Vì sao ngập ở đô thị ngày càng trầm trọng?

29/09/2026 06:03 GMT+7

Hà Nội, TP.HCM và các địa phương mỗi năm đều chi ngân sách hàng ngàn tỉ đồng để triển khai nhiều giải pháp chống ngập. Thế nhưng cứ điểm ngập này được xóa thì nước lại tràn sang điểm khác, ngập vẫn hoàn ngập.

Bì bõm lội nước giữa siêu đô thị

Suốt cả tháng nay, người dân TP.HCM liên tục ám ảnh với tình cảnh chiều nào cũng lội nước. Những cơn mưa như trút kéo dài gần như cả ngày biến nhiều nơi ở TP trở thành biển nước, khiến nhịp sống đô thị bị đảo lộn. Chiều nào cũng vậy, từ khoảng 16 giờ 30 - 19 giờ - đúng giờ cao điểm rời công sở - trời lại đổ mưa dông hoặc triều cường đạt đỉnh. Trên khắp các hội nhóm, nhiều người "đua nhau" đăng bài hỏi đường này đã ngập chưa, đường kia nước dâng tới đâu rồi. "Cả tháng nay, gần như ngày nào đi làm về tôi cũng trong tình trạng ướt như chuột lột. Trên thì ướt vì mưa, còn dưới thì te tua nước ngập. Có hôm xe còn chết máy, dắt bộ cả cây số tới gần 21 giờ tới mới về tới nhà. Không gì khổ bằng", chị Thu Hằng (ngụ khu vực Q.Bình Thạnh cũ) cám cảnh.

Theo thống kê từ cơ quan chức năng và Đài Khí tượng thủy văn Nam bộ, hạ tầng đô thị TP.HCM đang rơi vào thế "gọng kìm" bởi hai tác nhân cùng lúc: những trận mưa với vũ lượng kỷ lục đi kèm đỉnh triều dâng. Cụ thể, riêng trong đợt mưa diện rộng kéo dài từ giữa tháng 9 (đặc biệt các ngày 10, 22, 23.9), nhiều nơi tại TP.HCM ghi nhận lượng mưa đạt từ 100 mm đến trên 150 mm chỉ trong 2 - 3 giờ. Hệ thống cống thoát nước quá tải hoàn toàn. Bồi thêm vào đó, đợt triều cường rằm tháng tám âm lịch dự báo kéo dài đến tận các ngày cuối tháng 9 (28 - 30.9) liên tục đẩy mực nước tại các trạm Phú An (sông Sài Gòn) và Nhà Bè (kênh Đồng Điền) chạm mốc 1,62 - 1,67 m. Mức này cao hơn báo động 3 tới 0,07 - 0,12 m, đẩy nước cống bị triều dâng ép ngược vào đường phố.

Các tuyến đường trọng điểm qua khu vực Q.12, Bình Thạnh, Gò Vấp, Thủ Đức, Q.7, Q.8 (cũ) hay khu vực Bến xe Miền Đông cũ quanh trục đường Đinh Bộ Lĩnh, Xô Viết Nghệ Tĩnh, QL13…, nước ngập sâu quá nửa bánh xe. Mỗi khi có ô tô hay xe buýt "trôi" qua, sóng nước lại cuồn cuộn dội thẳng lên vỉa hè và tràn vào nhà dân hai bên đường. Khu vực chợ Thủ Đức hễ mưa lớn là nước từ các triền dốc đổ dồn về lòng chảo, biến khu chợ thành "thác nước", dạt hết hàng hóa của tiểu thương.

Triều cường TP.HCM chưa đạt đỉnh: Tháng 10, 11 còn cao hơn

Trong khi đó, các trục ven sông, kênh rạch thì hứng chịu thêm cả triều dâng cuồn cuộn đục ngầu khiến ranh giới giữa đường đi và sông rạch bị xóa mờ hoàn toàn.

Báo cáo rà soát mới nhất từ Sở Xây dựng TP.HCM, qua đánh giá toàn bộ không gian đô thị mở rộng, hiện TP ghi nhận 159 vị trí bị ngập khi mưa lớn hoặc triều cường. Trong đó, kế hoạch ứng phó trọng điểm tập trung xử lý 31 "điểm đen" ngập nặng, những nơi chịu ảnh hưởng đồng thời từ lượng mưa dồn dập vượt công suất thiết kế và triều cường dâng cao trên các sông lớn.

Lãnh đạo Sở Xây dựng cho biết: Những năm gần đây, các trận mưa cực đoan xuất hiện dày đặc vượt công suất thiết kế của hệ thống cống. Mực nước triều tại các trạm Phú An và Nhà Bè liên tục lập kỷ lục mới khi vượt ngưỡng 1,8 m. Song song, tình trạng sụt lún nền đất diễn ra nghiêm trọng, đi cùng tốc độ bê tông hóa nhanh, san lấp ao hồ làm mất đi khả năng thấm nước tự nhiên. Sở Xây dựng TP thẳng thắn nhìn nhận cách tiếp cận cũ vẫn nặng về "xóa điểm ngập" cục bộ, thiếu tính quản lý rủi ro tích hợp và đầu tư chưa đồng bộ giữa công trình đầu mối với hệ thống thu gom. Trong bối cảnh mới, công tác chống ngập của TP.HCM đòi hỏi tư duy chiến lược dài hơi hơn.

Không chỉ TP.HCM, người dân Hà Nội những ngày qua cũng khốn khổ vì ngập nước. Sáng 17.9, chị Thu Hiền (35 tuổi, P.Hà Đông) đành phải vòng về nhà, không thể đi làm khi đường Tố Hữu biến thành sông. Nước dâng cao, ngập sâu gần hết bánh xe máy, nhất là đoạn qua KTX Mễ Trì - Lương Thế Vinh. Đáng nói khu vực này đã được đầu tư hồ điều hòa Đồng Bông 2, dự án chống ngập khẩn cấp với tổng vốn hơn 600 tỉ đồng mới đưa vào vận hành. Về việc tuyến đường Tố Hữu ngập sâu ngay gần vị trí hồ điều hòa mới được đầu tư, Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật TP.Hà Nội (thuộc Sở Xây dựng Hà Nội) lý giải nguyên nhân do mưa lớn kéo dài, mực nước tại hệ thống cống, mương cùng các hồ Phùng Khoang, Đồng Bông 2 đều dâng cao, làm giảm khả năng điều hòa. Lưu lượng nước dồn về đường Tố Hữu vượt quá khả năng tiếp nhận và tiêu thoát tức thời của hạ tầng hiện trạng.

Mặc dù đánh giá chung về tình hình trên địa bàn của trung tâm này cho rằng hệ thống thoát nước đô thị "cơ bản vẫn vận hành ổn định", nhiều khu vực từng là "rốn ngập" trong năm 2025 năm nay không ghi nhận tình trạng ngập, nhưng trên thực tế, một số điểm ngập úng chậm được xử lý và đảm bảo an toàn đã để lại hậu quả nghiêm trọng, như vụ nam sinh bị ngã xuống cống tử vong tại P.Đông Ngạc. Người dân địa phương cho biết tuyến đường này thường xuyên xảy ra tình trạng ngập úng mỗi khi có mưa, tiềm ẩn nhiều nguy hiểm; song không có đơn vị nào sửa chữa, khắc phục dù đã nhiều lần kiến nghị.

Hay như hôm 20.9, nước sông Tích dâng cao khiến cả đường gom trái, đường gom phải của đại lộ Thăng Long (đoạn Km 26 - Km 28) cùng nhiều hầm chui dân sinh trong khu vực bị ngập sâu từ 0,7 - 1 m, dù đã được đầu tư cải tạo trạm bơm và hệ thống thoát nước. Trước tình trạng ngập úng trên diện rộng tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn nghiêm trọng, Sở Xây dựng Hà Nội đã yêu cầu cấm toàn bộ phương tiện lưu thông qua các điểm ngập cho đến khi đủ điều kiện an toàn.

Tại cuộc họp hôm 23.9, Chủ tịch UBND TP.Hà Nội Vũ Đại Thắng thông tin thời gian qua Hà Nội xuất hiện tình trạng mưa bất thường, gây ngập tại một số khu vực. Đặc biệt tại phía tây TP, sau mưa, khu vực đường gom Đại lộ Thăng Long, Hạ Bằng, Hòa Lạc vẫn ngập, có thời điểm phải phân luồng giao thông. Chủ tịch UBND TP.Hà Nội đánh giá tình trạng ngập kéo dài không còn đơn thuần do mưa, bởi mưa đã kết thúc nhiều ngày. Nguyên nhân bước đầu được xác định chủ yếu liên quan đến mực nước sông Tích, sông Bùi dâng cao và lũ từ khu vực Hòa Bình, Phú Thọ đổ về.

Thống kê chỉ riêng đợt mưa lũ từ trung tuần tháng 9 vừa qua, đã có gần 33.000 người bị ảnh hưởng; hơn 8.600 người thuộc các xã ven sông phải sơ tán; thiệt hại về hạ tầng, sản xuất không hề nhỏ.

"Bản đồ ngập" ngày càng mở rộng

Tình trạng ngập lụt không còn là câu chuyện riêng của TP.HCM hay Hà Nội. Từ các tỉnh miền núi cao nguyên, đồng bằng duyên hải cho tới các đặc khu biển đảo, kịch bản "mưa lớn là biến thành biển nước" đang lặp lại với quy mô ngày càng rộng và tần suất dồn dập. Đơn cử, Đà Lạt (Lâm Đồng), nơi từng được xem là "miễn nhiễm" với mưa ngập nhờ địa hình đồi dốc và hệ thống sông suối tự nhiên, nay liên tục ghi nhận những đợt ngập lụt cục bộ nghiêm trọng mỗi khi bước vào mùa mưa. Các tuyến đường trung tâm như Phan Đình Phùng, Trương Công Định, Cam Ly bị nhấn chìm dưới dòng nước xiết đỏ ngầu. Mưa dồn dập tích tụ lượng nước lớn còn kéo theo nguy cơ sạt lở đe dọa trực tiếp đến hạ tầng giao thông. Đợt mưa kéo dài rải rác từ tháng 8 đến cuối tháng 9, khu vực đèo Mimosa, cửa ngõ phía nam dẫn vào Đà Lạt, liên tục xuất hiện các vết nứt xé dọc mặt đường dài tới 50 m, buộc các cơ quan chức năng phải gia cố khẩn cấp. Trên phạm vi toàn tỉnh Lâm Đồng, mưa lũ dồn dập đã khiến hàng nghìn căn nhà bị ảnh hưởng và hơn 7.200 ha cây trồng nông nghiệp chìm trong nước.

Ngay cả địa hình bốn bề là biển như Phú Quốc (An Giang) cũng "vỡ trận" trước thời tiết ngày càng cực đoan. Trong đợt mưa bão kéo dài hồi cuối tháng 7 đến tháng 8 và mới đây nhất là đợt mưa lớn diện rộng giữa tháng 9, lượng mưa đo được vượt mốc 120 mm đã biến các trục đường chính của đảo ngọc thành sông. Hàng loạt tuyến đường trung tâm khu vực Dương Đông như Trần Hưng Đạo, Nguyễn Trung Trực, đường 30.4 và quanh sân bay cũ bị ngập sâu từ 0,5 m đến hơn 1m. Các khu vực lòng chảo như ấp Bến Tràm, Cây Thông Trong (xã Cửa Dương) có những thời điểm bị cô lập hoàn toàn, lực lượng hải quân và công an phải huy động lực lượng đưa người dân ra khỏi vùng nguy hiểm.

Chính quyền địa phương xác định Phú Quốc ngập do tốc độ phát triển hạ tầng và du lịch quá "nóng" làm biến dạng địa hình tự nhiên. Hệ thống cống thoát nước tại nhiều khu vực chưa được đầu tư đồng bộ, nhiều sông suối chính thoát nước ra biển (như sông Dương Đông) bị san lấp, xây dựng đè lên hoặc rác thải làm tắc nghẽn dòng chảy, khiến nước mưa không thể thoát ra biển dù xung quanh toàn là biển.

Tình trạng ngập lụt tại khu vực miền Tây còn diễn biến phức tạp hơn do sự "hợp lực" giữa mưa lớn và triều cường dâng cao. Trong đợt triều cường đợt 1 vào giữa tháng 9, mực nước đo được trên sông Tiền và sông Hậu liên tục vượt mốc báo động 3. Tại các khu vực đô thị trung tâm như Cần Thơ, nước sông Hậu tràn qua các bờ kè, dồn ngược qua hệ thống cống làm ngập sâu nhiều tuyến đường chính như Đại lộ Hòa Bình, Mậu Thân, Nguyễn Thái Học, QL91. Việc nước dâng đúng giờ cao điểm sáng - chiều khiến giao thông hoàn toàn hỗn loạn, sinh hoạt của người dân bị đảo lộn trên diện rộng.

Hiện tượng "tác động kép" giữa triều cường dâng cao do biến đổi khí hậu và hiện tượng sụt lún nền đất diễn ra nghiêm trọng toàn vùng do khai thác nước ngầm quá mức là thủ phạm chính gây ngập lụt nghiêm trọng tại vựa lúa của cả nước. Thêm vào đó, hệ thống đê bao, cống kiểm soát triều tại các đô thị nội vùng chưa hoàn thiện, thiếu sự kết nối hạ tầng đồng bộ giữa các tỉnh giáp ranh.