Dinh Độc Lập có thể mở cửa về đêm, làm 'hộ chiếu di sản'?

Sáng 11.11 tại TP.HCM, Hội trường Thống Nhất (Văn phòng Chính phủ) tổ chức tọa đàm khoa học “Ký ức - di sản - sáng tạo đương đại”, nhằm tiếp nhận ý kiến chuyên gia về bảo tồn, diễn giải và phát huy giá trị Dinh Độc Lập theo hướng phù hợp với xu thế và chuẩn mực quốc tế.

Sự kiện hướng tới Ngày Di sản văn hóa Việt Nam 23.11 và chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam lần đầu tiên (24.11.2026), với sự tham dự của PGS-TS Lê Thị Thu Hiền, Cục trưởng Cục Di sản văn hóa (Bộ VH-TT-DL); TS Lê Thị Minh Lý, nguyên Phó cục trưởng Cục Di sản văn hóa; ông Nguyễn Minh Nhựt, Phó giám đốc Sở VH-TT TP.HCM cùng đông đảo nhà nghiên cứu.

Thay mặt lãnh đạo Sở VH-TT TP.HCM, ông Nguyễn Minh Nhựt ghi nhận nỗ lực của Hội trường Thống Nhất trong công tác bảo tồn, tôn tạo và đổi mới hoạt động trưng bày, giới thiệu di sản. Theo ông, sự phối hợp giữa đơn vị với các cơ quan, tổ chức văn hóa của thành phố đang góp phần hình thành mô hình hợp tác hiệu quả trong phát huy giá trị di sản.

Ảnh: QUỲNH TRÂN

Ảnh: QUỲNH TRÂN

"Đánh thức" ký ức gắn với kinh tế di sản 

TS Nguyễn Thị Hậu, Tổng thư ký Hội Khoa học lịch sử TP.HCM, cho rằng lịch sử Dinh Độc Lập cần được nhìn trong mối liên hệ với lịch sử của chính khu đất nơi công trình tọa lạc. Dinh Norodom được xây dựng dưới thời Pháp thuộc, từng là một thiết chế quan trọng của trung tâm Sài Gòn. Sau khi công trình cũ bị hư hại nặng năm 1962, dinh thự mới được xây dựng trên nền cũ theo thiết kế của kiến trúc sư Ngô Viết Thụ, khởi công ngày 1.7.1962 và khánh thành ngày 31.10.1966.

Theo bà Hậu, khu vực này còn chứa đựng nhiều lớp lịch sử sâu hơn, từ dấu tích thời tiền sử đến trung tâm Thành Gia Định năm 1790, hiện còn được ghi nhận trên các bản đồ cổ. Những dấu tích khảo cổ có thể tiếp tục được phát hiện trong quá trình xây dựng các công trình tại đây.

“Nhận diện Dinh Độc Lập không chỉ như một công trình kiến trúc - lịch sử, mà còn như một thành tố của cảnh quan đô thị, một địa điểm tích lũy nhiều lớp lịch sử và một không gian ký ức tiếp tục được diễn giải trong hiện tại”, bà Hậu chia sẻ.

Ảnh: QUỲNH TRÂN

Ảnh: QUỲNH TRÂN

Ở góc độ phát triển đô thị, TS-KTS Ngô Viết Nam Sơn đề xuất thúc đẩy các hoạt động gắn với kinh tế di sản và công nghiệp văn hóa tại khu vực trung tâm lịch sử. Theo ông, mô hình này vừa tạo nguồn lực cho bảo tồn kiến trúc, lịch sử, vừa có thể đưa di sản trở thành động lực phát triển kinh tế đô thị, du lịch và các hoạt động sáng tạo.

Ông cũng kiến nghị xây dựng quy hoạch với tầm nhìn dài hạn, xác định khu vực bảo tồn, ban hành quy chế quản lý và triển khai các dự án khai thác giá trị kinh tế di sản theo lộ trình. Việc đánh giá, điều chỉnh thường xuyên sẽ giúp nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội.

Mở thêm trải nghiệm Dinh Độc Lập về đêm 

Từ khảo sát thực địa giai đoạn 2023 - 2026 và phỏng vấn sâu 126 du khách, gồm 60 khách trong nước và 66 khách quốc tế, TS Dương Đức Minh (Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế và du lịch) nhận thấy công chúng có nhiều cách tiếp cận Dinh Độc Lập. Kiến trúc, nội thất, cảnh quan và ký ức lịch sử đều có thể trở thành điểm khởi đầu để tìm hiểu sâu hơn về di sản.

Trong nhóm khách nội địa được khảo sát, 70% quan tâm đến nội thất và cách bài trí; 66,7% chú ý công trình gắn với vườn cây; 58,3% ghi nhận kiến trúc giao thoa Đông - Tây. Theo ông Minh, sự khác biệt trong mối quan tâm của các nhóm công chúng gợi mở nhiều hướng tiếp cận bổ trợ, từ đường nét kiến trúc, tổ chức nội thất đến mối liên hệ giữa công trình và cảnh quan.

Từ đó, một số ý kiến đề xuất phát triển trải nghiệm Dinh Độc Lập về đêm, lựa chọn những câu chuyện tiêu biểu để xây dựng cách kể riêng, khác với tour tham quan ban ngày. Ý tưởng “Hộ chiếu di sản” (Heritage Passport) cũng được gợi mở nhằm kết nối Dinh Độc Lập với các địa điểm, câu chuyện và trải nghiệm trong mạng lưới di sản đô thị TP.HCM.

Ảnh: QUỲNH TRÂN

Một đề xuất khác đến từ ông Nguyễn Hải Ninh, Trưởng phòng Quản lý bảo tàng (Cục Di sản văn hóa), là ưu tiên nhóm công chúng tuổi teen trong hoạt động giới thiệu di sản. Theo ông, đây là thế hệ còn có cơ hội gặp gỡ, lắng nghe nhân chứng lịch sử và đang ở độ tuổi mà trải nghiệm văn hóa có thể để lại dấu ấn lâu dài. Việc tạo điều kiện để người trẻ tham gia đời sống văn hóa cũng là cách chuẩn bị lực lượng tiếp nối câu chuyện và gìn giữ giá trị Dinh Độc Lập trong tương lai.