TP.HCM sẽ thu hồi hơn 230.000 m² nhà đất công

Sỹ Đông- sydongbtn@gmail.com

22/10/2026 06:15 GMT+7

Nhà đất do cơ quan, doanh nghiệp thuộc T.Ư quản lý sử dụng không hiệu quả sẽ bị TP.HCM thu hồi phục vụ phát triển hạ tầng, nhà ở xã hội, công trình công cộng.

Thu hồi trên giấy

Những ngày giữa tháng 10, bên trong khu đất 561 Kinh Dương Vương (P.An Lạc, TP.HCM) rộng hơn 56.400 m² vắng hoe, chỉ có 1 bảo vệ trông coi. Khu đất này trước đây được giao cho Tổng công ty lương thực miền Nam - TNHH MTV (nay là Tổng công ty CP lương thực miền Nam) sử dụng, nhưng sau đó trở thành bãi đậu xe, tập kết hàng hóa.

Tháng 3.2025, Thanh tra Chính phủ xác định hiện trạng nhà, đất 561 Kinh Dương Vương do Tổng công ty lương thực miền Nam đứng tên thuê đất để làm nhà kho nhưng không sử dụng. Trên cơ sở đó, ngày 30.6.2026, UBND TP.HCM ban hành quyết định thu hồi khu đất trên, phía doanh nghiệp chấp hành bàn giao.

Thế nhưng không phải khu đất nào có quyết định thu hồi đất thì sẽ được bàn giao như khu đất 561 Kinh Dương Vương. UBND TP.HCM cho biết Bộ Tài chính đã ban hành quyết định thu hồi 4 khu đất khác của Tổng công ty lương thực miền Nam với tổng diện tích gần 24.000 m² nhưng đến tháng 9.2026 vẫn chưa được bàn giao trên thực địa. Không những thế, doanh nghiệp kiến nghị tiếp tục giữ lại 4 cơ sở nhà, đất trên để sử dụng.

Cá biệt, có khu đất đã ban hành quyết định thu hồi gần 25 năm nhưng đến nay chưa thể thực hiện như nhà đất 75/4 Phan Văn Hớn, P.Đông Hưng Thuận. Khu đất này rộng 10.887 m² do Trung tâm sâm và dược liệu TP.HCM (thuộc Viện Dược liệu, Bộ Y tế) quản lý. Tháng 3.2002, UBND TP.HCM ban hành quyết định thu hồi đất nhưng đến nay Trung tâm sâm và dược liệu TP.HCM chưa chấp hành. Vào tháng 6.2014, Văn phòng Chính phủ có công văn truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Thường trực Chính phủ giao Bộ Y tế làm việc với UBND TP.HCM để bố trí vị trí đất mới phù hợp với công tác duy trì, phát triển vườn dược liệu và thực hiện lộ trình di dời, bàn giao nhà đất cho TP.HCM xây dựng trường học.

Theo ghi nhận, bên trong khu đất có nhiều khối nhà cấp 4, trồng nhiều cây dược liệu. Bên cạnh là Trường tiểu học Nguyễn Thị Minh Khai (cơ sở 2) đã xuống cấp. Trước đây, UBND Q.12 (cũ) nhiều lần đề nghị Trung tâm sâm và dược liệu TP.HCM bàn giao mặt bằng để mở rộng trường học, đáp ứng nơi học tập của con em trên địa bàn ngày càng gia tăng. Thế nhưng tiến độ vẫn "giậm chân tại chỗ".

Phường, xã chủ động kiểm tra, xử lý

Thống kê của UBND TP.HCM cho thấy trên địa bàn có gần 1.500 cơ sở nhà, đất do các cơ quan, đơn vị T.Ư quản lý với tổng diện tích 11,5 triệu m². Những nhà đất này có diện tích lớn, nằm ở vị trí đắc địa nhưng hiệu quả khai thác, sử dụng chưa cao, chưa sử dụng hết diện tích đất, còn lãng phí.

Nguyên nhân chính là thiếu nguồn lực, quy định của pháp luật về hạn chế đầu tư ngoài ngành, liên doanh, nhà nước và cần có quy định liên kết… Dù thực trạng lãng phí thấy rõ nhưng việc thu hồi, điều phối sử dụng đối với quỹ nhà, đất này còn nhiều trở ngại vì quy định chồng chéo, địa phương có thể thu hồi đất nhưng lại vướng mắc về thủ tục thu nhà, tài sản.

Trong gần 1.500 cơ sở nhà đất nêu trên có 114 cơ sở, địa chỉ với tổng diện tích hơn 233.400 m² được xác định phương án xử lý là thu hồi. Tuy nhiên, việc phê duyệt phương án "thu hồi" đối với 114 cơ sở nêu trên không đồng nghĩa với việc thủ tục thu hồi đất đã hoàn tất trên thực tế. Hệ quả là nhiều cơ sở nhà, đất có vị trí đắc địa bị bỏ trống, lãng phí hoặc sử dụng sai mục đích, làm "đóng băng" nguồn lực đất đai và cản trở việc đưa quỹ đất vào khai thác phục vụ phát triển hạ tầng, nhà ở xã hội, công trình công cộng theo quy hoạch.

Để giải quyết tình trạng này, HĐND TP.HCM đã ban hành nghị quyết quy định trình tự, thủ tục, thẩm quyền thu hồi cơ sở nhà đất do cơ quan T.Ư quản lý với tổng thời hạn 40 ngày. Trong trường hợp người sử dụng cơ sở nhà, đất không chấp hành quyết định thu hồi thì Chủ tịch UBND cấp xã ban hành quyết định cưỡng chế.

Trả lời Thanh Niên, Sở Tài chính cho biết từ tháng 7.2026, UBND TP.HCM ban hành văn bản yêu cầu các phường, xã, đặc khu tăng cường kiểm tra việc quản lý, sử dụng đất trên địa bàn. Do đó, nếu UBND phường, xã phát hiện cơ sở nhà, đất do cơ quan T.Ư quản lý có dấu hiệu sử dụng đất không đúng mục đích hoặc có vi phạm pháp luật về đất đai thì thực hiện kiểm tra, xử lý hoặc báo cáo, kiến nghị cơ quan có thẩm quyền theo quy định của pháp luật về đất đai.

Theo nghị quyết của HĐND TP.HCM, khi có căn cứ thu hồi đất theo quy định của pháp luật về đất đai, Sở NN-MT tham mưu UBND TP.HCM thực hiện việc thu hồi. Những nhà đất này sẽ được sử dụng phục vụ phát triển hạ tầng, nhà ở xã hội, công trình công cộng, tạo nguồn lực đầu tư phát triển.

Đừng thu hồi rồi tiếp tục lãng phí

TS Trần Quang Thắng, Viện trưởng Viện Kinh tế và quản lý TP.HCM, cho rằng không nên quy kết mọi khu đất chưa khai thác là lãng phí, nhưng cũng không chấp nhận việc giữ đất kéo dài mà thiếu mục tiêu, tiến độ và trách nhiệm rõ ràng. Theo ông, việc đánh giá cần xem xét các tiêu chí như diện tích có còn cần thiết cho nhiệm vụ của cơ quan hay không, chậm khai thác do vướng pháp lý, quy hoạch, vốn hay do quản trị yếu kém cần được tháo gỡ.

Tiếp đó, cần xác định nhà đất bỏ trống bao lâu, công suất sử dụng thực tế và có thể đáp ứng nhu cầu cấp thiết nào của TP.HCM như trường học, bệnh viện, công viên, nhà ở xã hội hoặc hạ tầng. "Nếu đất sử dụng dưới công năng, không còn nhu cầu hoặc không có phương án khả thi thì đó là biểu hiện lãng phí nguồn lực công, cần được điều chuyển hoặc thu hồi", ông Thắng nói.

Tại TP.HCM, chi phí cơ hội của đất công bỏ trống đặc biệt lớn vì thành phố đang thiếu không gian công cộng, hạ tầng xã hội và quỹ đất phát triển. Vì vậy, việc rà soát nên dựa trên dữ liệu, có thời hạn, công khai và xem hiệu quả phục vụ lợi ích chung là tiêu chí trọng tâm.

Theo ông Thắng, việc trao cho TP.HCM quyền chủ động rà soát, thu hồi và tiếp nhận tài sản công sử dụng kém hiệu quả có ý nghĩa rất lớn. Bởi lẽ, thành phố hiểu rõ nhất nhu cầu về không gian công cộng, hạ tầng xã hội và quỹ đất phát triển nên có thể đưa nguồn lực đang "nằm im" vào sử dụng sát với quy hoạch và nhu cầu thực tế, rút ngắn các tầng nấc xử lý.

"Tuy nhiên, chủ động không có nghĩa là thu hồi bằng mọi giá. Mỗi trường hợp phải được đánh giá minh bạch, đúng thẩm quyền và có sẵn phương án sử dụng, nguồn vốn, tiến độ sau thu hồi. Mục tiêu cuối cùng là biến đất công thành giá trị hữu ích phục vụ người dân và phát triển thành phố", ông Thắng phân tích.

Đặc biệt, ông cho rằng không thể thu hồi đất rồi tiếp tục để trống, vì nếu làm như vậy chỉ là chuyển lãng phí từ đơn vị này sang đơn vị khác. Trước khi tiếp nhận, TP.HCM phải xác định rõ từng khu đất dùng vào việc gì, ai chịu trách nhiệm, vốn ở đâu và bao giờ hoàn thành. Toàn bộ quỹ đất cần được số hóa, công khai và phân loại theo quy hoạch, ưu tiên trường học, bệnh viện, công viên, giao thông và nhà ở xã hội. Nếu khai thác thương mại, phải đấu giá công khai hoặc lựa chọn nhà đầu tư minh bạch, cạnh tranh, bảo đảm lợi ích ngân sách. Thành phố cũng cần đặt thời hạn bắt buộc, kiểm tra định kỳ và thu hồi lại nếu dự án chậm triển khai không có lý do chính đáng.