Việt Nam nỗ lực nâng hạng tín nhiệm quốc gia

Nâng hạng tín nhiệm quốc gia đến 2030

Phó thủ tướng Nguyễn Văn Thắng vừa ký Quyết định số 1919/QĐ-TTg sửa đổi, bổ sung một số điều của Quyết định số 412/QĐ-TTg ngày 31.3.2022 phê duyệt Đề án Cải thiện xếp hạng tín nhiệm quốc gia tới năm 2030. Theo đó, VN vẫn giữ mục tiêu đến năm 2030 đạt mức xếp hạng từ Baa3 theo thang của Moody's hoặc BBB- theo S&P và Fitch trở lên (đây là mức Đầu tư - PV). Việc nâng xếp hạng tín nhiệm được kỳ vọng góp phần giảm chi phí huy động vốn, giảm mức rủi ro tín dụng quốc gia cũng như nâng cao vị thế và uy tín của VN trên trường quốc tế.

Ảnh: Nhật Thịnh

Tuy nhiên, tại quyết định mới, mục tiêu nâng hạng tín nhiệm quốc gia đi kèm với việc điều chỉnh một số chỉ tiêu về kinh tế vĩ mô, tài khóa hay tiền tệ ngân hàng. Cụ thể, chỉ tiêu tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2026 - 2030 đạt 10% trở lên mỗi năm (quy định cũ là từ 7%/năm); mức GDP bình quân đầu người đến 2030 đạt khoảng 8.500 USD (quy định cũ là 7.500 USD) và tổng vốn đầu tư toàn xã hội bình quân khoảng 40% GDP (quy định cũ là đạt 33 - 35% GDP), trong đó đầu tư công chiếm 20 - 22%. Về tài khóa, bội chi ngân sách bình quân giai đoạn này khoảng 5% GDP (quy định cũ là khoảng 3% GDP); nợ công giữ nguyên như trước là không quá 60% GDP và nợ Chính phủ tối đa 50% GDP. Đồng thời, các ngân hàng thương mại được định hướng nâng tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu tiệm cận chuẩn mực Basel III, muộn nhất đến năm 2030 đạt 8,625% (quy định trước đây chưa có)…

Hiện VN vẫn ở dưới ngưỡng xếp hạng Đầu tư theo đánh giá tín nhiệm quốc gia của 3 tổ chức lớn. S&P Global Ratings và Fitch Ratings cùng xếp VN ở mức BB+, triển vọng ổn định. Moody's giữ mức Ba2 và hồi tháng 5 nâng triển vọng từ "Ổn định" lên "Tích cực".

Chuyên gia kinh tế, đại biểu Quốc hội, PGS-TS Trần Hoàng Ngân nhận xét: Mục tiêu nâng hạng tín nhiệm quốc gia của Chính phủ được đưa ra từ năm 2022 đến nay vẫn không thay đổi và chúng ta vẫn đang trong lộ trình tiến tới mục tiêu đó. Trong quyết định mới lần này, mục tiêu đạt mức xếp hạng tín nhiệm cao hơn còn gắn với việc bổ sung mục tiêu tăng trưởng GDP cao hơn mà Đảng và Chính phủ đã đề ra. Để đưa tốc độ tăng trưởng cao hơn thì tổng vốn đầu tư cũng cao hơn, bội chi ngân sách cao hơn nhưng vẫn giữ trần nợ công không quá 60% GDP.

Việc cải thiện tín nhiệm quốc gia của VN là xu thế tất yếu. Nhắc lại câu chuyện trong tháng 5, khi Moody's nâng triển vọng của VN lên "Tích cực", ông Ngân phân tích đó là tổ chức này đã đánh giá VN có chất lượng thể chế và quản trị đang được cải thiện rõ rệt thông qua các cải cách hành chính, pháp lý và khu vực công đã tăng tốc từ cuối năm 2024. Đồng thời, năng lực cạnh tranh của nền kinh tế VN tiếp tục được tăng cường thông qua đẩy mạnh số hóa, đầu tư cơ sở hạ tầng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển thị trường vốn. Rủi ro từ các biện pháp bảo hộ thương mại của Mỹ đã giảm so với dự báo trước đó. Trong khi VN duy trì tăng trưởng kinh tế tích cực cùng dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) ổn định, qua đó tiếp tục khẳng định vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu…

PGS-TS Trần Hoàng Ngân nhấn mạnh: Liên tục nhiều năm liền VN vẫn duy trì tăng trưởng cao trong khi giữ ổn định vĩ mô, kiểm soát được lạm phát; nợ công giảm. Các tổ chức quốc tế đều đánh giá VN đã có nhiều thay đổi trong cải cách thủ tục hành chính, minh bạch thị trường thông qua hoạt động chuyển đổi số, đầu tư mạnh cho hạ tầng cơ sở. Mục tiêu cải thiện xếp hạng tín nhiệm quốc gia tới năm 2030 là có cơ sở và quan trọng nhất là VN vẫn thực hiện mục tiêu tăng trưởng cao nhưng vẫn đảm bảo ổn định vĩ mô, giữ an toàn nợ công.

Lợi ích lớn cho nền kinh tế

Nếu đạt mức xếp hạng tín nhiệm quốc gia ở nhóm "Đầu tư", VN sẽ có nhiều lợi ích lớn cho nền kinh tế. PGS-TS Nguyễn Hữu Huân, Phó chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế TP.HCM, chỉ rõ, tác động đầu tiên và trực tiếp nhất là đối với chi phí huy động vốn của VN. Trong tài chính quốc tế, xếp hạng tín nhiệm quốc gia gần như là "giá vốn nền" của cả nền kinh tế. Khi được nâng hạng, nhà đầu tư quốc tế sẽ đánh giá rủi ro quốc gia của VN thấp hơn trước. Điều đó giúp Chính phủ có khả năng phát hành trái phiếu quốc tế với lãi suất thấp hơn, đồng thời kéo giảm chi phí huy động vốn của ngân hàng và doanh nghiệp (DN) VN trên thị trường quốc tế. 

Điểm rất đáng chú ý là tác động này không chỉ dừng ở khu vực công. Khi tín nhiệm quốc gia cải thiện, các ngân hàng thương mại và hàng loạt DN của VN cũng sẽ được hưởng lợi gián tiếp vì phần bù rủi ro quốc gia giảm xuống. Đây là yếu tố cực kỳ quan trọng trong bối cảnh VN đang cần lượng vốn rất lớn cho mục tiêu tăng trưởng hai con số và nhu cầu đầu tư phát triển giai đoạn 2026 - 2030 ước tính lên tới hơn 1.500 tỉ USD.

ẢNH: PHẠM HÙNG

Tác động thứ hai là đối với dòng vốn FDI. Trong thực tế, nhiều quỹ đầu tư lớn trên thế giới, đặc biệt là các quỹ hưu trí, quỹ bảo hiểm hay các định chế đầu tư dài hạn, thường có quy định nội bộ chỉ được đầu tư vào các quốc gia có triển vọng tín nhiệm ổn định hoặc tích cực. Vì vậy, việc nâng hạng tín nhiệm quốc gia sẽ giúp mở rộng "tệp nhà đầu tư" có thể xem xét rót vốn vào VN. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh cạnh tranh thu hút vốn toàn cầu hiện nay đang rất khốc liệt. Khi nhiều nền kinh tế mới nổi gặp khó khăn về nợ công, bất ổn tỷ giá hoặc rủi ro chính sách, việc VN nổi lên như một điểm sáng về ổn định vĩ mô và cải cách thể chế sẽ tạo lợi thế rất lớn trong việc thu hút vốn FDI, vốn đầu tư gián tiếp cũng như các dòng vốn dài hạn phục vụ chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và phát triển hạ tầng. Một tác động quan trọng khác, đối với thị trường tài chính trong nước, khi triển vọng tín nhiệm được cải thiện, niềm tin vào đồng nội tệ, thị trường trái phiếu và thị trường chứng khoán thường sẽ tích cực hơn, từ đó giúp củng cố kỳ vọng ổn định tỷ giá, giảm áp lực dòng vốn rút ra và hỗ trợ quá trình nâng hạng thị trường chứng khoán VN trong tương lai.

"VN đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng cao, xây dựng trung tâm tài chính quốc tế, nâng cấp chuỗi giá trị sản xuất và thu hút dòng vốn chất lượng cao. Trong giai đoạn đó, "uy tín tài chính quốc gia" sẽ trở thành một loại tài sản vô hình nhưng cực kỳ quan trọng. Một quốc gia có triển vọng tín nhiệm cao sẽ có lợi thế rất lớn trong việc đàm phán với các định chế tài chính quốc tế, thu hút các tập đoàn đa quốc gia, phát triển các trung tâm tài chính, cũng như xây dựng các thị trường vốn quy mô lớn", PGS-TS Nguyễn Hữu Huân nói.

Chuyên gia kinh tế Đinh Tuấn Minh cũng nhấn mạnh: Khi xếp hạng tín nhiệm của VN lên mức "Đầu tư" vào năm 2030 thì quốc gia sẽ tiếp cận được những nguồn vốn lớn trên toàn cầu. Trong đó, các tổ chức tài chính, các quỹ đầu tư nắm giữ những nguồn vốn rất lớn sẽ xem xét để giải ngân, đặc biệt là quỹ hưu trí tại nhiều quốc gia. Nhiều quỹ đầu tư đều có nguyên tắc sẽ không rót vốn vào những quốc gia có tín nhiệm dưới mức đầu tư. Không chỉ VN mà các DN cũng được hưởng lợi khi muốn huy động vốn quốc tế. Bởi thông thường khi các DN phát hành trái phiếu, kêu gọi vốn đầu tư thì cũng sẽ được đánh giá trên nền quốc gia nói chung và sẽ tới các chỉ tiêu riêng của DN đó. Quan trọng nữa là chi phí vốn sẽ rẻ hơn cho cả VN lẫn DN khi tín nhiệm quốc gia được nâng hạng. Mức tín nhiệm càng cao thì lãi suất càng thấp và ngược lại mức tín nhiệm càng thấp thì lãi suất càng cao. Điều đó sẽ là điểm sáng tích cực cho kinh tế VN, đặc biệt trong bối cảnh VN cần đẩy mạnh đầu tư hạ tầng, góp phần thúc đẩy kinh tế tăng trưởng cao thì rất cần huy động nhiều nguồn vốn trong nước lẫn ngoài nước.

Làm gì để đạt mục tiêu?

Để đạt mục tiêu xếp hạng tín nhiệm quốc gia lên mức Baa3 (đối với Moody's) hoặc BBB- (đối với S&P và Fitch) trở lên, theo PGS-TS Trần Hoàng Ngân, thông thường định mức tín nhiệm quốc gia sẽ được các tổ chức đánh giá dựa vào một số yếu tố. Đó là xem xét quy mô của nền kinh tế, tốc độ tăng trưởng GDP, khả năng chống chịu trước các cú sốc từ thế giới. Bên cạnh đó là việc kiềm chế lạm phát, ổn định vĩ mô. Song song, một vấn đề khác là sức mạnh về thể chế, một thể chế ổn định, minh bạch, kiểm soát tốt tham nhũng, chống lãng phí, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, thúc đẩy phát triển. Cuối cùng là sức khỏe tài chính quốc gia như nợ công, khả năng kiểm soát chi phí, cán cân thương mại, cán cân thanh toán quốc tế, dự trữ ngoại hối…

ẢNH: Độc Lập

"Về nguyên tắc khi một tổ chức rót vốn đầu tư hay cho quốc gia vay nợ thì họ sẽ đánh giá nền kinh tế đó như thế nào, có tính ổn định thể chế, chính sách tài khóa hay khả năng trả nợ ra sao. Chính phủ đã đưa ra các giải pháp cụ thể và các bộ, ngành cần bám sát để thực hiện những giải pháp đó. Thời gian qua VN đã làm tốt như kiểm soát lạm phát dưới 4%/năm trong vòng 10 năm qua, hay giảm nợ công từ mức 63 - 63% GDP xuống còn 34% GDP và tỷ giá hối đoái ổn định… Hiện chúng ta vẫn kiên định mục tiêu tăng trưởng cao nhưng vẫn đảm bảo ổn định vĩ mô thì cần Chính phủ có những giải pháp toàn diện hơn. Quyết định mới này cũng bổ sung thêm giải pháp về ứng phó biến đổi khí hậu và nâng cao khả năng chống chịu trước các rủi ro bên ngoài. Khi đó mục tiêu xếp hạng tín nhiệm quốc gia sẽ được nâng lên", PGS-TS Trần Hoàng Ngân khuyến nghị.

PGS-TS Nguyễn Hữu Huân đề xuất VN cần làm 5 việc lớn để đạt mục tiêu về xếp hạng tín nhiệm quốc gia. Thứ nhất, phải biến cải cách thể chế thành kết quả thực thi đo được. Moody's hiện đã ghi nhận cải cách hành chính, pháp luật và khu vực công. Nhưng để nâng hạng thật sự, VN cần chứng minh rằng các cải cách này giúp rút ngắn thời gian phê duyệt dự án, giảm chi phí tuân thủ, tăng tính dự báo của chính sách và hạn chế tình trạng "trên thông, dưới tắc". Nói cách khác, cải cách không chỉ là sáp nhập, tinh gọn bộ máy, mà phải tạo ra một nền hành chính nhanh hơn, minh bạch hơn và ít rủi ro chính sách hơn cho nhà đầu tư.

Thứ hai, phải giữ ổn định vĩ mô như một "mỏ neo tín nhiệm quốc gia". VN cần tiếp tục kiểm soát lạm phát, ổn định tỷ giá, giữ nợ công và nghĩa vụ trả nợ trong ngưỡng an toàn, đồng thời tránh mở rộng tài khóa quá mức. Các tổ chức xếp hạng thường rất nhạy với rủi ro thâm hụt ngân sách và chi tiêu công tăng nhanh. Vì vậy đầu tư công cần đi kèm kỷ luật tài khóa, lựa chọn dự án có hiệu quả lan tỏa cao và kiểm soát chặt nghĩa vụ nợ tiềm ẩn.

Bên cạnh đó, phải xử lý tốt các rủi ro trong hệ thống ngân hàng, trái phiếu doanh nghiệp và bất động sản. Đây là nhóm rủi ro có thể cản trở quá trình nâng hạng. VN cần tăng minh bạch chất lượng tài sản ngân hàng, xử lý nợ xấu thực chất, nâng chuẩn vốn, khôi phục niềm tin vào thị trường trái phiếu DN và giảm phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng. Một nền kinh tế muốn được đánh giá cao hơn phải có hệ thống tài chính sâu hơn, minh bạch hơn và ít rủi ro lan truyền hơn.

Song song, phải nâng cấp thị trường vốn và cải thiện khả năng tiếp cận vốn quốc tế. Việc FTSE Russell mới đây nâng hạng thị trường chứng khoán VN lên nhóm thị trường mới nổi là tín hiệu hỗ trợ quan trọng. Nhưng chúng ta cần tiếp tục cải cách cơ chế giao dịch, thanh toán, công bố thông tin, bảo vệ nhà đầu tư thiểu số và chuẩn mực quản trị công ty. Khi thị trường vốn mạnh hơn, nền kinh tế sẽ giảm phụ thuộc vào ngân hàng, chi phí vốn giảm và hồ sơ tín nhiệm quốc gia sẽ tốt hơn.

Cuối cùng, phải nâng chất lượng tăng trưởng. Hiện chúng ta được đánh giá là quốc gia xuất khẩu đa dạng, FDI ổn định và đóng vai trò ngày càng lớn trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, để được nâng hạng bền vững, VN phải chuyển từ tăng trưởng dựa trên lao động giá rẻ, tín dụng và bất động sản sang tăng trưởng dựa trên năng suất, công nghệ, hạ tầng, nhân lực chất lượng cao, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.