Bước tiến mới trong chương trình không gian của Nhật

Văn Khoa- truongvankhoa2001@yahoo.com

21/10/2026 06:04 GMT+7

Cơ quan Thám hiểm hàng không vũ trụ Nhật Bản (JAXA) ngày 20.10 thông báo đã phóng thành công tàu vũ trụ thực hiện sứ mệnh đầu tiên trên thế giới nhằm thu thập các mẫu vật từ mặt trăng của sao Hỏa.

Vào lúc 4 giờ 41 phút ngày 20.10 (giờ Nhật), tên lửa đẩy H3 mang theo tàu vũ trụ không người lái thuộc sứ mệnh thám hiểm mặt trăng của sao Hỏa (MMX) đã rời bệ phóng tại Trung tâm vũ trụ Tanegashima, theo AFP dẫn lại thông tin từ JAXA.

Hơn một giờ sau, JAXA thông báo tàu MMX đã tách thành công khỏi tên lửa H3 và "bắt đầu hành trình hướng tới hệ sao Hỏa". Sau đó, JAXA cho hay họ đã nhận được tín hiệu từ tàu MMX như dự kiến, xác nhận rằng tàu này vẫn đang hoạt động bình thường.

Kỳ vọng từ sứ mệnh MMX

Tàu vũ trụ MMX dự kiến sẽ đến gần sao Hỏa vào khoảng tháng 8.2027 rồi bay vào quỹ đạo quanh Phobos, một trong những mặt trăng của sao Hỏa, trước khi hạ cánh xuống bề mặt của Phobos. Một thiết bị thăm dò mang tên IDEFIX sẽ khảo sát bề mặt của Phobos và hỗ trợ xác định vị trí hạ cánh an toàn.

Một khi đáp xuống Phobos, tàu MMX sẽ thu thập ít nhất 10 gr vật chất từ bề mặt trong suốt 3 năm hoạt động tại khu vực gần sao Hỏa và sẽ mang những mẫu này về trái đất vào năm 2031. "Việc lấy mẫu từ Phobos tất nhiên là lần đầu tiên trên thế giới, nhưng điều đó còn có nghĩa rằng đây là chuyến bay khứ hồi đầu tiên đến khu vực sao Hỏa", ông Yasuhiro Kawakatsu, quản lý dự án MMX, khẳng định.

Sứ mệnh MMX là kết quả hợp tác giữa JAXA với các cơ quan vũ trụ của Mỹ và châu Âu, cùng nhiều trường đại học và công ty công nghệ. JAXA kỳ vọng sứ mệnh MMX sẽ làm sáng tỏ quá trình hình thành của sao Hỏa cùng hai mặt trăng của hành tinh đỏ, gồm Phobos và Deimos.

Một giả thuyết về nguồn gốc của Phobos và Deimos là "giả thuyết tác động lớn", cho rằng chúng hình thành sau khi một thiên thể va chạm với sao Hỏa. Trong khi đó, "giả thuyết bắt giữ" lại cho rằng hai mặt trăng này vốn là những tiểu hành tinh bị lực hấp dẫn của sao Hỏa thu hút. Theo JAXA, việc xác định giả thuyết nào đúng sẽ giúp hé lộ "cách thức một môi trường có khả năng duy trì sự sống có thể hình thành trên các hành tinh đất đá", ý nói đến 4 hành tinh có bề mặt rắn gần mặt trời nhất, gồm sao Thủy, sao Kim, trái đất và sao Hỏa.

JAXA cho biết thêm sứ mệnh MMX cũng sẽ khám phá khả năng sử dụng Phobos như một "trạm vũ trụ tự nhiên" bằng cách xác định những yêu cầu cần thiết cho một chuyến đi khứ hồi, một yếu tố "thiết yếu đối với các sứ mệnh khám phá sao Hỏa có sự tham gia của con người". Sứ mệnh này cũng sẽ quan sát Deimos, dù không thực hiện hạ cánh xuống đó.

Những thành tựu nổi bật

Việc phóng thành công tàu vũ trụ MMX được xem là thành tựu mới nhất trong chương trình thám hiểm không gian của Nhật kể từ khi nước này phóng vệ tinh đầu tiên vào năm 1970. Tính đến năm 2025, chương trình không gian của Nhật đã phóng tổng cộng 384 tàu vũ trụ, đứng thứ 5 trên thế giới, theo chuyên trang Our World In Data.

Một trong những thành tựu nổi bật nhất của chương trình không gian Nhật là sứ mệnh đáp tàu đổ bộ thông minh nghiên cứu mặt trăng (SLIM) thành công tốt đẹp vào tháng 1.2024. Sự kiện đó đánh dấu Nhật trở thành quốc gia thứ năm đáp tàu đổ bộ thành công xuống bề mặt mặt trăng, sau Liên Xô, Mỹ, Trung Quốc và Ấn Độ.

Nhật cũng đã tạo nên bước đột phá ngoạn mục khi phóng vệ tinh bằng gỗ đầu tiên lên vũ trụ vào tháng 11.2024, theo CNN. Vệ tinh bằng gỗ mang tên "LignoSat" là kết quả hợp tác giữa Đại học Kyoto và Tập đoàn xây dựng Sumitomo Forestry. Vệ tinh này được đưa lên Trạm Không gian quốc tế (ISS) trong một nhiệm vụ của Công ty SpaceX (Mỹ).

Trước đó, vào năm 2010, tàu vũ trụ Hayabusa của JAXA đưa mẫu vật từ tiểu hành tinh Itokawa về trái đất, đánh dấu lần đầu tiên thế giới thu hồi thành công mẫu vật chất từ một tiểu hành tinh, theo Cơ quan Hàng không vũ trụ Mỹ (NASA). Đến năm 2018, tàu vũ trụ Hayabusa2 đã thả thiết bị tự hành đầu tiên trong lịch sử nhân loại xuống bề mặt của một tiểu hành tinh, cụ thể là tiểu hành tinh Ryugu.

Ngoài ra, JAXA hiện là một trong 5 cơ quan vận hành ISS, bên cạnh NASA, Roscosmos (Nga), CSA (Canada) và ESA (châu Âu). Kể từ năm 1992, đội ngũ phi hành gia của JAXA được cho là đã có 11 người thực hiện các chuyến bay trên các tàu vũ trụ như Space Shuttle, Soyuz và Dragon 2, với điểm đến chủ yếu là ISS.