Vì sao cước tàu biển đi Mỹ tăng nóng trở lại?

Nhà nhập khẩu tăng lượng, tàu tăng cước

Theo Drewry World Container Index (WCI), chỉ số cước container thế giới đã tăng lên khoảng 4.639 USD cho mỗi container 40 feet, mức cao nhất kể từ tháng 9.2024. Một số tuyến vận tải ghi nhận mức tăng rất mạnh như: Tuyến Thượng Hải - Los Angeles có giá khoảng 5.750 USD/container 40 feet, tăng khoảng 12% chỉ trong một tuần. Tuyến Thượng Hải - New York khoảng 7.149 USD/container 40 feet, tăng khoảng 6%. Ngoài ra, tuyến Thượng Hải - Rotterdam khoảng 4.392 USD/container 40 feet và tiếp tục xu hướng đi lên. Điều này cho thấy đợt tăng giá không chỉ diễn ra trên tuyến Mỹ mà đã lan sang cả các tuyến châu Âu.

ẢNH: NGUYỄN LONG

Các doanh nghiệp cho hay nguyên nhân quan trọng nhất khiến giá cước tàu biển tăng mạnh là do các nhà nhập khẩu từ Mỹ đang tăng tốc đưa hàng về trước khi các chính sách thuế và chi phí vận tải mới có hiệu lực. Thực tế, lượng container cập cảng Mỹ trong tháng 6 tăng hơn 8% so với cùng kỳ năm trước, phản ánh xu hướng "nhập trước để tránh rủi ro". Bên cạnh đó, căng thẳng và xung đột tại Trung Đông khiến giá dầu tăng, kéo theo chi phí nhiên liệu tàu biển tăng đáng kể. Từ đầu tháng 7, nhiều hãng tàu đã áp dụng phụ phí nhiên liệu (BAF), làm tổng chi phí vận chuyển tiếp tục tăng.

Một nguyên nhân khác là các hãng tàu đang chủ động điều tiết lưu lượng để tối ưu hóa lợi nhuận. Dù một số hãng tàu bắt đầu lên kế hoạch quay lại tuyến biển Đỏ và kênh đào Suez, phần lớn thị trường vẫn hoạt động trong trạng thái thận trọng. Việc phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng trong thời gian dài trước đó đã làm giảm hiệu quả khai thác đội tàu, khiến nguồn cung chỗ trên tàu chưa phục hồi hoàn toàn.

Nhận định về diễn biến tăng giá cước, một doanh nghiệp chuyên xuất khẩu nông sản lớn tại VN phân tích các hãng tàu thường tận dụng sự mất cân bằng cung cầu trong những giai đoạn biến động như dịch bệnh, thiên tai hoặc chiến tranh để tăng giá, tối ưu hóa lợi nhuận. Điển hình như trong giai đoạn dịch Covid-19, nhiều hãng tàu đã đạt lợi nhuận kỷ lục, tăng gấp nhiều lần. Hiện nay, nhờ giá cước tăng, nhiều hãng vận tải biển lớn đã nâng dự báo lợi nhuận. Đơn cử như hãng Hapag-Lloyd vừa điều chỉnh tăng triển vọng kinh doanh năm 2026 nhờ nhu cầu vận chuyển mạnh và giá cước tăng nhanh, dù vẫn cảnh báo thị trường còn nhiều biến động do yếu tố địa chính trị.

Doanh nghiệp mở rộng thị trường gần

Giá cước tàu biển tăng cao ảnh hưởng khá lớn đến nhiều ngành hàng của VN. Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản VN (VASEP) cho biết trong 6 tháng qua, xuất khẩu sang Mỹ chỉ đạt 897,9 triệu USD, gần như đi ngang so với cùng kỳ. Các yếu tố như tồn kho, sức mua thận trọng, cạnh tranh giá, chính sách thuế quan bất ổn và các rào cản kỹ thuật vẫn khiến doanh nghiệp xuất khẩu sang Mỹ phải hoạt động trong trạng thái thận trọng.

ẢNH: Q.T

Đại diện VASEP phân tích dù xuất khẩu thủy sản nói chung sang Mỹ bật tăng trong tháng 6, nhưng nhiều ngành hàng như tôm, hải sản vẫn chịu sức ép cạnh tranh gay gắt bên cạnh các rủi ro về thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp và các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc. Những yếu tố này làm tăng chi phí tuân thủ của doanh nghiệp. Đó là chưa kể đến cước phí tàu biển sang Mỹ tăng cao cũng là một trở ngại.

Bên cạnh rủi ro thị trường, các doanh nghiệp xuất khẩu phản ánh cước vận tải container toàn cầu đang nổi lên là một thách thức lớn đối với xuất khẩu thủy sản trong thời gian nửa cuối năm.

"Cước container quốc tế đang tiến gần mức cao nhất trong gần 2 năm. Với doanh nghiệp thủy sản VN, tác động rõ nhất nằm ở các tuyến đi Mỹ và EU, nơi chi phí vận tải lạnh vốn đã cao hơn hàng khô và dễ phát sinh phụ phí. Trong bối cảnh đó, nhiều doanh nghiệp phải lựa chọn đơn hàng và thị trường khác có lợi hơn", đại diện một doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản tại Cà Mau nhận định.

Thực tế, trong 6 tháng đầu năm, thị trường Trung Quốc đại lục và Hồng Kông tiếp tục là khu vực nhập khẩu lớn nhất và là động lực tăng trưởng rõ nhất của thủy sản VN. Kim ngạch xuất khẩu thủy sản của VN sang các thị trường này đạt 1,5 tỉ USD trong 6 tháng qua, tăng 37,9% và chiếm 25,8% tổng xuất khẩu thủy sản. Đây là mức tăng nổi bật trong nhóm thị trường chính, cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của Trung Quốc đối với các sản phẩm tôm, cá tra, tôm hùm, nhuyễn thể, thủy sản sống và đông lạnh. Mặt hàng tôm xuất khẩu cũng tăng trưởng mạnh nhờ có sự hỗ trợ lớn từ thị trường Trung Quốc đại lục và Hồng Kông, nhất là đối với các sản phẩm tôm sú, tôm hùm, tôm đông lạnh và một số dòng sản phẩm phục vụ kênh nhà hàng, tiêu dùng cao cấp. "Nửa cuối năm, các doanh nghiệp thủy sản có thể tiếp tục thúc đẩy tăng trưởng tại các thị trường gần như Trung Quốc, ASEAN, Hàn Quốc để giảm bớt rủi ro về chi phí, logistics…", đại diện VASEP dự báo.

Đối với ngành đồ gỗ, chi phí logistics tăng cao khiến chi phí đầu vào của doanh nghiệp tăng theo, làm biên lợi nhuận ngày càng thu hẹp. Chưa kể những khó khăn khác như tiêu chuẩn ngày càng khắt khe về tính hợp pháp của gỗ, truy xuất nguồn gốc, tăng trưởng xanh cũng như nhiều quy định mới từ các thị trường nhập khẩu. Hiện nay Mỹ vẫn là thị trường xuất khẩu lớn nhất của ngành gỗ VN, song các doanh nghiệp vẫn đang âm thầm tìm kiếm thị trường mới. Lãnh đạo Hiệp hội Gỗ và lâm sản VN thông tin trong những tháng đầu năm, một số thị trường châu Á đã ghi nhận kết quả khả quan: các thị trường thuộc Hiệp định RCEP tiếp tục duy trì đà tăng trưởng với kim ngạch gần 2 tỉ USD, tăng khoảng 17%. Trong khi đó, xuất khẩu sang khối CPTPP đạt hơn 1 tỉ USD, tăng gần 8%. Xuất khẩu sang Nhật Bản đạt hơn 730 triệu USD, tăng khoảng 6%. Tại khu vực ASEAN, kim ngạch đạt trên 122 triệu USD, trong đó Campuchia tăng hơn 22%, còn Lào ghi nhận mức tăng rất cao, hơn 278% dù quy mô vẫn còn khiêm tốn.

Ngành chế biến - xuất khẩu hạt điều cũng nhanh chóng thích ứng trước biến động của thị trường và diễn biến giá cước tàu biển tăng cao. Hiệp hội Điều VN cho biết xuất khẩu một số chủng loại hạt điều như W240, LP, SP, W210... đã ghi nhận sự tăng trưởng tích cực đến các thị trường mới ở khu vực Trung Đông, Trung Mỹ..., giảm bớt sự phụ thuộc vào các thị trường truyền thống. Cụ thể: xuất khẩu hạt điều W320 sang Bahrain tăng đến 117,6%, sang Cộng hòa Dominica tăng 188,4%, Bangladesh tăng 385%, Jordan tăng 253%...