Áp lực nặng nề khi sống cùng gia đình trong những ngày thất nghiệp

Khi thất nghiệp không chỉ là chuyện không có việc làm

Lê Văn Nhàn (22 tuổi, quê xã Đức Hòa, Tây Ninh) đã thất nghiệp gần 5 tháng. Nhàn cho biết hằng ngày luôn dành thời gian tìm kiếm thông tin tuyển dụng, gửi CV và chủ động liên hệ với nhà tuyển dụng. Tuy nhiên, không phải hồ sơ nào cũng nhận được phản hồi. "Có doanh nghiệp hẹn phỏng vấn rồi không liên lạc lại, có nơi yêu cầu ứng viên phải có 1 - 2 năm kinh nghiệm…", Nhàn nói.

Điều khiến Nhàn áp lực hơn là những câu hỏi từ gia đình và người thân. Cha mẹ thường hỏi "con đã tìm được việc chưa?", trong khi họ hàng thường so sánh Nhàn với người bạn cùng lớp đã có thu nhập, thậm chí mua được xe.

"Mình biết mọi người chỉ muốn mình cố gắng hơn, nhưng những lời đó khiến mình thấy bản thân đang bị tụt lại phía sau. Có lần cha nói cha mẹ không cần con kiếm nhiều tiền, chỉ mong con có công việc ổn định. Câu nói đó khiến mình vừa thương cha mẹ, vừa thấy áp lực", Nhàn chia sẻ.

ẢNH: THANH NAM

Nguyễn Minh Thy (23 tuổi, ngụ đường Lê Hồng Phong, P.Thủ Dầu Một, TP.HCM) cũng thất nghiệp khoảng 7 tháng sau khi tốt nghiệp ngành quản trị kinh doanh. Thy từng gửi hồ sơ đến nhiều công ty, tham gia phỏng vấn nhưng phần lớn không nhận được phản hồi hoặc bị từ chối vì thiếu kinh nghiệm.

Theo Thy, áp lực đôi khi không đến trực tiếp từ cha mẹ mà từ những người xung quanh. "Người thân và hàng xóm thường hỏi học đại học xong rồi sao vẫn ở nhà, hoặc nói con nhà người ta mới ra trường đã có việc rồi. Những câu hỏi đó khiến mình rất ngại gặp người quen. Có lúc mình chỉ muốn ở trong phòng để tránh phải trả lời", Thy nói.

Tương tự là Lê Thị Ngọc Trâm (23 tuổi, ngụ P.Tam Hiệp, TP.Đồng Nai), thất nghiệp hơn một năm. Có những tháng Trâm tham gia gần chục buổi phỏng vấn nhưng vẫn không được nhận vào làm. Ban đầu Trâm còn lạc quan, nhưng càng tìm việc lâu, sự tự tin càng giảm.

Còn Hoàng Hồ Sỹ Quang (24 tuổi, ngụ đường Lê Tấn Bê, P.An Lạc, TP.HCM) sau khi tốt nghiệp ngành marketing đã thất nghiệp gần 9 tháng. Quang cho biết đã gửi hàng chục hồ sơ xin việc, tham gia nhiều vòng phỏng vấn nhưng kết quả vẫn là chờ đợi hoặc bị từ chối vì thiếu kinh nghiệm. "Cha mẹ không la mắng hay trách cứ gì, nhưng gần như ngày nào cũng hỏi "hôm nay có công ty nào gọi chưa?". Tôi biết mọi người đang quan tâm, nhưng càng nghe càng thấy áp lực vì bản thân cũng đang cố gắng hết sức", Quang nói.

Điểm chung trong câu chuyện của những người trẻ này là sự áy náy khi vẫn phải phụ thuộc vào gia đình. Không ít người trẻ vì vậy rơi vào vòng luẩn quẩn: càng thất nghiệp càng lo lắng, càng lo lắng càng mất tự tin, càng mất tự tin lại càng khó chủ động tìm kiếm cơ hội việc làm.

ẢNH: THANH NAM

Cha mẹ cần tránh so sánh với "con nhà người ta"

Thạc sĩ Võ Minh Thành, giảng viên khoa Tâm lý học, Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, cho rằng những câu hỏi quen thuộc của cha mẹ như: "Bao giờ có việc?", "Con định ở nhà đến bao giờ?" hay "Bạn bè của con đã đi làm hết rồi, khi nào con đi làm?"… có thể xuất phát từ sự lo lắng, nhưng trong tâm thế của người trẻ thất nghiệp, chúng đôi khi lại được cảm nhận như sự chất vấn về năng lực và giá trị bản thân. "Thất nghiệp vốn đã khiến người trẻ dễ rơi vào trạng thái hoang mang, tự ti và mất phương hướng, khi tiếp tục bị so sánh với bạn bè hoặc người cùng trang lứa, áp lực tâm lý sẽ càng lớn hơn", ông Thành phân tích.

Theo ông Thành, người trẻ thất nghiệp kéo dài có thể xuất hiện các biểu hiện như lo lắng, buồn bã, mất động lực, né tránh bạn bè và người thân, khó ngủ, khó tập trung, tự trách bản thân hoặc cảm thấy mình vô dụng. Đáng chú ý, quá trình này có thể hình thành một vòng luẩn quẩn: thất nghiệp làm người trẻ mất tự tin, mất tự tin khiến họ giảm động lực tìm việc, càng ít hành động họ lại càng cảm thấy mình thất bại…

"Vì vậy, gia đình có vai trò rất quan trọng trong giai đoạn này. Thay vì liên tục hỏi "Bao giờ con có việc?", cha mẹ có thể hỏi "Dạo này quá trình tìm việc của con thế nào?", "Con đang gặp khó khăn ở bước nào?" hoặc "Cha mẹ có thể hỗ trợ con điều gì?". Chỉ một thay đổi nhỏ trong cách đặt câu hỏi cũng có thể giúp người trẻ cảm nhận mình đang được đồng hành thay vì bị xét hỏi", ông Thành nói.

Cũng theo ông Thành, cha mẹ cần tránh so sánh con mình với "con nhà người ta", đồng thời ghi nhận những nỗ lực cụ thể của con như hoàn thiện hồ sơ, tham gia phỏng vấn, học thêm kỹ năng... "Trong trường hợp gia đình gặp khó khăn về tài chính, nên thẳng thắn chia sẻ với con, nhưng đừng khiến con cảm thấy mình là gánh nặng. Quan trọng nhất là cha mẹ hãy kiên nhẫn, thường xuyên động viên, an ủi, giúp con hiểu rằng thất nghiệp không có nghĩa là thất bại", ông Thành chia sẻ.

Ông Thành đưa ra lời khuyên: "Người trẻ không nên mất niềm tin vào bản thân khi chưa tìm được việc. Đây có thể là thời gian để học thêm kỹ năng, tích lũy kinh nghiệm và tìm hướng đi phù hợp".

Theo ông Trần Anh Tuấn, Phó chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TP.HCM, một bộ phận người trẻ có kỳ vọng khá cao khi mới học xong, mong muốn mức lương tốt, môi trường làm việc lý tưởng hoặc công việc hoàn toàn đúng chuyên ngành. Trong khi đó, thị trường lao động thường đòi hỏi người lao động phải tích lũy kinh nghiệm từng bước.

Ông Tuấn khuyến nghị người trẻ không nên chỉ chờ đợi một công việc đúng như mong muốn mà cần chủ động mở rộng lựa chọn. Thực tập, làm bán thời gian, cộng tác viên, tham gia dự án hoặc những công việc có liên quan đều có thể giúp tích lũy kinh nghiệm.

"Song song đó, người trẻ cần liên tục nâng cao kỹ năng, đặc biệt là ngoại ngữ, kỹ năng số, AI, giao tiếp, làm việc nhóm và khả năng thích ứng. Việc tham gia ngày hội việc làm, hội thảo nghề nghiệp, câu lạc bộ chuyên môn hay kết nối với cựu sinh viên cũng có thể mở thêm những cơ hội vốn thường không xuất hiện trên các trang tuyển dụng", ông Tuấn nói.