Vì sao đợt bùng phát Ebola tại Congo lan nhanh, gây tử vong cao?

Đợt bùng phát Ebola hiện tại ở Cộng hòa Dân chủ Congo là đợt dịch chết chóc nhất trong lịch sử quốc gia này, và là cơn dịch Ebola gây tử vong cao thứ hai từng được ghi nhận trên thế giới. Các quan chức y tế cho biết dịch bệnh cũng đang lây lan nhanh gấp năm lần so với các đợt bùng phát trước đây tại Congo ở cùng giai đoạn này.

Tại sao đợt bùng phát này lại gây tử vong cao và lây lan nhanh đến vậy? Đây là một chủng virus hiếm gặp, lại đã có lợi thế ban đầu là lây lan mà không bị phát hiện trong nhiều tháng. Các ca nhiễm ban đầu thuộc chủng Bundibugyo đã bị bỏ sót hoặc chẩn đoán sai.

Ban đầu, nhân viên y tế dựa vào các xét nghiệm dành cho loại virus Ebola khác và các mẫu bệnh phẩm đã bị xử lý không đúng cách.

Một báo cáo vào tháng 7 trên tạp chí Science kết luận rằng đợt bùng phát đã bắt đầu muộn nhất là vào tháng 1. Tuy nhiên, đến tháng 5 dịch bệnh mới được công bố. Virus đang lây lan nhanh hơn tốc độ theo dõi dịch bệnh.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 80% các ca nhiễm mới xuất hiện bên ngoài các chuỗi lây truyền đã được xác định. Phát hiện muộn đồng nghĩa với việc có nhiều người tử vong hơn.

Theo dữ liệu của chính phủ, tỷ lệ tử vong là khoảng 20% số ca nhiễm vào cuối tháng 6 - và đó có lẽ là con số có lẽ thấp hơn thực tế. Đến nay, tỷ lệ tử vong đã lên mức 47%.

Việc cắt giảm viện trợ đã dẫn đến tình trạng thiếu hụt cả về kinh phí lẫn nhân lực. Vào tháng 7, các nhân viên tại một trung tâm điều trị Ebola đã lên tiếng đòi khoản lương chưa được chi trả. Một người biểu tình chia sẻ: “Chúng tôi đang nỗ lực hết mình để chăm sóc bệnh nhân. Tại sao chính phủ không thể hỗ trợ chúng tôi?”.

ẢNH: REUTERS

Cơ quan viện trợ quốc tế của Mỹ (USAID) có triển khai một hợp đồng kéo dài 5 năm nhằm giám sát y tế tại Congo, nhưng chương trình này đã bị đình chỉ vào năm 2025.

Tính đến giữa tháng 7, WHO mới chỉ nhận được chưa đầy một nửa số kinh phí cần thiết để ứng phó với đợt bùng phát dịch ở miền đông Congo.

Chuyên gia Thierno Balde từ WHO cho biết: “Khi nhìn vào quy mô cũng như sự lan rộng về mặt địa lý của đợt bùng phát này, cùng với những yêu cầu thực tế - như khoảng cách di chuyển, nhu cầu về xe cộ, xe cứu thương và tất cả các yếu tố khác - thì rõ ràng là chúng tôi cần thêm kinh phí và năng lực tài chính”.

Dịch bệnh tập trung tại miền đông Congo, nơi chiến tranh gây cản trở việc tiếp cận cộng đồng, hạn chế sự di chuyển của nhân sự và hàng tiếp tế, cũng như gây khó khăn cho công tác truy vết tiếp xúc.

Sự thiếu tin tưởng và thông tin sai lệch cũng là những rào cản lớn. Các bệnh viện và đội ngũ y tế đã trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công.

Tình trạng người dân phải di tản vì chiến tranh có thể làm gia tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh; hàng chục ca tử vong tại trại tị nạn này được cho là do Ebola gây ra.

Hiện chưa có vắc-xin được cấp phép hay phương pháp điều trị nào được kiểm chứng hiệu quả đối với chủng virus Bundibugyo. Hầu hết các loại vắc-xin hiện có đều được phát triển để chống lại chủng Zaire - loại phổ biến hơn. Tuy nhiên, một số ít vắc-xin và liệu pháp thử nghiệm đang được đánh giá. Đồng thời, các cơ quan y tế toàn cầu đang xem xét liệu các phương pháp điều trị Ebola hiện có mang lại hiệu quả bảo vệ hay không.