Châu Á chuẩn bị thế nào trước đợt El Nino chưa từng có?

Trí Đỗ- mtri1904@gmail.com

18/09/2026 09:51 GMT+7

Từ Trung Quốc, Hàn Quốc đến Sri Lanka và Indonesia, nhiều nước châu Á đang chạy đua củng cố hệ thống cảnh báo, bảo vệ nguồn nước và mùa màng trước nguy cơ El Nino tăng cường mạnh.

Các chính phủ châu Á đang tăng tốc chuẩn bị cho một đợt El Nino được dự báo đặc biệt mạnh, trong bối cảnh nhiệt độ đại dương ở vùng nhiệt đới Thái Bình Dương tăng cao bất thường và tác động của biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét, theo The Guardian ngày 18.9.

Hiện tượng này được dự báo tiếp tục mạnh lên nhanh chóng vào cuối năm nay và có thể kéo dài sang năm 2027, làm gia tăng nguy cơ xuất hiện đồng thời nhiều dạng thiên tai trái ngược, từ hạn hán và cháy rừng đến mưa cực đoan, lũ lụt và bão mạnh.

Chương trình Lương thực thế giới (WFP) cảnh báo khoảng 50 triệu người có nguy cơ rơi vào tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng do thời tiết bất thường. Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc Antonio Guterres cũng cảnh báo El Nino đang "mạnh lên rất nhanh trước mắt chúng ta".

Đông Á dựng "lá chắn" trước nắng nóng và bão lũ

Tại Trung Quốc, chính quyền địa phương triển khai chiến dịch kéo dài 100 ngày nhằm ứng phó các hiện tượng thời tiết cực đoan và bảo vệ sản xuất nông nghiệp trước cả hạn hán lẫn mưa lớn, theo The Guardian. Bắc Kinh đang nâng cấp hệ thống giám sát và cảnh báo sớm. Vào tháng 7, chính quyền thành phố Bắc Kinh đã thúc đẩy các địa phương xây dựng "bản đồ rủi ro khí hậu" để xác định những khu vực dễ bị tổn thương trước lũ lụt và nắng nóng.

Tại Hồng Kông, sau khi thành phố ghi nhận ngày nóng nhất trong lịch sử hôm 9.8, chính quyền điều chỉnh hướng dẫn bảo vệ người lao động. Trong những đợt nắng nóng nghiêm trọng, doanh nghiệp được yêu cầu sắp xếp lại giờ làm, bổ sung thiết bị làm mát và tăng thời gian nghỉ cho người lao động ngoài trời.

Vùng lãnh thổ Đài Loan cũng đang coi thời tiết cực đoan như một tình huống khẩn cấp. Đầu tháng 9, hòn đảo tổ chức cuộc diễn tập quy mô lớn, giả định nhiệt độ vượt 40 độ C trong 3 ngày liên tiếp, kéo theo mất điện, thiếu nước, gián đoạn đường sắt, hỏng hệ thống điều hòa và số ca say nóng tăng mạnh. Một nền tảng trực tuyến mang tên "Cool Map" cũng đang được thử nghiệm để hướng dẫn người già và các nhóm dễ tổn thương tìm đến những không gian công cộng có điều hòa.

Ở Hàn Quốc, sau khi khu vực đông nam trải qua tháng 7 khô hạn nhất từng ghi nhận rồi bất ngờ hứng mưa lớn kỷ lục, cơ quan khí tượng nước này lần đầu tiên sau 18 năm cải tổ hệ thống cảnh báo nắng nóng, theo The Korea Times. Cấp cảnh báo cao nhất hiện có thể dẫn tới khuyến cáo dừng các công việc ngoài trời không cấp thiết khi nhiệt độ cảm nhận đạt 38 độ C.

Hàn Quốc cũng liên tục gửi cảnh báo tới điện thoại người dân trong những đợt nóng gay gắt. Hàn Quốc hiện theo dõi sát diễn biến mùa thu khi nhiệt độ vùng biển quanh bán đảo vẫn cao bất thường, trong khi các nhà khí tượng dự báo Tây Bắc Thái Bình Dương có thể xuất hiện nhiều bão mạnh hơn.

Nhật Bản cũng chuẩn bị cho mùa bão sắp tới. Sau những đợt nóng trên 40 độ C, nước này đang chuyển trọng tâm sang nguy cơ bão và mưa lớn. Bộ Cơ sở hạ tầng Nhật Bản ngày 5.9 đã xác định một số đường hầm trên các tuyến quốc lộ có nguy cơ ngập cao để chủ động đóng cửa trước mưa lớn. Người dân cũng được khuyến cáo dự trữ lương thực, nước uống và cố định những vật dụng có thể bị gió bão cuốn đi, theo The Japan News.

Nam Á lo nguồn nước cạn kiệt

Nhiều nước Nam Á đang đối mặt trực tiếp với bài toán hạn hán, thiếu nước và nguy cơ mất mùa. Nếu hạn hán kéo dài và sản lượng nông nghiệp giảm, giá lương thực tại Nam Á có thể tiếp tục tăng, gây sức ép đặc biệt lớn lên các hộ gia đình thu nhập thấp, theo The Guardian.

Tại một số khu vực của Ấn Độ, lượng mưa gió mùa trong tháng 9 giảm gần 50%, đe dọa những cây trồng chủ lực như lúa, đậu, bông và ngô. Chính phủ Ấn Độ đang xây dựng điều mà Bộ trưởng Nông nghiệp Shivraj Singh Chouhan mô tả là "lá chắn bảo vệ nông dân". Tại hơn 350 huyện dễ bị tổn thương, các địa phương tăng cường công trình trữ nước, thu gom nước mưa và khuyến khích nông dân chuyển sang những giống cây ngắn ngày, tiêu thụ ít nước hơn như kê và các loại đậu.

Tình hình nghiêm trọng hơn tại Sri Lanka, nơi đang trải qua một trong những đợt hạn hán tồi tệ nhất trong khoảng một thập niên, theo Reuters. Hơn 160.000 người được cho là đang đối mặt tình trạng thiếu nước uống khi nhiều hồ chứa xuống mức thấp.

Các nhà chức trách đã buộc phải đóng cửa các khu du lịch của Công viên quốc gia Yala và phải dùng xe bồn bổ sung nước cho các ao hồ để bảo vệ động vật hoang dã. Tại đầm phá Mullaithivu, ở phía đông bắc Sri Lanka, hàng nghìn con cá đã chết do thiếu nước ngọt.

Cơ quan Quản lý thiên tai Sri Lanka đang chuẩn bị cho kịch bản các nguồn nước ngọt tiếp tục cạn kiệt. Nếu tình hình xấu hơn, Sri Lanka có thể phải tăng cường xử lý nước biển, dù năng lực khử mặn hiện tại còn hạn chế.

Đông Nam Á đối mặt bài toán lương thực và cháy rừng

Tại Đông Nam Á, hiện tượng El Nino xuất hiện trong bối cảnh khu vực đã chịu nhiều sức ép về năng lượng, phân bón, cháy rừng và giá lương thực. Trong những tuần gây đây, các đám cháy tại Indonesia và Malaysia tạo ra những lớp khói mù dày đặc, ảnh hưởng chất lượng không khí ở nhiều thành phố và lan sang các nước láng giềng, theo Reuters.

Trong đợt El Nino 2023 - 2024, các nước Đông Nam Á từng giảm bớt thiệt hại nông nghiệp bằng cách điều chỉnh lịch gieo trồng và quản lý nước. Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo các biện pháp đó có thể không đủ nếu đợt El Nino hiện nay mạnh hơn dự kiến. Theo The Guardian, một số dự báo cho thấy sản lượng lúa trong khu vực có thể giảm khoảng 8 - 10%.

"Chúng ta không thể đơn giản cho rằng El Nino lần này sẽ giống lần trước, bởi có quá nhiều thách thức đang chồng lên nhau", bà Elyssa Kaur Ludher, chuyên gia về khí hậu và an ninh lương thực thuộc Viện Nghiên cứu Đông Nam Á (ISEAS-Singapore), nhận định.

Theo bà, Indonesia, Philippines và Malaysia đặc biệt dễ tổn thương trước biến động giá lương thực do tỷ lệ thu nhập dành cho thực phẩm của nhiều hộ gia đình tương đối cao. "Ở Singapore, chưa đến 10% thu nhập được dành cho thực phẩm. Nhưng đối với nhiều người Indonesia, tỷ lệ này có thể lên tới 50% hoặc hơn. Vì vậy, bất kỳ đợt tăng giá nào cũng tác động không cân xứng", bà nói.

Trong bối cảnh đó, một số chính phủ và hợp tác xã nông nghiệp đang thúc đẩy các phương pháp canh tác tái tạo, sử dụng phân bón sinh học và những giống cây chịu hạn tốt hơn.

Bà Ludher cho rằng an ninh lương thực cần ngày càng được xem như một vấn đề an ninh quốc gia, đặc biệt tại những nước mà giá gạo có tác động trực tiếp đến đời sống và ổn định xã hội. "Gạo là nguồn sống của khu vực này", bà nói.