Trăm năm đất tổ kim hoàn: Giữ lửa nghề giữa sức ép công nghệ hiện đại

GIỮ HỒN CHO HUẾ

Nghề kim hoàn cố đô Huế, đặc biệt tại làng nghề truyền thống Kế Môn, luôn được xem là một biểu tượng của sự tinh xảo và tài hoa. Trước bao nhiêu biến động, vẫn có nhiều người trẻ ở Huế chọn nối nghiệp cha ông giữ lửa nghề. Chính niềm đam mê này đã giúp nghề kim hoàn không chỉ tồn tại mà còn có cơ hội vươn ra xa hơn, trở thành thương hiệu mang bản sắc Huế. Nhưng để giữ được nghề, họ phải trải qua một hành trình đầy thử thách...

Tại không gian trình diễn nghề của Tịnh Tâm Kim Cổ, giữa dòng du khách tấp nập mỗi ngày vẫn có những người thợ trẻ miệt mài với công việc. Bên những dụng cụ chế tác cổ truyền hàng trăm năm tuổi, họ vẫn miệt mài để tạo ra sản phẩm thủ công mang dấu ấn tinh hoa của đất tổ kim hoàn. Niềm đam mê nghề nghiệp của họ đã giúp níu giữ di sản hàng trăm năm vẫn sống động trong dòng chảy cuộc sống.

ẢNH: BÙI NGỌC LONG

Anh Lê Lương (46 tuổi, ở P.Dương Nỗ, TP.Huế), thợ kim hoàn tại Tịnh Tâm Kim Cổ của nghệ nhân Trần Duy Mong, đã gắn bó với nghề ngót 26 năm. Với anh, mỗi sản phẩm vàng bạc không chỉ là món hàng mà còn là một tác phẩm nghệ thuật, là kết tinh của sự kiên nhẫn và tình yêu nghề. "Điều khó nhất không phải là kỹ thuật, mà là giữ được ngọn lửa đam mê trong bối cảnh nghề đang chịu nhiều sức ép từ công nghệ hiện đại", anh chia sẻ.

Thợ kỳ cựu như ông Nguyễn Phúc (54 tuổi, ở P.Vỹ Dạ, TP.Huế) có 35 năm trong nghề, đang cùng làm việc tại Doanh nghiệp kim hoàn Thuận Thành - Duy Mong ở Tịnh Tâm Kim Cổ, cũng là minh chứng cho sự bền bỉ. Ông Trần Thiện Chinh (52 tuổi), cùng làm việc với ông Phúc và có tuổi nghề tương đương, nhận ra cố đô Huế vốn nổi tiếng với sự tinh tế trong từng đường nét nghệ thuật, từ kiến trúc cung đình đời sống, và nghề kim hoàn cũng không ngoại lệ. Nghề kim hoàn ở Huế đào tạo ra nhiều thế hệ thợ giỏi. Chính tác phẩm của họ đã mang nét riêng, từ những hoa văn họa tiết chạm khảm tinh tế đã mang hồn cốt của đất tổ trăm năm của nghề.

ẢNH: BÙI NGỌC LONG

THÁCH THỨC TRƯỚC ÁP LỰC ĐỜI SỐNG

"Cách đây độ hơn 20 năm, khi đất nước đổi mới, các tiệm vàng tư nhân bùng nổ trên toàn quốc, đó là thời hoàng kim, rực rỡ của nghề thợ vàng. Hồi đó, người nào làm thợ vàng đều cảm thấy rất tự hào và được nhiều người ngưỡng mộ. Nhưng ngày nay, nghề thợ vàng chỉ dành cho số ít đam mê, nếu không phải là gia truyền thì cũng vì chung thủy với nghề...", ông Chinh nhớ lại hành trình của một người thợ.

Ông Chinh bảo dù hiện nay người tiêu dùng giảm bớt nhu cầu sở hữu món trang sức được chế tác thủ công, nhưng những kỹ thuật như điều khiển ngọn lửa đèn khò, tạo hình thủ công, chạm khắc tinh vi… vẫn được giới thợ tiếp tục giữ nghề. Thợ kim hoàn có 2 giới, một là giới làm nghề (rồi có vốn vươn lên mở tiệm), một làm chủ (có cơ hội kinh doanh, làm giàu). Nhưng không phải người thợ nào cũng dễ dàng thành ông chủ. Họ đối diện với thực tế: công việc khó nhọc nhưng thu nhập thấp. "Cuộc sống ngày càng đắt đỏ với nhiều chi tiêu gia đình như chăm nuôi con cái ăn học, giao lưu, sinh hoạt tinh thần… Thu nhập của người thợ vàng cũng đang đối mặt với nhiều áp lực", ông Chinh trăn trở.

Công nghệ hiện đại giúp sản phẩm kim hoàn ra đời nhanh hơn, giá thành rẻ hơn, khiến thị trường có phần nghiêng về phía sản xuất công nghiệp. Đó không còn là áp lực, mà đã biến thành thách thức. Người thợ thủ công phải mất hàng giờ, thậm chí hàng ngày để hoàn thiện một sản phẩm, trong khi máy móc có thể làm ra hàng loạt. Nhưng chính trong sự chênh lệch đó, giá trị của nghề truyền thống lại càng được khẳng định. Theo ông Chinh, có tín hiệu vui là ngày nay bên cạnh nhu cầu đầu tư tích trữ vàng, người dân chọn các lễ vật trang sức, nữ trang chế tác truyền thống cho lễ cưới hỏi. Người Huế vốn yêu cái đẹp tinh tế, và họ sẵn sàng trân trọng những sản phẩm mang dấu ấn thủ công. Nhu cầu từ phía khách hàng đã giúp thợ kim hoàn có được việc làm, giữ được nghề, có thêm niềm tin để tiếp tục gắn bó.

Bởi họ hiểu rằng, nghề kim hoàn không chỉ là kế sinh nhai, mà còn là di sản văn hóa cần được bảo tồn. "Những người thợ kim hoàn như chúng tôi không chỉ kế thừa mà còn làm mới nghề. Trong quá trình làm việc, anh em nào có sáng tạo mới, đưa vào các thiết kế mang hơi thở hiện đại, kết hợp với thời trang, tạo ra những sản phẩm vừa giữ được nét truyền thống vừa phù hợp với thị hiếu đều được ghi nhận khen thưởng. Chính điều đó đã khích lệ người thợ thêm yêu nghề để gắn bó với công việc", ông Chinh chia sẻ.

Giữa bao biến động của thời cuộc, nghề kim hoàn Huế vẫn bền bỉ lưu truyền nhờ những người thợ biết say nghề và sẵn sàng làm "người giữ lửa". Họ vừa làm nghề, vừa truyền nghề, vừa gửi trao niềm tin cho thế hệ kế tiếp.