vé thông hành chắc chắn như nhiều người từng nghĩ.

Doanh nghiệp cần thái độ, kỹ năng hơn tấm bằng đẹp

Bà Đinh Thị Tuyết Trinh, Giám đốc nguồn lực Công ty CP văn hóa Tân Bình (TP.HCM), cho biết dù làm đúng hay trái ngành thì khi bước vào môi trường làm việc thực tế, phần lớn sinh viên mới ra trường vẫn gần như là trang giấy trắng. Kiến thức được học ở trường có thể giúp các bạn ứng dụng khoảng 50%, phần còn lại là thực tế doanh nghiệp phải tiếp tục đào tạo. "Điều quan trọng hơn cả là thái độ cầu thị, tính kỷ luật, cam kết và tinh thần sẵn sàng học hỏi. Chúng tôi cho rằng thái độ nhiều khi còn quan trọng hơn cả trình độ", bà nói.

Cùng quan điểm, chị Võ Thị Thanh Huyền, Trưởng nhóm kinh doanh Công ty Mekong Seafood Connection (TP.HCM), cho biết công ty có nhiều nhân sự học trái ngành. Có những bạn học tiếng Anh thương mại, luật… ban đầu chưa biết gì về xuất nhập khẩu, khi tiếp xúc với khách hàng còn thiếu tự tin nên doanh nghiệp phải hướng dẫn từ khái quát đến chi tiết. Tuy nhiên, theo chị, nếu có quyết tâm, chịu tìm tòi và học hỏi thì tiến bộ rất nhanh, bằng chứng là nhiều best seller của công ty đến từ các ngành khác.

"Đừng ngần ngại chỉ vì mình không học đúng ngành, miễn là có ngoại ngữ, nhiệt huyết thì doanh nghiệp vẫn có thể đào tạo lại. Nhưng tốt hơn hết là các bạn nên có định hướng từ sớm, tìm anh chị đi trước để học hỏi, thay vì cứ học rồi chờ ra trường mới tính tiếp", chị Trinh nói.

Chị Lê Ngọc Bảo Trân, quản lý nhân sự tại Bách Việt Group, cũng nhìn nhận sinh viên mới ra trường nên cho mình cơ hội trải nghiệm để hiểu rõ đâu là công việc thật sự phù hợp. Theo chị, nhiều bạn ban đầu chưa có chuyên môn rõ ràng, nhưng nếu yêu thích công việc, chịu khó học và có quy trình đào tạo tốt thì vẫn có thể phát triển.

Trong khi đó, ông Nguyễn Đức Trung, Ban đầu tư New World Group, khuyên sinh viên đang băn khoăn về ngành nghề nên tận dụng quãng thời gian còn ngồi trên ghế nhà trường để thực tập, trải nghiệm nhiều môi trường. Nếu chưa hợp, các bạn vẫn còn thời gian để điều chỉnh. Ngoài ra, việc học thêm chứng chỉ, đọc sách, tham gia khóa học kỹ năng… cũng là cách để củng cố nền tảng và mở rộng cơ hội việc làm.

Theo ông Trung, trong bối cảnh thị trường thay đổi liên tục, điều người trẻ cần không phải là chạy theo ngành bùng nổ, mà là xây dựng năng lực có thể thích ứng với nhiều bối cảnh khác nhau.