TP.HCM tầm nhìn 100 năm: Kích hoạt những 'cỗ máy phản lực'

Nhận diện trụ cột và không gian chiến lược

"Đặt đề bài" cho quy hoạch tầm nhìn 100 năm của TP.HCM, Chủ tịch HĐND TP Võ Văn Minh nêu rõ: Việc xây dựng và triển khai Quy hoạch tổng thể TP.HCM có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, xác định các chiến lược phát triển đột phá, tái cấu trúc không gian phát triển và phân bố chức năng nhằm tối ưu hóa nguồn lực, tránh mâu thuẫn, xung đột nội vùng.

ẢNH: AI

Theo đại biểu Quốc hội, PGS-TS Trần Hoàng Ngân, một bản quy hoạch có chiến lược dài hạn tới 100 năm, muốn khả thi thì bên cạnh việc định vị theo từng cột mốc, TP phải phân loại rành rọt những trụ cột tiềm năng để phát huy triệt để lợi thế.

Ông Trần Hoàng Ngân cho rằng động lực đầu tiên là ngành công nghiệp, bao gồm công nghiệp công nghệ cao. Sau sáp nhập, TP.HCM sở hữu hàng trăm khu công nghiệp trải dài từ Bình Dương tới Thủ Đức, rồi tới khu vực Phú Mỹ của Bà Rịa-Vũng Tàu (cũ). Đây là tiềm năng, nhưng TP phải đột phá hơn nữa theo hướng áp dụng công nghệ tiên tiến, hiện đại. Động lực này hiện quyết định tới 35% GRDP của TP.HCM.

Động lực thứ hai là lợi thế trung tâm thương mại, bán buôn, bán lẻ hàng đầu VN và có sức mua lớn nhất. Động lực này chiếm khoảng 15% GRDP.

Động lực thứ ba là trung tâm logistics. TP.HCM có nhiều cảng biển, cảng nước sâu như Thị Vải - Cái Mép, cụm cảng Sài Gòn trước đây hay cảng Cát Lái, đặc biệt là Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ sắp hình thành. Lợi thế này khiến các đối thủ nặng ký như Singapore, Hồng Kông đều phải kiêng dè. Nếu TP có thể đầu tư, kết nối các cụm cảng này trở thành một cụm logistics trọng điểm của cả nước, phát huy hết tiềm năng kinh tế biển thì sẽ trở thành một đối thủ cạnh tranh rất lớn ở khu vực châu Á. "Máy kéo" này hiện đóng góp khoảng 10% GRDP, trong tương lai khi được nâng cấp sẽ đóng góp nhiều hơn nữa vào GRDP của TP.HCM.

"Máy kéo thứ tư", theo ông Ngân, TP.HCM là nơi hội tụ của các công ty chứng khoán, các ngân hàng thương mại, sở giao dịch chứng khoán, đóng vai trò trung tâm tài chính, ngân hàng, bảo hiểm của cả nước. Hiện TP đã thành lập Trung tâm tài chính quốc tế, coi như được gắn thêm một "động cơ phản lực", có khả năng kéo tỷ lệ đóng góp cho tăng trưởng kinh tế từ 10% lên 15 - 20%.

Cuối cùng, động lực thứ năm, cũng là lợi thế rất lớn mà TP.HCM đang có: nơi hội tụ của các trường đại học, bệnh viện… có sự góp mặt của các nhà tri thức trên thế giới. Đây là tài nguyên lớn để phát triển các dịch vụ chất lượng cao như y tế, chăm sóc sức khỏe; dịch vụ về GD-ĐT nguồn nhân lực; dịch vụ về thông tin truyền thông như báo chí, phim, truyền hình; về giao dịch, kinh doanh bất động sản và nhất là dịch vụ của khoa học, công nghệ (KH-CN), đổi mới sáng tạo.

"Mỗi dịch vụ này đang đóng góp khoảng 4% vào GRDP của TP, gộp lại quyết định tới 20% GRDP. Có thể thấy, "đầu tàu" TP.HCM đang mang nhiều động cơ phản lực rất mạnh. Khi quy hoạch, TP.HCM phải đặt vấn đề phát huy triệt để tất cả tiềm năng, lợi thế để "máy cái" chạy với tốc độ phản lực. Cùng với chuyển đổi KH-CN, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số thì khả năng đẩy tốc độ tăng trưởng kinh tế trên 10%/năm hoàn toàn khả thi và sẽ quyết định 1/4 tốc độ tăng trưởng kinh tế của cả đất nước", PGS-TS Trần Hoàng Ngân ước tính.

Đột phá từ định vị tới thể chế

TS Nguyễn Văn Điển, Trưởng khoa Kinh tế chính trị, Học viện Chính trị khu vực II, nhấn mạnh để hiện thực hóa mục tiêu tầm nhìn 100 năm, TP buộc phải định vị rõ ràng theo 3 định hướng chiến lược lớn. Đầu tiên là định vị thành một siêu đô thị đa trung tâm gắn liền với đổi mới sáng tạo và nhân lực chất lượng cao. Môi trường đổi mới sáng tạo thuận lợi sẽ là chất xúc tác thu hút các tập đoàn lớn, các "cá mập" công nghệ và các chuyên gia hàng đầu. Đây chính là nguồn lực hỗ trợ TP.HCM sáng tạo ra các công nghệ về kỹ thuật chế biến, chế tạo hay công nghệ số.

ẢNH: VG

Cùng với đó, TP.HCM phải định vị thành "Đô thị gắn với kinh tế tuần hoàn, kinh tế biển và kinh tế số". Đây là định vị mang tính sống còn vì TP.HCM chịu ảnh hưởng lớn bởi biến đổi khí hậu, đồng thời gặp nhiều khó khăn về vấn đề năng lượng để phát triển. Việc chuyển dịch sang kinh tế tuần hoàn và ứng dụng thành tựu của Cách mạng công nghiệp 4.0 sẽ tạo điều kiện bứt phá cho kinh tế số.

Đặc biệt, tư duy về kinh tế biển mới không chỉ bó hẹp trong ngành vận tải hàng hóa thuần túy mà phải phát triển đa dạng các mô hình dịch vụ chất lượng cao như: nghỉ dưỡng biển, thể thao biển, hay du lịch chữa lành ngoài biển. Sự kết hợp giữa kinh tế biển và kinh tế số sẽ là động lực thúc đẩy tăng trưởng của TP đạt mức 2 con số.

Thứ ba, TP.HCM cần định vị trở thành một "Đô thị dẫn dắt vùng", là hạt nhân của vùng Nam bộ. Thông qua các quỹ phát triển vùng và các cơ chế liên kết vùng chặt chẽ, TP.HCM sẽ đóng vai trò nhạc trưởng hút các nguồn lực về mình, từ đó lan tỏa và thúc đẩy toàn vùng cùng phát triển TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường TP.HCM, đồng quan điểm tầm nhìn TP.HCM đến năm 2125 phải là siêu đô thị đa trung tâm, hướng biển - hướng sông, trung hòa carbon, an toàn khí hậu, kết nối toàn cầu, và có chất lượng sống cao cho đại đa số cư dân.

Từ 6 trụ cột này, TP.HCM cần quy hoạch 5 không gian chiến lược. Đầu tiên là lõi trung tâm toàn cầu gồm Q.1 (cũ), Thủ Thiêm, một phần TP.Thủ Đức (cũ) với vai trò là trung tâm tài chính quốc tế, trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm giáo dục - y tế chất lượng cao. Thứ hai là vành đai công nghiệp - sản xuất thông minh chủ yếu ở khu vực Bình Dương và bắc TP.Thủ Đức (cũ), đóng vai trò sản xuất công nghệ cao, logistics thông minh, chuỗi cung ứng khu vực.

Thứ ba là hành lang cảng biển - kinh tế biển gồm các cảng biển, ven biển khu vực Đông Nam đóng vai trò logistics quốc tế, công nghiệp biển và du lịch biển chất lượng cao. Thứ tư là vành đai sinh thái - dự trữ môi trường gồm Cần Giờ, khu vực Tây Nam, vùng đất thấp. Nơi đây giữ vai trò điều tiết nước, hấp thụ carbon, bảo tồn sinh thái. Thứ năm là chuỗi đô thị vệ tinh có vai trò giảm áp lực lên trung tâm, tạo nơi sống gần việc làm, phát triển cân bằng.

Ngoài ra, TP.HCM 100 năm không thể chỉ dựa vào đường bộ mà phải bám vào giao thông công cộng bao gồm metro xuyên vùng, đường sắt đô thị, BRT và giao thông đường thủy. Mọi khu đô thị lớn phải nằm trong bán kính phục vụ của giao thông công cộng. TP cũng cần các trung tâm logistics đa phương thức, cảng biển quốc tế, kết nối hàng không - đường sắt - đường thủy. Về hạ tầng số, trong 100 năm tới phải có internet tốc độ cao, hạ tầng dữ liệu đô thị.