Tự học để làm chủ tri thức
Nguyễn Minh Khôi, sinh viên Trường ĐH Công nghệ kỹ thuật TP.HCM, cho biết từng có thói quen hỏi ChatGPT mỗi khi gặp bài tập khó. Sau một lần không thể giải thích bài làm dù đã có AI hỗ trợ, Khôi nhận ra mình chưa thực sự hiểu kiến thức. Từ đó, Khôi thay đổi cách học bằng việc chủ động đọc giáo trình, tìm thêm tài liệu, tự giải bài và kiểm tra lại kết quả. Chỉ khi gặp nội dung chưa rõ, Khôi mới nhờ AI gợi ý cách tiếp cận.
Có năng lực tự học giúp thích nghi trước những thay đổi của công việc, cuộc sống...
ẢNH: THANH NAM
"Em nghĩ tự học là phải tự tìm hiểu, tự giải quyết vấn đề và hiểu được kiến thức mình đang học. AI có thể hỗ trợ nhưng không thể thay mình tư duy", Khôi chia sẻ.
Với Phạm Ngọc Anh, sinh viên Trường CĐ quốc tế Kent, tự học được hình thành từ thói quen chủ động tìm kiếm nguồn tài liệu, đọc và nghiên cứu, tìm cách lý giải vấn đề. Khi đã có hướng tiếp cận riêng, Anh mới sử dụng AI để tham khảo, bổ sung góc nhìn.
"Em cho rằng tự học là chủ động tìm đến kiến thức, không ngừng đặt câu hỏi, tự tìm câu trả lời. AI giúp quá trình đó thuận lợi hơn, nhưng việc hiểu, tiếp thu kiến thức vẫn phải do mình", Ngọc Anh nói.
Theo anh Trần Hưng Nguyên (29 tuổi), nghiên cứu sinh tiến sĩ ngành khoa học dữ liệu tại Trường ĐH Northeastern (TP.Boston, bang Massachusetts, Mỹ), cần phân biệt giữa sử dụng AI để hỗ trợ học tập và giao phó toàn bộ quá trình tư duy cho công nghệ. Người học có thể nhờ AI giải thích khái niệm khó, gợi ý tài liệu, đưa ra câu hỏi kiểm tra hoặc phản biện lập luận... Nhưng nếu chỉ đưa đề bài rồi sao chép kết quả, họ đã bỏ qua những công đoạn quan trọng của quá trình học như tự đặt câu hỏi, tìm kiếm thông tin, đánh giá độ tin cậy, kết nối kiến thức.
"Điều quan trọng không phải là người học có sử dụng AI hay không, mà là sau mỗi lần sử dụng, họ hiểu thêm được điều gì. Một người có thể nhận được hàng trăm câu trả lời trong một ngày nhưng vẫn không tiến bộ nếu không biết kiểm chứng và biến thông tin thành kiến thức của chính mình", anh Nguyên phân tích.
Chị Trần Thị Như Mai, phụ trách tuyển dụng Công ty công nghệ Tầm Nhìn Số (xã Thanh An, TP.HCM), cho rằng người lao động cần liên tục tự học để cập nhật kiến thức, hiểu rõ công việc và theo kịp những thay đổi về công nghệ.
Theo chị Mai, AI có thể hỗ trợ viết báo cáo, xử lý dữ liệu, nhưng người lao động vẫn phải tự tìm hiểu, kiểm chứng và đánh giá thông tin. "Tự học trong thời đại AI là biết đặt câu hỏi đúng, chủ động tìm hiểu và không phụ thuộc hoàn toàn vào câu trả lời của công nghệ", chị Mai nói.
Muốn tự học, bắt đầu từ đâu?
Trần Quốc Bảo (26 tuổi), làm việc tại Công ty TNHH Kim Long Commerce (P.Chợ Lớn, TP.HCM), cho biết khi đi làm đã nhận ra kiến thức ở trường chưa đủ để đáp ứng yêu cầu thực tế. Vì vậy, Bảo phải chủ động tự học thêm cách phân tích dữ liệu, sử dụng phần mềm và áp dụng vào các dự án công việc. "Có những kiến thức tưởng đã biết, nhưng khi bắt tay vào làm mới thấy mình phải học lại, thậm chí tự học từ đầu", Bảo chia sẻ.
Người trẻ cần có năng lực tự học
ẢNH: THANH NAM
Nguyễn Thảo Vy (24 tuổi, làm việc tại P.Hòa Hưng, TP.HCM) từng đăng ký cùng lúc nhiều khóa học trực tuyến về tiếng Anh, thiết kế và kỹ năng giao tiếp vì sợ bị tụt hậu. Tuy nhiên, Vy nhận ra mình chưa xác định được kiến thức nào thực sự cần thiết. Sau đó, Vy chủ động rà soát những kỹ năng còn thiếu, chọn khóa học phù hợp và tập trung thực hành.
"Trước đây tôi nghĩ cứ học thêm là tốt. Bây giờ tôi tự hỏi mình học để giải quyết vấn đề gì, có áp dụng được không. Tôi hiểu tự học là phải biết mình cần học gì", Vy nói.
Theo anh Vũ Thành Khiết (33 tuổi), nghiên cứu sinh chương trình chính sách công, Trường ĐH Charles Sturt (Úc), năng lực tự học trước hết thể hiện ở khả năng xác định mục tiêu và nhận diện những kiến thức, kỹ năng còn thiếu. Người học cần biết mình muốn giải quyết vấn đề gì, từ đó lựa chọn nội dung và phương pháp phù hợp.
Anh Khiết gợi ý quy trình tự học gồm 4 bước. Một là xác định vấn đề cần giải quyết; hai là tìm kiếm, chọn lọc nguồn học; ba là chủ động thực hành để kiểm tra mức độ hiểu biết; và thứ tư là đánh giá kết quả và điều chỉnh phương pháp.
Chẳng hạn, thay vì đặt mục tiêu chung chung là học tiếng Anh, người học cần xác định mình muốn sử dụng ngoại ngữ để giao tiếp, đọc tài liệu chuyên môn hay thuyết trình. Mỗi mục tiêu sẽ có cách học và tiêu chí đánh giá khác nhau.
Với người đi làm, anh Khiết khuyến nghị dành khoảng thời gian cố định mỗi ngày cho việc học, dù chỉ 30 - 45 phút. Người học nên ghi lại kiến thức quan trọng, tự diễn đạt bằng ngôn ngữ của mình và tìm cách ứng dụng vào công việc.
"Đọc xong một tài liệu mà không thể giải thích lại nội dung chính hoặc không biết áp dụng vào đâu thì chưa thể xem là đã nắm vững kiến thức. Người học nên thường xuyên tự kiểm tra bằng cách đặt câu hỏi, làm bài tập, thực hành hoặc hướng dẫn lại cho người khác", anh Khiết nói.
Bà Nguyễn Thị Thu Trang, Trưởng phòng Nhân sự Công ty TNHH Phúc Nguyên Hạo (P.An Lạc, TP.HCM), cho rằng tự học không có nghĩa là phải học một mình. Trao đổi với đồng nghiệp, tham gia cộng đồng chuyên môn, tìm người hướng dẫn và tiếp nhận phản hồi cũng là những cách giúp người học nhận diện hạn chế, điều chỉnh kiến thức.
Bà Trang cũng cho rằng nhà trường trang bị kiến thức nền tảng và phương pháp học tập, doanh nghiệp tạo điều kiện cập nhật kỹ năng, nhưng người lao động trẻ phải chủ động nhận ra những gì mình còn thiếu để tự học bổ sung.
Ông Hoàng Duy Phương, Phó giám đốc Công ty TNHH Đầu tư xây dựng Anh Linh Construction (P.Thủ Dầu Một, TP.HCM), cho rằng nhu cầu tự học thay đổi theo từng giai đoạn nghề nghiệp. Người trẻ cần tự học để xây dựng nền tảng chuyên môn, người đã có kinh nghiệm phải tiếp tục cập nhật công nghệ, mở rộng năng lực và thích nghi với phương thức làm việc mới.
"Mỗi người trong từng giai đoạn có mục tiêu riêng, nhưng điểm chung là không ngừng tự học, biết cách đặt câu hỏi và chủ động tìm câu trả lời. Năng lực tự học thật sự cần thiết để có thể thích nghi trước những thay đổi của công việc, cuộc sống...", ông Phương nói.
Bình luận (0)