Top 20 Vietnamese 2026: Từ một vùng đất, một ký ức đến câu chuyện của người trẻ

Cuộc thi năm nay do Báo Thanh Niên phối hợp Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh VN tổ chức, với sự đồng hành của Sở Du lịch TP.HCM và hỗ trợ của Sở VH-TT TP.HCM.

Từ những điều rất gần đến vùng đất kể chuyện

Nhìn vào Top 20, có thể thấy nhiều tác giả bắt đầu từ những chất liệu quen thuộc: gia đình, quê hương, ký ức, tình thân hay những biến động trong đời sống thường ngày. Đây đều là những đề tài đã xuất hiện nhiều trên màn ảnh. Nhưng với phim ngắn, câu chuyện mới không nhất thiết phải đến từ một đề tài chưa từng được khai thác. Một cuộc gặp, sự trở về hay biến cố gia đình, nếu được nhìn từ một chi tiết đủ riêng, vẫn có thể mở ra câu chuyện về con người.

Đón cha về, Giữ ấm "tâm hồn", Hạ nguồn hay Chừng nào bây đi? đều xuất phát từ những mối quan hệ và hoàn cảnh quen thuộc. Sự khác nhau nằm ở cách mỗi tác giả nhìn vào những mối quan hệ ấy, chọn chi tiết nào để kể và đặt nhân vật vào hoàn cảnh nào.

ẢNH: BTC

ẢNH: BTC

Một hướng khác dễ nhận thấy ở Top 20 là sự hiện diện của những tác phẩm bắt đầu từ vùng đất, nghề nghiệp, văn hóa và ký ức cộng đồng. Palei Amaik (Làng của mẹ), Mạch chiếu Cẩm Nê, Cánh đồng trắng, Người nuôi diều, Nước mắt tò he... cho thấy nhiều nhà làm phim quan tâm đến những chất liệu gắn với đời sống và văn hóa cụ thể.

Ở đây, vùng đất không chỉ là bối cảnh. Một ngôi làng, nghề truyền thống, sinh hoạt cộng đồng hay ký ức địa phương có thể trở thành điểm tựa để kể câu chuyện về con người, sự thay đổi và những điều đang dần mất đi. Cánh đồng trắng, chẳng hạn, đặt câu chuyện giữa không gian cánh đồng muối và cuộc sống của những diêm dân.

ẢNH: BTC

ẢNH: BTC

ẢNH: BTC

Khi được đưa vào đúng chỗ, cảnh quan, công việc và đời sống không đứng ngoài câu chuyện mà cùng tạo nên hoàn cảnh của nhân vật. Đây là hướng đi có tiềm năng với phim ngắn, bởi một không gian đủ đặc trưng có thể tạo ra thế giới riêng cho tác phẩm, nhưng cũng là bài toán không dễ: chất liệu địa phương cần đi xa hơn việc giới thiệu cảnh đẹp, phong tục hay nghề truyền thống để thực sự gắn với nhân vật và câu chuyện.

Tìm kiếm tiếng nói riêng

Nếu đề tài cho thấy các nhà làm phim quan tâm đến điều gì, cách kể cho thấy họ đang tìm kiếm tiếng nói của mình ra sao.

Ở Top 20, bên cạnh những phim đi theo lối kể tương đối quen thuộc, có những tác phẩm mở rộng cách tiếp cận bằng tâm lý, không khí, yếu tố tín ngưỡng hoặc màu sắc thể loại. Một số phim chú trọng xây dựng không gian, tiết chế lời thoại; có tác phẩm để hình ảnh, âm thanh và nhịp dựng đảm nhiệm một phần công việc kể chuyện.

Bên kia bầu trời là một ví dụ về cách dùng một giả định khác thường để đi vào tâm lý nhân vật, thay vì chỉ dựa vào diễn biến sự việc. Những khoảng trống trong câu chuyện tạo điều kiện để người xem tự kết nối các chi tiết, trong khi không gian và hình ảnh góp phần tạo nên cảm giác cô đơn, xa cách.

ẢNH: BTC

ẢNH: BTC

Sự khác nhau ấy cũng xuất hiện ở nhiều tác phẩm khác. Có phim đặt trọng tâm vào nhân vật và diễn biến, có phim để không gian và bầu không khí dẫn dắt cảm xúc. Có tác phẩm cần người xem theo dõi từng chi tiết, trong khi có phim chấp nhận để lại những khoảng trống.

Điều này cho thấy một số nhà làm phim trẻ đã quan tâm hơn đến việc kể chuyện bằng hình ảnh thay vì dùng lời thoại để giải thích. Khung hình, ánh sáng, âm thanh, nhịp dựng hay khoảng lặng trở thành những thành phần của câu chuyện.

Top 20 cũng có sự góp mặt của những gương mặt diễn viên quen thuộc với khán giả, như NSND Hồng Vân trong Người nuôi diều hay Anh Tú Wilson (nam chính phim Ròm) trong Lưu Quang. Sự hiện diện này tạo thêm điểm giao giữa những ê kíp trẻ và người đã có kinh nghiệm làm nghề.

Để câu chuyện hiện lên thuyết phục

Sự chú ý đến ngôn ngữ điện ảnh cũng đi cùng sự chăm chút ở khâu sản xuất. Một số tác phẩm đầu tư cho bối cảnh, phục trang, đạo cụ và hóa trang, nhất là những phim cần tái hiện một không gian văn hóa, nghề nghiệp hoặc thời điểm cụ thể. Những chi tiết này không tự làm nên một bộ phim tốt, nhưng khi được đặt đúng chỗ, chúng giúp thế giới trong phim trở nên thuyết phục hơn.

Tất nhiên, Top 20 không phải một danh sách đồng đều. Có câu chuyện còn ôm nhiều ý trong thời lượng ngắn, có nhân vật chưa đủ thời gian để phát triển, có phim xử lý phần kết chưa tương xứng với mở đầu. Ở một số tác phẩm, ý tưởng có thể rõ hơn cách triển khai... Nhưng chính sự không đồng đều ấy cũng cho thấy những người làm phim đang ở những điểm khác nhau trên hành trình tìm kiếm tiếng nói riêng. Có người bắt đầu từ câu chuyện gia đình, người tìm về văn hóa và ký ức hay chọn những vấn đề của người trẻ, cũng có người thử sức với thể loại và ngôn ngữ điện ảnh.

Cuộc thi phim ngắn Vietnamese được duy trì từ năm 2024 nhằm tìm kiếm, giới thiệu những gương mặt mới và đưa phim ngắn đến gần công chúng. Qua các mùa, một số tác phẩm tiếp tục có đời sống sau cuộc thi, được vinh danh ở giải Cánh diều và trình chiếu tại Liên hoan phim châu Á - Đà Nẵng hoặc xuất hiện ở những sân chơi điện ảnh khác.

Vì thế, điều đáng chờ đợi ở Top 20 Vietnamese mùa 3 không chỉ là tác phẩm nào đoạt giải, mà còn là từ những câu chuyện và cách kể lần này, ai sẽ tiếp tục làm phim và ai dần hình thành được tiếng nói điện ảnh của riêng mình.