Đề xuất bỏ Quỹ bình ổn giá xăng dầu

Nguyên Nga
Nguyên Nga
Bộ Công thương đề xuất chấm dứt việc trích lập, chi sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu (Quỹ BOG) ngay khi nghị định mới về kinh doanh xăng dầu có hiệu lực.

Kết hợp nhiều công cụ điều tiết thị trường

Bộ Công thương vừa trình Chính phủ dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu lần thứ 15, trong đó đề xuất chấm dứt hoạt động trích lập, chi sử dụng Quỹ BOG kể từ ngày nghị định có hiệu lực. Việc đối chiếu, kiểm toán, quyết toán số dư và xử lý các nghĩa vụ tài chính phát sinh trước thời điểm này vẫn được tiếp tục thực hiện theo quy định.

Đề xuất bỏ Quỹ bình ổn giá xăng dầu- Ảnh 1.

Theo các chuyên gia, dùng hàng dự trữ để bình ổn giá xăng dầu là giải pháp phù hợp trong giai đoạn này thay vì bù trực tiếp vào giá

Ảnh: Ngọc Dương

Đáng chú ý, dự thảo phân tách việc xử lý 2 nguồn tiền của Quỹ BOG, gồm tiền trích lập từ giá bán xăng dầu và khoản tạm ứng từ ngân sách nhà nước. Theo đó, các thương nhân đầu mối đang hoạt động phải chốt số dư quỹ đến hết ngày liền trước ngày nghị định có hiệu lực và chuyển nộp toàn bộ số dư dương trong vòng 30 ngày. Đối với nguồn tiền trích lập từ giá bán xăng dầu, doanh nghiệp chuyển nộp vào tài khoản quỹ do Bộ Tài chính mở tại Kho bạc Nhà nước. Khoản tạm ứng từ ngân sách thì được chuyển về tài khoản quản lý kinh phí tạm ứng do Bộ Công thương quản lý. Sau khi hoàn tất việc bù trừ số dư từ nguồn trích lập qua giá bán, Bộ Tài chính bàn giao tài khoản quỹ tại Kho bạc Nhà nước cho Bộ Công thương và 2 bộ phối hợp tổng hợp, đối chiếu số liệu của cả hai nguồn, xây dựng phương án quyết toán, hoàn trả ngân sách nhà nước và báo cáo Chính phủ xem xét, quyết định.

Đề xuất của Bộ Công thương được đưa ra trong bối cảnh Thanh tra Chính phủ cũng kiến nghị nghiên cứu chấm dứt Quỹ BOG, thay bằng cơ chế dự trữ quốc gia, dự trữ bắt buộc tại thương nhân đầu mối và chính sách thuế. Tại kết luận thanh tra chuyên đề về hoạt động kinh doanh xăng dầu, Thanh tra Chính phủ đề nghị tăng mức dự trữ bắt buộc, phát triển hệ thống kho, bể dung tích lớn, đồng thời đổi mới cơ chế điều hành giá theo thị trường có sự quản lý của Nhà nước. Cơ quan này cũng kiến nghị nghiên cứu bãi bỏ cơ chế Nhà nước công bố giá cơ sở, để thương nhân đầu mối chủ động tạo nguồn và công bố giá bán dựa trên giá thị trường quốc tế cùng các yếu tố chi phí thuộc phạm vi quản lý của Nhà nước.

Theo phương án của Bộ Công thương, khi không còn Quỹ BOG, Nhà nước sẽ sử dụng kết hợp nhiều công cụ để điều tiết thị trường, thay vì chỉ dựa vào một nguồn tiền để bù trực tiếp vào giá bán lẻ. Các công cụ gồm điều hòa cung cầu giữa nguồn trong nước và nhập khẩu, bảo đảm tổng nguồn xăng dầu tối thiểu, tăng cường dự trữ lưu thông và dự trữ xăng dầu quốc gia, kết hợp chính sách thuế, tài chính, tiền tệ. Trong trường hợp thị trường biến động bất thường, cơ quan có thẩm quyền còn có thể áp dụng giá tối đa, khung giá hoặc giá cụ thể trong một thời hạn nhất định. Định hướng này cũng phù hợp với yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ về nâng cao năng lực tạo nguồn, dự trữ và bảo đảm nguồn cung xăng dầu trong mọi tình huống.

Dùng hàng dự trữ để bình ổn thay vì bù trực tiếp vào giá

Ông Nguyễn Tiến Thỏa, Chủ tịch Hội Thẩm định giá Việt Nam, đánh giá việc chấm dứt Quỹ BOG cần gắn với việc chuyển hẳn sang cơ chế giá thị trường. Trong thời gian qua, khi giá xăng dầu chưa vận hành hoàn toàn theo cơ chế thị trường, quỹ là công cụ để cơ quan quản lý can thiệp trực tiếp vào giá, hạn chế những đợt tăng đột biến, góp phần kiểm soát lạm phát và giảm chi phí đầu vào cho doanh nghiệp. Quỹ BOG từng phát huy vai trò như một "van giảm sốc" khi giá thế giới biến động mạnh nhưng hiện nay, việc duy trì quỹ không còn phù hợp bởi giá trong nước cần phản ánh sát và kịp thời hơn biến động giá thế giới, thay vì sử dụng quỹ để kìm giá, dẫn đến tình trạng "nín giá" rồi điều chỉnh tăng mạnh khi không thể tiếp tục giữ giá.

Đề xuất bỏ Quỹ bình ổn giá xăng dầu- Ảnh 2.

Giá xăng dầu trong nước vừa được điều chỉnh giảm tiếp từ chiều qua 19.11

Ảnh: Đào Ngọc Thạch

Bỏ quỹ không có nghĩa là Nhà nước thả nổi giá xăng dầu mà vẫn cần điều tiết bằng các công cụ thị trường, trong đó có cân đối cung cầu, dự trữ quốc gia và thuế, phí. "Dự trữ quốc gia là một bộ phận của tổng nguồn cung, giúp chủ động ứng phó khi thiếu hụt, bảo đảm dòng chảy xăng dầu không bị đứt gãy. Trong khi đó, việc điều chỉnh thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế bảo vệ môi trường sẽ tác động trực tiếp đến giá bán mà không làm méo mó tín hiệu thị trường. Để các công cụ này phát huy hiệu quả, tôi đề xuất nhanh chóng nâng mức dự trữ lên khoảng 90 ngày nhập khẩu ròng, thay vì 5 - 7 ngày như hiện nay; đồng thời xây dựng cơ chế luân chuyển và xuất hàng dự trữ để tham gia bình ổn khi cần thiết. Việc điều chỉnh thuế cũng cần linh hoạt, căn cứ vào diễn biến thị trường và tác động đến các mục tiêu kinh tế vĩ mô", ông Nguyễn Tiến Thỏa nêu quan điểm.

Mặt khác, ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam, cho rằng vấn đề không nằm ở việc xóa bỏ Quỹ BOG mà là thay đổi cách quản lý và sử dụng sao cho hiệu quả. Việc giao doanh nghiệp quản lý và sử dụng quỹ theo yêu cầu của cơ quan điều hành khiến công tác kiểm soát gặp nhiều khó khăn, kể cả khi ứng dụng chuyển đổi số có thể hỗ trợ giám sát. Thế nên, Hiệp hội nhiều lần kiến nghị tập trung nguồn quỹ về một đầu mối của Nhà nước, do Bộ Tài chính hoặc Bộ Công thương quản lý để bảo đảm minh bạch.

"Theo tôi, thay đổi căn bản nhất của Quỹ BOG phải là thay vì dùng tiền quỹ bù trực tiếp vào giá bán lẻ, Nhà nước nên sử dụng nguồn tiền này mua xăng dầu dự trữ khi giá thế giới thấp, khoảng 60 - 70 USD/thùng, để có hàng đưa ra thị trường khi giá tăng cao trên 100 USD/thùng chẳng hạn, hoặc khi nguồn cung khan hiếm", ông Bùi Ngọc Bảo nói.

Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam cũng đề xuất hình thành song song dự trữ quốc gia bằng ngân sách nhà nước và dự trữ lưu thông tập trung từ nguồn quỹ. Thực tế, việc tăng dự trữ quốc gia hiện gặp nhiều khó khăn, cả về nguồn lực ngân sách lẫn thủ tục xuất, nhập hàng dự trữ. Vì vậy, nếu có thể sử dụng Quỹ BOG để mua dự trữ lưu thông sẽ góp phần bổ sung nguồn hàng, hỗ trợ Nhà nước chủ động hơn trong điều hành thị trường.

Với khoản ngân sách nhà nước đã tạm ứng khoảng 8.000 tỉ đồng cho Quỹ BOG, dự thảo của Bộ Công thương đưa ra các phương án xử lý tùy theo số dư thực tế sau khi đối chiếu, bù trừ. Trường hợp nguồn trích lập từ giá bán xăng dầu sau bù trừ còn dương và nguồn tạm ứng ngân sách đạt trên 8.000 tỉ đồng, Bộ đề xuất hoàn trả ngay 8.000 tỉ đồng vào ngân sách. Phần còn lại được giữ lại, hạch toán vào nguồn kinh phí giao Bộ Công thương để tổ chức mua xăng dầu dự trữ quốc gia, phục vụ điều tiết và bình ổn thị trường.

Trường hợp nguồn trích lập từ giá bán sau bù trừ bị âm, nguồn tạm ứng ngân sách do Bộ Công thương quản lý sẽ được sử dụng để bù trừ, hoàn trả cho các thương nhân đầu mối có số dư âm. Sau khi hoàn tất, phần tiền còn lại được nộp vào ngân sách nhà nước. Nếu số tiền còn thiếu so với mức tạm ứng 8.000 tỉ đồng, khoản chênh lệch được đề xuất quyết toán vào chi ngân sách để hỗ trợ trực tiếp người tiêu dùng xăng dầu, không xác định là khoản nợ phải thu hồi. Tương tự, nếu nguồn tạm ứng ngân sách thực tế không đủ 8.000 tỉ đồng và không phát sinh việc bù trừ số dư âm, toàn bộ số tiền hiện có sẽ được nộp hoàn trả ngân sách. Phần còn thiếu so với mức tạm ứng được quyết toán vào chi ngân sách nhà nước để hỗ trợ trực tiếp người tiêu dùng, không xem là khoản nợ phải thu hồi.

Bạn không thể gửi bình luận liên tục. Xin hãy đợi
60 giây nữa.