Tổng thống Trump đang bị “đồng minh tháo chạy” ?

Chỉ hơn 2 tuần nữa là đến ngày 3.11, ngày diễn ra cuộc bầu cử giữa kỳ của Mỹ. Cuộc bầu cử này sẽ bầu lại toàn bộ hạ viện (hạ nghị sĩ có nhiệm kỳ 2 năm) và 1/3 thượng viện (thượng nghị sĩ có nhiệm kỳ 6 năm).

Cuộc "trưng cầu dân ý" về Tổng thống Trump

Viết trên mạng xã hội vào hôm qua (15.10), nhà kinh tế học người Mỹ Paul Krugman, chủ nhân giải Nobel Kinh tế năm 2008 đồng thời là nhà bình luận kinh tế lâu năm trên tờ The New York Times, nhận định rằng: "Mọi dấu hiệu đều cho thấy đảng Cộng hòa đứng trước nguy cơ thất bại nặng nề trong cuộc bầu cử giữa kỳ mà chính Tổng thống Trump đã biến thành một cuộc trưng cầu dân ý về bản thân ông".

Hiện tại, đảng Cộng hòa chiếm đa số ở cả hạ lẫn thượng viện nên Tổng thống Trump có nhiều thuận lợi trong việc thực thi chính sách. Nhưng những cuộc khảo sát gần đây hầu hết đều cho kết quả phần lớn cử tri đang không hài lòng với chính sách của đương kim chủ nhân Nhà Trắng, dẫn đến nhiều bất lợi cho các ứng viên thuộc phe Cộng hòa đang chạy đua vào Quốc hội Mỹ.

Ảnh: Reuters

Nhà chiến lược chính trị Mỹ James Carville từng đưa ra một nhận định nổi tiếng rằng xét cho cùng, cử tri chỉ quan tâm đến một điều duy nhất: túi tiền của họ. Trong phân tích gửi đến Thanh Niên, Eurasia Group (Mỹ), đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, đánh giá ngay trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ lần này, một số vấn đề kinh tế lớn nhất thực chất lại bắt nguồn từ một lĩnh vực khác: chính sách đối ngoại.

Cụ thể, các loại thuế quan đã đẩy giá tiêu dùng lên cao, rồi kết quả thăm dò từ Pew, một cơ quan nghiên cứu chính sách tại Mỹ, cho thấy cuộc chiến Iran khiến giá năng lượng tăng vọt trở thành mối lo ngại của 75% người tham gia khảo sát. Thậm chí, theo một số phân tích thì cuộc chiến Iran đến nay đã khiến trung bình mỗi hộ gia đình tại Mỹ phải gánh chịu chi phí ước tính lên tới 2.000 USD.

Chuyên gia Clayton Allen, người đứng đầu bộ phận các vấn đề Mỹ tại Eurasia Group, cho rằng Tổng thống Trump không thể thuyết phục được phần lớn cử tri khi tìm cách hạ thấp các tác động kinh tế từ cuộc xung đột với Iran, đồng thời liên tục khẳng định nền kinh tế Mỹ vẫn đang vững mạnh hơn bao giờ hết. Vị chuyên gia nhận định nỗ lực của Tổng thống Trump "chẳng giúp ích gì cho các ứng cử viên của đảng Cộng hòa".

Tách bạch chính sách

Giữa tình hình như vậy, Reuters dẫn lời chiến lược gia Ron Bonjean của đảng Cộng hòa thừa nhận: "Các ứng cử viên đang phản ánh thái độ cử tri trong các cuộc đua này. Nếu (cử tri) không ủng hộ ông Trump, thì họ cần phải thể hiện ‌một sự đột phá riêng". Một số cố vấn chiến dịch tranh cử cho các ứng viên Cộng hòa cũng tiết lộ rằng các ứng cử viên đảng này cần giảm bớt mối liên hệ với Tổng thống Trump để thu hút cử tri độc lập.

Thực tế từ tháng 9, nhiều chính trị gia đảng Cộng hòa từng ủng hộ ông Trump trong cuộc chiến Iran cũng đã "quay xe" khi kêu gọi lập tức dừng cuộc chiến này. Cụ thể, trong một cuộc họp báo hồi cuối tháng 9, Hạ nghị sĩ Ashley Hinson (bang Iowa) - thuộc đảng Cộng hòa - đang tái tranh cử vị trí hiện tại, đề nghị ngừng cuộc chiến Iran "ngay lập tức" vì "cảm thấy rất thất vọng" khi chi phí cho cuộc xung đột này không ngừng gia tăng. Tương tự, cựu Hạ nghị sĩ Mike Rogers, ứng cử viên Cộng hòa trong cuộc đua vào Thượng viện Mỹ đại diện cho bang Michigan, nhấn mạnh "cần phải kết thúc" cuộc chiến Iran vì "các gia đình tại Michigan không thể chờ đợi thêm được nữa". Khi Washington tấn công Tehran hồi tháng 2, ông Rogers từng là người dành sự ủng hộ khá sớm cho Nhà Trắng. Hay chính trị gia Cộng hòa như ông Brinker Harding (đang tranh cử Hạ nghị sĩ Mỹ đại diện cho bang Nebraska) và ông Jon Husted (đang chạy đua giữ vị trí Thượng nghị sĩ đại diện bang Ohio) cũng đều đã đưa ra lời kêu gọi tương tự.

Không chỉ là cuộc chiến Iran, ứng viên Mike Rogers - người gần đây được Tổng thống Trump công khai ra sức ủng hội - lên tiếng phản đối cả việc Nhà Trắng tăng thuế nhằm vào Canada. Trong một cuộc vận động tranh cử hồi đầu tháng này, ông Rogers tuyên bố: "Ở bang Michigan, chúng tôi không xem Canada là kẻ thù". Qua đó, ứng viên này yêu cầu kết thúc cuộc chiến thuế quan của Mỹ nhằm vào Canada. Đây được xem là nỗ lực để thu hút sự ủng hộ của cử tri khi Canada là đối tác có kim ngạch thương mại song phương với bang Michigan lên đến 80 tỉ USD mỗi năm. Tương tự, Thượng nghị sĩ Roger Marshall (đảng Cộng hòa, bang Kansas) vận động tái cử cũng cho rằng cho rằng chính sách thuế quan của ông Trump đang gây tổn hại cho cử tri tại địa phương này.

Theo một số thống kê, ít nhất 12 chính trị gia Cộng hòa đang vận động tranh cử đã ra sức thể hiện sự khác biệt về chính sách đối với Tổng thống Trump. Thậm chí, một số ứng viên còn rút bớt hình ảnh chụp chung với ông Trump trên trang mạng vận động tranh cử. Đó là những chỉ dấu rõ ràng nhất của việc nhiều đồng minh của Tổng thống Trump đang "né tránh" sự liên quan ông.