Tường trình từ trong lòng thảm họa

Trong hành trình đó, các phóng viên (PV) Thanh Niên không chỉ thể hiện năng lực tác nghiệp ngang tầm với đồng nghiệp quốc tế, mà còn mang đến một cách tiếp cận rất Việt Nam: đặt con người ở trung tâm, lắng nghe những số phận nhỏ bé trong biến cố lớn của thế giới.

Trong nỗi đau sóng thần Ấn Độ Dương

Khi viết những dòng này, ký ức về buổi trò chuyện với nhà báo Đỗ Hùng cách đây hơn 2 năm chợt ùa về. Trung tuần tháng 10.2023, khi nghe tin anh Hùng chia tay Thanh Niên, tôi và anh đã có buổi trò chuyện suốt nhiều giờ liền về những "điểm nóng" mà anh từng có mặt trong suốt 23 năm gắn bó với tờ báo. 

Từ những chuyến du ký trong suốt 8 kỳ World Cup và EURO đến những thảm họa đau đớn nhất của nhân loại. Cứ ở đâu trên thế giới trở thành "điểm nóng" thì anh lại lên đường. Miên man trong suốt hành trình lang bạt ấy, anh say sưa kể…

ẢNH: ĐỖ HÙNG

Ngược dòng 21 năm trước, khi một phần của thế giới vừa trải qua đêm Giáng sinh 2004 êm đềm thì thảm kịch ập tới. Sáng 26.12, một cơn địa chấn 9,3 độ Richter giữa lòng Ấn Độ Dương đã gây nên thảm họa sóng thần kinh hoàng bậc nhất lịch sử hiện đại.

Từ tâm chấn ở độ sâu 30 km dưới đại dương, trận động đất đã tạo nên cơn sóng khổng lồ táp vào đảo Sumatra của Indonesia, lan tới miền nam Thái Lan, rồi tàn phá vùng duyên hải Myanmar, Bangladesh, Ấn Độ, Sri Lanka, càn quét thiên đường du lịch Maldives. Con sóng chết chóc thậm chí còn vươn xa 5.000 km về phía tây, gieo hoang tàn ở một dải vùng Sừng châu Phi.

Thảm họa này đã khiến khoảng 228.000 người chết.

Khi những bản tin đầu tiên xuất hiện trên truyền thông quốc tế, Ban Biên tập Thanh Niên lập tức nhìn nhận mình không thể chỉ đứng ở Việt Nam để theo dõi và dịch lại tin tức nước ngoài. Đây cũng là thời điểm tờ báo - từ vị thế một nhật báo hàng đầu - bắt đầu bước vào hành trình số hóa, in dấu chân trên thế giới mạng.

Buổi trưa hôm ấy, Phó tổng thư ký tòa soạn Hoàng Hải Vân hỏi Đỗ Hùng của Ban Quốc tế: "Em đi Thái Lan được không?". Câu hỏi vừa đưa ra buổi trưa, thì chiều tối anh đã bay từ TP.HCM sang Bangkok; rồi đến hòn đảo du lịch Phuket ngay trong đêm.

ẢNH: ĐỖ HÙNG

Khi máy bay hạ cánh, bóng tối tạm che khuất cảnh đau thương. Đến sáng hôm sau, Patong - bãi biển từng sôi động bậc nhất Phuket - hiện ra dưới ánh nắng mai vô cùng điêu tàn. Khách sạn, nhà hàng, quán bar bị sóng thần xé toạc. Trên nền cát, những con người thất thần đi tìm người thân. Một vài người gốc Việt quấn khăn tang trắng. Ven đường, vài thi thể nằm im trong các túi nilon đen. Không khí đặc quánh mùi chết chóc ở nơi mới vài ngày trước còn là thiên đường du lịch.

Nhưng Patong mới chỉ là điểm bắt đầu.

Những ngày kế tiếp, Đỗ Hùng của Thanh Niên lao tới Koh Phi Phi - hòn đảo nổi tiếng sau bộ phim The Beach (tài tử Leonardo DiCaprio thủ vai chính). Nơi từng chỉ có nắng, tiệc tùng và du khách Bắc Âu tránh mùa đông, giờ đổ nát hoàn toàn sau cơn đại hồng thủy. Kinh hoàng nhất là tại Khao Lak, một làng ven biển ở tỉnh Phang Nga cách Phuket chừng 100 km về phía bắc. Khi anh đến đây, giữa bãi xác người tang thương, những em bé thơ chưa kịp lớn đã vĩnh viễn ngủ yên.

"Khi đọc tin trên báo, mức độ thảm họa rất khó hình dung. Nhưng khi đứng giữa hiện trường, mới thấy mỗi con người - còn sống hay đã chết - đều có một câu chuyện để kể lại," Đỗ Hùng hồi tưởng.

ẢNH: ĐỖ HÙNG

"Sau mỗi ngày tác nghiệp, mình đều phải uống một chai bia để xua đi mùi tử khí, để quên đi nỗi ám ảnh mới có thể ngủ được", Đỗ Hùng kể về nỗi ám ảnh lớn nhất mà anh phải đối mặt khi đó.

Sau Thái Lan, PV tiếp tục sang Sri Lanka - hòn đảo thời điểm đó đang chìm trong nội chiến, lại gánh thêm thảm họa thiên nhiên.

Từ Colombo đến Galle, Hambantota ở miền nam, rồi sang bờ đông, từ hải cảng Trincomalee đến Batticaloa, nơi vết thương xung đột giữa quân chính phủ và tổ chức Những con hổ giải phóng Tamil vẫn còn rỉ máu, thảm họa sóng thần đã chồng thêm một tầng đau khổ lên từng phận người ở mảnh đất này.

Nếu như ở Thái Lan, cảnh chết chóc là điều ám ảnh nhất, thì ở đây, bi kịch nằm ở những người còn sống, với một hiện tại đớn đau và một tương lai bất định. PV Thanh Niên đã nói chuyện cùng họ, ở cùng họ, và kể lại câu chuyện của họ cho công chúng Việt Nam.

Siêu bão Thái Bình Dương

Gần 10 năm sau, Đỗ Hùng một lần nữa có mặt giữa tâm thảm họa. Tháng 11.2013, bão Haiyan (bão Hải Yến) đổ bộ Philippines với sức gió kỷ lục, trở thành một trong những cơn bão mạnh nhất lịch sử. Hơn 6.350 người đã thiệt mạng trong cơn bão mà người Philippines gọi là Yolanda này.

ẢNH: ĐỖ HÙNG

Riêng tại TP.Tacloban trên đảo Leyte, số liệu chính thức cho biết có tới hơn 2.200 người chết. Về sau, Thị trưởng Alfred Romualdez nói số người chết tại đây có thể lên tới 5.000 người.

Trong khi sóng thần chủ yếu tàn phá ven biển thì bão càn quét sâu vào nội địa, khiến giao thông tê liệt hoàn toàn, các trạm phát sóng điện thoại bị đánh sập, không thể liên lạc được. Để tới Tacloban khi sân bay bị phá hủy, PV Thanh Niên phải bay sang Manila, tiếp tục tới Cebu, đi phà qua Ormoc, rồi đi xe ôm gần 100 km xuyên đảo Leyte để tới Tacloban.

Lúc bấy giờ, tôi còn nhớ rõ, sau 30 phút rời Cebu, Đỗ Hùng đứt liên lạc hoàn toàn với tòa soạn do mất sóng. Trong lúc đó, tin đồn lan truyền trên mạng xã hội về tù nhân vượt ngục, cướp bóc, thậm chí ăn thịt người khiến tôi và cả tòa soạn vô cùng lo lắng. Thực tế, Leyte khi ấy rơi vào hỗn loạn: thiếu lương thực, tâm lý hoảng loạn, cướp bóc xảy ra nhiều nơi. Sau một đêm trú nhờ nhà dân, Đỗ Hùng đến được Tacloban.

ẢNH: ĐỖ HÙNG

Tại đây, anh đi cùng xe của Sư đoàn 8 Lục quân Philippines do đại úy Ian Ampaso chỉ huy, được bảo vệ an toàn để có thể tác nghiệp khắp thành phố. Tuy nhiên, phải tới chiều tối, khi xe tới tổng hành dinh dã chiến bên ngoài Tòa thị chính Tacloban, có thể kết nối internet, tin nhắn của anh về tòa soạn khiến mọi người vỡ òa sau gần 24 tiếng lo lắng.

Không chỉ ghi nhận cảnh tàn phá, Đỗ Hùng còn đi cùng tàu tuần duyên Philippines chở người dân di tản khỏi Tacloban. Những câu chuyện mất mát, chia ly, từ cuộc sống bình yên đến khoảnh khắc cuồng phong ập tới, qua lời kể của chính người trong cuộc đã được truyền tải tới công chúng Việt Nam.

Đặc biệt, trong chuyến đi này, anh đã kết nối, hỗ trợ nhiều gia đình người Việt - chủ yếu quê Phú Yên (cũ), sinh sống tại Tacloban - sơ tán và sau đó có thể hồi hương an toàn.

Đây là giai đoạn mà Báo Thanh Niên đã có một hệ thống kênh truyền thông đa nền tảng, nên sản phẩm đa phương tiện - từ bài viết, hình ảnh, video - được truyền về từ thảm họa đã tới với độc giả một cách đầy đủ và chân thực nhất.

Khủng bố bên bờ Địa Trung Hải

Không chỉ các thảm họa thiên nhiên, PV Thanh Niên còn có mặt tại nhiều điểm nóng xung đột. Sau vụ tấn công 11.9 tại Mỹ, các nhà báo của tòa soạn cũng đã đến New York, rồi nhanh chóng có mặt tại Pakistan khi Mỹ tấn công Afghanistan.

ẢNH: ĐỖ HÙNG

Năm 2016, Đỗ Hùng tiếp tục trực tiếp đưa tin từ một thảm kịch khác ở châu Âu. Sau khi tác nghiệp EURO 2016, anh tới chân tháp Eiffel ở Paris để xem các hoạt động mừng lễ Quốc khánh Pháp. Nửa đêm, tin dữ ập đến: một kẻ tấn công lái xe tải 19 tấn lao vào đám đông ở thành phố Nice, bên bờ Địa Trung Hải.

Trưa hôm sau, PV Thanh Niên đã có mặt tại thành phố miền nam nước Pháp. Trên mặt đường, hoa và máu lẫn vào nhau. Những gương mặt bàng hoàng, những tiếng khóc nghẹn trước bi kịch bất ngờ ập đến, lần này không phải do ông trời mà do con người gây ra. Vụ tấn công khiến 87 người chết, 458 người bị thương, là một trong những thảm kịch đẫm máu nhất châu Âu thời bình.

Lần này, cùng với các hãng thông tấn lớn, Thanh Niên không chỉ đưa tin mà còn tường thuật trực tiếp từ hiện trường, liên tục cập nhật trên các nền tảng số và mạng xã hội, một điều khác biệt so với những sự kiện trước đó.

ẢNH: ĐỖ HÙNG

Trong hơn một thập niên, từ sự kiện sóng thần Ấn Độ Dương - khi tờ báo mới bắt đầu bước sang môi trường số - đến vụ khủng bố ở châu Âu, Thanh Niên đã từng bước xây dựng và hoàn thiện năng lực tác nghiệp quốc tế chuyên nghiệp. Quan trọng là bằng cách có mặt trực tiếp tại những "điểm nóng", PV có thể kể câu chuyện chân thực nhất thông qua việc quan sát, tác nghiệp trực tiếp của chính mình, chứ không phải qua lăng kính báo chí nước ngoài.

Bước sang thập niên thứ ba của thế kỷ 21, với công nghệ ngày càng phát triển, năng lực đưa tin không chỉ trong nước mà cả quốc tế của Thanh Niên tiếp tục được củng cố, nâng tầm. Và tinh thần cốt lõi vẫn được duy trì: có mặt tại hiện trường, tường trình từ trong lòng thảm họa, để công chúng được tiếp cận thế giới qua một lăng kính vừa chuyên nghiệp, vừa rất Việt Nam.