Cần xác định rõ phạm vi tác động của sai phạm
Bộ GD-ĐT cho biết phương án cuối cùng sẽ được quyết định trên cơ sở quy chế thi, kết quả kiểm tra của địa phương, kết quả xác minh của cơ quan chức năng và đánh giá toàn diện tác động của vụ việc. Đây là cách ứng xử đúng với một sự cố đã vượt ra khỏi phạm vi của một điểm thi.
Với một kỳ thi quốc gia, điều nguy hiểm không chỉ là có sai phạm. Điều nguy hiểm hơn là cách khắc phục sai phạm lại tạo ra thêm một bất công mới. Nếu xử lý quá nhẹ thì kỷ cương thi cử bị tổn thương, nhưng nếu xử lý quá rộng, thiếu căn cứ cá thể hóa thì quyền lợi của những thí sinh (TS) ngay tình cũng có thể bị xâm phạm.
Tôi không ủng hộ việc quyết định cho thi lại môn toán tại điểm thi này vào thời điểm chưa có kết luận điều tra đầy đủ, vì vụ việc nghiêm trọng nên càng không thể xử lý bằng một phản xạ hành chính vội vàng.
Khi cơ quan điều tra mới xác định bước đầu có việc trưởng điểm thi chỉ đạo, định hướng một số giám thị làm sai quy định, thư ký điểm thi vào phòng thi hướng dẫn, nhắc bài cho một số TS thì việc cần làm trước hết là xác định rõ phạm vi tác động của sai phạm. Phòng thi nào bị tác động, TS nào được hướng dẫn, mức độ hướng dẫn đến đâu, có hay không sự thông đồng từ trước, có TS nào hoàn toàn không liên quan? Những câu hỏi đó phải được trả lời bằng chứng cứ, không thể thay bằng cảm giác bất thường của phổ điểm.
Thi lại thường được nhìn như một phương án trung tính, nhưng trong thực tế không phải vậy. Một TS đã trải qua kỳ thi chính thức, đang chịu áp lực dư luận, bị đặt trong tâm thế nghi ngờ, nếu phải thi lại sẽ không còn ở cùng điều kiện tâm lý như lần đầu. Một em làm bài bằng năng lực thật có thể bị giảm điểm vì áp lực. Một em đang cần điểm toán để xét tuyển ĐH có thể bị lỡ nhịp đăng ký. Vì vậy thi lại không thể được xem là phương án nhẹ nhàng chỉ vì nó nghe có vẻ công bằng.
Mặt khác, hủy kết quả hàng loạt lại càng không ổn nếu chưa chứng minh được lỗi của từng TS. Pháp luật không cho phép lấy lỗi của người tổ chức thi để trừng phạt tất cả người dự thi.
Nếu TS có hành vi gian lận, nhận bài giải, thông đồng, sử dụng sự hỗ trợ trái quy chế thì phải xử lý theo quy chế thi. Nhưng nếu có TS chỉ ngồi trong phòng thi, không bàn bạc, không nhờ vả, không biết trước và cũng không hưởng lợi từ hành vi của người lớn thì không thể đặt em vào cùng vị trí với người vi phạm. Nguyên tắc cá thể hóa trách nhiệm không chỉ là nguyên tắc của luật Hình sự, mà còn là nguyên tắc tối thiểu của mọi quyết định quản lý công bằng.
Phó thủ tướng Lê Tiến Châu cũng đã yêu cầu phương án khắc phục hậu quả phải đúng quy chế, đúng pháp luật, bảo đảm quyền lợi chính đáng của TS, bảo đảm công bằng trong xét tuyển ĐH, CĐ và kịp thời gian đăng ký xét tuyển năm 2026.
Tại buổi họp báo chiều 9.7 về những bất thường điểm thi môn toán kỳ thi tốt nghiệp THPT, Sở GD-ĐT Tuyên Quang báo cáo trình UBND tỉnh bố trí thi lại môn này khiến dư luận bức xúc
ẢNH: LONG QUYỀN
Điều xã hội cần là một câu trả lời đủ vững
Vụ việc này không còn là chuyện riêng của một trường chuyên hay một địa phương. Nó đang tạo ra một tiền lệ. Nếu cứ thấy một điểm thi có phổ điểm bất thường rồi tổ chức thi lại toàn bộ khi chưa phân định lỗi, sau này mỗi sự cố tương tự sẽ có xu hướng được xử lý bằng cách "làm lại cho chắc". Một phương án xử lý hậu quả phải trả lời được 3 câu hỏi: có đúng thẩm quyền không, có đúng căn cứ không và có bảo vệ tốt nhất quyền lợi của người không có lỗi không?
Trong vụ này, điều xã hội cần không chỉ là một câu trả lời nhanh mà là một câu trả lời đủ vững. Vững về pháp lý, để không bị khiếu nại, khiếu kiện. Vững về giáo dục, để không biến TS thành người gánh hậu quả thay cho người lớn. Vững về chính sách, để những kỳ thi sau biết rằng sai phạm sẽ bị xử lý nghiêm, nhưng quyền lợi của người ngay tình cũng được bảo vệ nghiêm túc.
Công bằng trong thi cử không thể được khôi phục bằng một quyết định vội vàng, dù quyết định đó nhân danh công bằng. Công bằng phải bắt đầu từ việc xác định đúng người sai, đúng mức độ sai và đúng hậu quả cần khắc phục.
Vì vậy ở thời điểm này, phương án hợp lý hơn cả là tiếp tục chờ kết luận chính thức của cơ quan điều tra, đồng thời chuẩn bị sẵn các kịch bản xử lý khác nhau. Nếu có TS gian lận, xử lý TS đó. Nếu có phòng thi bị tác động rõ, xem xét riêng phòng thi đó. Nếu sai phạm lan rộng đến mức không thể phân tách, lúc đó mới bàn đến thi lại như một biện pháp cuối cùng. Và nếu có những em không liên quan, các em phải được giữ nguyên quyền lợi học tập, xét tốt nghiệp, xét tuyển.
Không vì bảo vệ quyền lợi thí sinh mà làm nhẹ hành vi gian lận
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, cho rằng khi lựa chọn phương án xử lý vụ việc ở Trường THPT chuyên Tuyên Quang không vì yêu cầu xử lý nghiêm mà quy kết trách nhiệm tập thể, nhưng cũng không vì bảo vệ quyền lợi TS mà làm nhẹ đi hành vi gian lận.
Theo bà Nga, không nên mặc nhiên thi lại cho toàn bộ hơn 320 TS của cả điểm thi nếu kết quả xác minh cho thấy sai phạm chỉ xảy ra tại một số phòng, với một số nhóm TS hoặc trong một khoảng thời gian nhất định. Phạm vi thi lại phải được quyết định trên cơ sở kết quả điều tra, biên bản thi, lời khai, dữ liệu camera nếu có, sơ đồ phòng thi, diễn biến vào - ra phòng thi, phân tích bài làm và các chứng cứ hợp pháp khác. Chỉ những kết quả thực sự bị tác động hoặc đã mất khả năng kiểm chứng về độ tin cậy mới cần được thay thế bằng kết quả thi lại.
Tuyết Mai
Bình luận (0)