Căng thẳng Mỹ - Iran gia tăng trước thềm đàm phán

Đài CNN ngày 4.2 đưa tin quân đội Mỹ bắn rơi một máy bay không người lái (UAV) của Iran "hung hăng tiến đến" tàu sân bay USS Abraham Lincoln của Mỹ ở biển Ả Rập, vài giờ trước khi 2 xuồng vũ trang của Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đe dọa một tàu dầu mang cờ Mỹ ở eo biển Hormuz. Hai sự việc trên diễn ra chỉ vài ngày trước khi giới chức Mỹ và Iran dự kiến gặp nhau để đàm phán nhằm tránh xung đột quân sự.

Ảnh: Hải quân Mỹ

Nguy cơ tính toán sai lầm

Trong sự việc đầu tiên, Bộ Tư lệnh trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết chiếc UAV Shahed-139 đã tiếp cận tàu sân bay hôm 3.2 với "mục đích không rõ ràng và tiếp tục bay về phía tàu bất chấp các biện pháp giảm leo thang được lực lượng Mỹ hoạt động trong vùng biển quốc tế thực hiện". Chiếc UAV này bị tiêm kích F-35C của Mỹ bắn rơi tại vị trí cách bờ biển phía nam Iran khoảng 800 km, theo AP dẫn lời phát ngôn viên CENTCOM Tim Hawkins. Cùng ngày, Hãng thông tấn Tasnim của Iran đưa tin IRGC mất liên lạc với một UAV đang thực thi nhiệm vụ "do thám, giám sát và quay phim" trong hải phận quốc tế ở biển Ả Rập. Một nguồn tin cho hay UAV này đã thành công truyền về hình ảnh trước khi mất liên lạc, trong sự việc đang được điều tra.

Vài giờ sau sự việc trên, 2 xuồng vũ trang Iran tiếp cận tàu dầu treo cờ Mỹ M/V Stena Imperative tại eo biển Hormuz. Theo ông Hawkins, 2 xuồng này vượt qua tàu 3 lần với tốc độ cao trong khi một UAV Mohajer của Iran cũng bay phía trên. Trong một lần vượt qua, phía Iran đã đe dọa qua liên lạc vô tuyến rằng họ sẽ lên boong và bắt giữ tàu, ông Hawkins cho biết và nói thêm rằng con tàu đang ở vùng biển quốc tế. Tàu khu trục USS McFaul của Mỹ sau đó hộ tống tàu dầu khỏi khu vực. Iran chưa chính thức lên tiếng về 2 sự việc trên, trong khi ông Hawkins cho rằng các động thái đó là "thiếu chuyên nghiệp và hung hăng", làm tăng nguy cơ tính toán sai lầm đối với các tàu thuyền trong khu vực. Theo ông, Mỹ không chấp nhận "sự quấy rối" đó ở vùng biển quốc tế.

Ảnh: AFP

Yêu cầu về đàm phán

Diễn biến trên xảy ra trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump cân nhắc tấn công tại Iran, nhằm phản ứng cách Tehran đối phó các cuộc biểu tình phản đối chính phủ, cũng như chương trình hạt nhân của Iran. Việc đàm phán đối diện trở ngại mới sau khi Iran yêu cầu đổi địa điểm, giới hạn về quy mô và không có sự tham gia của đại diện các nước trong khu vực, theo CNN dẫn các nguồn thạo tin.

Cuộc đàm phán ban đầu dự kiến diễn ra tại Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ), với sự tham dự của các ngoại trưởng Ai Cập, Oman, Pakistan, Qatar, Ả Rập Xê Út và Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất. Hiện Tehran yêu cầu chuyển địa điểm sang Oman và đàm phán vào ngày 6.2. Oman trước đây từng tổ chức các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran. Bên cạnh đó, Iran yêu cầu phạm vi thảo luận chỉ giới hạn trong vấn đề hạt nhân. Mỹ cho biết các yêu cầu của họ đối với Iran không chỉ dừng lại ở việc chấm dứt chương trình hạt nhân mà còn bao gồm việc kiềm chế tên lửa đạn đạo và chấm dứt hỗ trợ cho các nhóm ủy nhiệm trong khu vực. Trang Axios ngày 4.2 dẫn các nguồn tin cho hay Mỹ đã đồng ý dời địa điểm đàm phán sang Oman. Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt nói rằng bà sẽ trao đổi với Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff về 2 sự việc xảy ra ở vùng Vịnh và yêu cầu mới từ Iran. Bên cạnh đó, bà cho biết "cuộc đối thoại với Iran vẫn được lên lịch và sẽ tiếp diễn trong tuần này", trong khi ông Trump vẫn để ngỏ mọi lựa chọn đối với nước này.