Chính vì chú trọng chọn trường để đậu mà không quan tâm đến chọn ngành, chọn nghề dẫn tới không ít bạn khi trở thành sinh viên có thái độ học thờ ơ, chán nản, không có động lực học dẫn đến phải bỏ học giữa chừng để chuyển đổi sang trường khác, ngành khác. Nhiều trường hợp khác không phấn đấu nỗ lực trong quá trình học, học đối phó; kết quả khi tốt nghiệp ra trường có năng lực chuyên môn thấp, kỹ năng yếu, thái độ thờ ơ, làm trái ngành nghề, không phù hợp với năng lực, tính cách và sở thích của bản thân. Điều này gây ra hậu quả vô cùng lãng phí các nguồn lực cho gia đình, xã hội và bản thân. Vậy định hướng thế nào là đúng?
Phân biệt ngành học, chuyên ngành, nghề, vị trí việc làm
Ngành học là lĩnh vực đào tạo rộng, ví dụ: ngành kinh tế, quản trị kinh doanh, kinh doanh quốc tế, tài chính - ngân hàng, kế toán, luật, logistics, công nghệ thông tin, công nghệ vật liệu...
Phụ huynh và thí sinh tìm hiểu thông tin xét tuyển tại một trường ĐH ở TP.HCM
ẢNH: ĐÀO NGỌC THẠCH
Chuyên ngành là hướng đi sâu hơn trong ngành, ví dụ: học ngành kinh tế có thể theo chuyên ngành kinh tế học, kinh tế đối ngoại. Học ngành luật có thể theo chuyên ngành luật kinh tế, luật thương mại quốc tế. Hay công nghệ thông tin có thể theo chuyên ngành trí tuệ nhân tạo (AI), khoa học dữ liệu, an toàn thông tin, công nghệ phần mềm. Học ngành điện tử viễn thông có thể đi theo vi mạch, hệ thống nhúng, IoT, truyền thông số. Học ngành công nghệ vật liệu có thể đi theo vật liệu polymer, vật liệu bán dẫn, vật liệu y sinh, vật liệu xanh, vật liệu nano.
Nghề là lĩnh vực công việc sau khi ra trường. Vị trí việc làm là chức danh cụ thể trong cơ quan, doanh nghiệp. Ví dụ, học ngành kinh doanh quốc tế thì nghề có thể là xuất nhập khẩu, logistics, mua hàng quốc tế, phát triển thị trường, thanh toán quốc tế, quản lý chuỗi cung ứng, quan hệ khách hàng quốc tế. Vị trí cụ thể có thể là Import-Export Executive, Logistics Coordinator, Purchasing Officer, Business Development Executive. Ngành này cần ngoại ngữ, hiểu văn hóa kinh doanh, chứng từ, hợp đồng, thương mại và khả năng làm việc với đối tác.
Học marketing không có nghĩa chỉ làm "quảng cáo" mà có thể làm nghiên cứu thị trường, quản trị thương hiệu, digital marketing, trade marketing, chăm sóc khách hàng, truyền thông nội bộ…
Tóm lại, có thể hình dung ngành học là con đường lớn; chuyên ngành là làn đường; nghề là hướng đi; vị trí công việc là điểm đến cụ thể. Nếu không phân biệt rõ, học sinh rất dễ chọn ngành theo cảm tính.
Tiêu chuẩn chọn ngành, chuyên ngành phù hợp
Thứ nhất, năng lực học tập. Chẳng hạn học tài chính cần toán và phân tích; luật cần đọc hiểu và viết; marketing cần sáng tạo kèm dữ liệu; kinh doanh quốc tế cần ngoại ngữ; AI cần toán - tin; bán dẫn cần toán - lý, điện tử, vật liệu mới cần lý - hóa…
Cơ hội trúng tuyển ra sao ở những ngành "nóng" ?
Ngày 7.7, Báo Thanh Niên tổ chức chương trình tư vấn truyền hình trực tuyến 2026 với chủ đề "Cơ hội trúng tuyển ra sao ở những ngành "nóng"?". Chương trình diễn ra đồng thời ở các kênh: thanhnien.vn, fanpage, YouTube, TikTok Báo Thanh Niên.
Tính đến thời điểm này, TS đã có 5 ngày đăng ký NV trên Hệ thống xét tuyển chung của Bộ GD-ĐT. Nhiều trường ĐH hiện đã công bố điểm sàn xét tuyển, công thức quy đổi điểm tương đương giữa các phương thức tuyển sinh. Từ phổ điểm thi tốt nghiệp THPT các tổ hợp môn truyền thống và kế hoạch tuyển sinh các trường ĐH, chuyên gia có dự báo gì về cơ hội trúng tuyển các ngành "hot" năm nay?
Chương trình sẽ diễn ra theo 2 khung giờ, gồm:
* Đợt 1 (14-15 giờ) gồm các chuyên gia: Tiến sĩ Võ Thanh Hải, Phó giám đốc thường trực ĐH Duy Tân; Tiến sĩ Đỗ Hữu Nguyên Lộc, Giám đốc Gloucestershire Việt Nam, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Kinh tế - Tài chính TP.HCM (UEF); thạc sĩ Võ Ngọc Nhơn, Phó giám đốc Trung tâm Tư vấn tuyển sinh Trường ĐH Công nghệ TP.HCM (HUTECH).
* Đợt 2 (15 giờ 15-16 giờ) gồm các chuyên gia: Tiến sĩ Ngô Minh Hải, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Kinh tế - Tài chính TP.HCM (UEF); thạc sĩ Nguyễn Thị Kim Phụng, Phó trưởng phòng - Phụ trách phòng Tuyển sinh, Truyền thông và Quan hệ doanh nghiệp Trường ĐH Tài chính - Marketing.
Bảo Hân
Thứ hai, sở thích thật. Chẳng hạn thích mua sắm không có nghĩa hợp marketing; thích tiền không có nghĩa hợp tài chính; thích tranh luận không có nghĩa hợp luật; thích dùng công nghệ không có nghĩa học ngành kỹ thuật nào cũng được.
Thứ ba, tính cách nghề nghiệp. Chẳng hạn người cẩn thận hợp kế toán, kiểm toán, luật, quản trị rủi ro; người năng động hợp kinh doanh, marketing, nhân sự, đối ngoại; người thích hệ thống hợp logistics, vận hành, quản lý chuỗi cung ứng; người thích máy móc, số liệu kỹ thuật hợp tự động hóa, nhiệt, vật liệu, bán dẫn.
Thứ tư, sức bền học tập. Ngành càng có triển vọng càng đòi hỏi học thật.
Thứ năm, cơ hội tương lai. Nên ưu tiên ngành gắn cơ hội nghề nghiệp cao.
Việc chọn ngành học trong trường cũng quan trọng không kém so với chọn trường. Để đánh giá trường và ngành học trong trường cần xem lịch sử của trường, chương trình đào tạo, đội ngũ giảng viên, chuẩn đầu ra, kiểm định, cơ hội thực tập, học phí, vị trí địa lý và phản hồi của cựu sinh viên...
Sau khi biết điểm thi, thí sinh có 14 ngày để đăng ký nguyện vọng xét tuyển ĐH
ảnh: Đào Ngọc Thạch
Chọn trường nào để trúng tuyển ?
Sau khi chọn ngành, chuyên ngành muốn học, bước tiếp theo thí sinh (TS) chọn trường để xét tuyển. TS nên nộp hồ sơ xét tuyển vào ít nhất 3 nhóm và dùng hết 15 nguyện vọng (NV).
Nhóm mơ ước, các trường có điểm thi năm trước các ngành mà bạn muốn học cao hơn hoặc bằng với điểm thi của bạn. Bạn nên sử dụng khoảng 6 NV đầu.
Nhóm hiện thực, các trường có điểm thi năm trước các ngành mà bạn muốn học bằng hoặc thấp hơn với điểm thi của bạn từ 1 - 3 điểm. Bạn nên sử dụng từ NV 7 - 11.
Nhóm an toàn, các trường có điểm thi năm trước các ngành mà bạn muốn học bằng hoặc thấp hơn với điểm thi của bạn từ 3 - 5 điểm. Bạn nên sử dụng từ NV 12 - 15.
Các NV được sắp xếp theo thứ tự ưu tiên các trường bạn mong muốn.
Tóm lại, chọn ngành đại học không phải là cuộc thi chọn cái tên nghe sang nhất. Cơ hội chỉ thành nghề nghiệp khi người học hiểu đúng ngành, chọn đúng chuyên ngành, rèn đúng năng lực và học thật.
Đừng chọn ngành chỉ vì nó đang "sáng đèn" trên truyền thông; hãy chọn con đường mình đủ năng lực để bước vào, đủ hứng thú để đi tiếp và đủ bản lĩnh để đi xa và đón các thách thức mới.
"Đừng chọn được chiếc xe đẹp nhưng lại đi sai đường"
Tiến sĩ Nguyễn Đăng Thuấn, Trưởng phòng Đào tạo Trường ĐH Sài Gòn, cho rằng TS và phụ huynh nên chọn nghề trước, rồi chọn ngành, cuối cùng mới chọn trường. Nghề nghiệp là công việc mà TS muốn làm trong lâu dài, là đích đến. Các ngành đào tạo là các con đường đi đến đích, còn trường là phương tiện. "Chọn nghề dựa trên năng lực và sở thích bản thân, nền tảng gia đình, xu hướng xã hội trong tương lai. Chọn ngành và chọn trường chính là đăng ký NV, dựa trên đánh giá khả năng đậu, mức độ phù hợp với hoàn cảnh gia đình, môi trường học tập. Nếu chỉ quan tâm chọn trường top đầu mà không để ý đến nghề, ví như chọn được chiếc xe đẹp nhưng lại đi sai đường, đến đích rồi chỉ muốn quay về", tiến sĩ Thuấn nói.
Thạc sĩ Nguyễn Thị Kim Phụng, Phó trưởng phòng, phụ trách phòng Tuyển sinh, truyền thông và quan hệ doanh nghiệp Trường ĐH Tài chính-Marketing, cho rằng trong giai đoạn đăng ký xét tuyển, TS không nên đặt mục tiêu duy nhất là "đậu ĐH" hay chỉ chạy theo danh tiếng của một trường. Điều quan trọng hơn là xác định nghề nghiệp mình mong muốn trong tương lai, từ đó lựa chọn ngành học phù hợp, rồi mới cân nhắc trường đại học có thế mạnh đào tạo ngành đó. Nói cách khác, hãy ưu tiên theo thứ tự chọn nghề - chọn ngành - chọn trường.
Thạc sĩ Cao Quảng Tư, Giám đốc Tuyển sinh Trường ĐH Quốc tế Sài Gòn, bày tỏ: "Tấm bằng ĐH chỉ là tấm vé thông hành, ngành học mới là con đường bạn sẽ đi suốt cuộc đời". Từ đó, chuyên gia này cho rằng TS nên hiểu được những giá trị cốt lõi rằng danh tiếng của một ngôi trường hay một tấm bằng ĐH chỉ thực sự có giá trị khi nó được đặt đúng vào ngành mà TS đam mê và có năng lực. Một sinh viên học tại trường top đầu nhưng thiếu đam mê sẽ sớm rơi vào trạng thái kiệt sức, học tập đối phó và thiếu sức cạnh tranh khi ra trường…
Hà Ánh
Bình luận (0)