Tòa án bác bỏ chính sách siết quyền công dân của Nhà Trắng

Đối đầu dài hơi

Sáng qua (1.7 theo giờ VN), AP đưa tin Tòa án Tối cao Mỹ đã bỏ phiếu với tỷ lệ 6-3 để vô hiệu hóa sắc lệnh hành pháp của Tổng thống Donald Trump liên quan đến quyền công dân theo nơi sinh.

Ảnh: AP

Sắc lệnh nêu trên được ông Trump ký vào ngày đầu tiên của nhiệm kỳ 2, nhằm tước quyền công dân tự động của trẻ em có cha mẹ là người nhập cư trái phép hoặc cư trú tạm thời. Sau khi bị các tòa án cấp dưới bác bỏ, phán quyết từ Tòa Tối cao được xem như đòn quyết định khiến công cụ hành pháp quan trọng trong chính sách nhập cư của ông Trump sụp đổ. Trong phán quyết ngày 30.6 (giờ Mỹ), Chánh án John Roberts khẳng định sắc lệnh của chủ nhân Nhà Trắng đã vi phạm Tu chính án thứ 14 của hiến pháp Mỹ, vốn đã quy định rõ về các quyền công dân theo nơi sinh.

Các nhóm dân quyền và đảng Dân chủ ca ngợi đây là thắng lợi lớn giúp bảo vệ tương lai cho hơn 250.000 trẻ sơ sinh tại Mỹ mỗi năm. Trong khi đó, Tổng thống Trump cho rằng đây là điều "tồi tệ cho đất nước". Ông kêu gọi quốc hội Mỹ can thiệp và sử dụng con đường lập pháp để triển khai quy định. Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson (đảng Cộng hòa) cũng bày tỏ sự thất vọng và cho rằng nguyên tắc hiến định đang bị lạm dụng để trục lợi từ hệ thống phúc lợi.

Chính quyền ông Trump còn cho rằng những lỗ hổng của Tu chính án thứ 14 đã dẫn đến tình trạng "du lịch sinh con". Theo đó, nhiều người tìm cách đến Mỹ du lịch ngắn hạn và sinh con tại đây, nhằm giúp con cái họ mặc nhiên có quốc tịch. Ngay sau phán quyết của Tòa án Tối cao ngày 30.6, CNN đưa tin Bộ Tư pháp Mỹ đã chỉ đạo các công tố viên ưu tiên điều tra và truy tố "âm mưu du lịch sinh con". Chính quyền Mỹ cũng viện dẫn những trường hợp các cá nhân lợi dụng chính sách để lập ra những đường dây môi giới sinh nở tại quốc gia này.

Theo báo The Guardian, Tổng thống Trump từ lâu đã muốn hạn chế các đối tượng hưởng quyền công dân theo nơi sinh và quan điểm này được ông đẩy mạnh trong nhiệm kỳ 2. Thậm chí, ông còn phá vỡ tiền lệ khi đích thân dự phiên tranh tụng tại tòa vào tháng 4 nhằm tạo đòn bẩy, song nỗ lực này đã không mang lại kết quả.

Lập trường chia rẽ

Phán quyết mới đây cũng cho thấy những chia rẽ trong lập trường của các thẩm phán. Trong số 6 thẩm phán bỏ phiếu thuận, duy nhất có ông Brett Kavanaugh lập luận rằng sắc lệnh của Nhà Trắng đã vi phạm luật liên bang thay vì hiến pháp. Giới quan sát nhận định điều này mở ra khả năng cho phép quốc hội đưa ra đề xuất thay đổi quy định trong tương lai.

Ngoài ra, cuộc tranh luận nảy lửa giữa 2 thẩm phán da màu đã nêu bật những bất đồng. Thẩm phán bảo thủ Clarence Thomas cho rằng quy định cấp quốc tịch ban đầu ra đời với một mục đích duy nhất, đó là trả lại công bằng cho nô lệ da đen sau cuộc Nội chiến Mỹ. Do đó, ông đánh giá đặc quyền này không thể tự động trao cho con cái của những người nước ngoài cư trú tạm thời hay trái phép.

Trái lại, thẩm phán cấp tiến Ketanji Brown Jackson chỉ trích ông Thomas đã hiểu sai lịch sử. Bà khẳng định hiến pháp không phải là biện pháp "chữa cháy" tạm thời cho chế độ nô lệ, mà là một quy tắc nền tảng áp dụng cho mọi đối tượng. Mục tiêu của nó là xóa bỏ hoàn toàn sự phân biệt đẳng cấp trong xã hội Mỹ, do đó quyền công dân phải được áp dụng bình đẳng cho mọi đứa trẻ sinh ra tại đây.