Được lập quỹ hay không: Luật sư nêu 'bài học lớn' của ban đại diện phụ huynh

Luật sư Lê Trung Phát, Giám đốc Hãng luật Lê Trung Phát, Đoàn Luật sư TP.HCM, cũng là một phụ huynh có con đang học phổ thông tại TP.HCM, trả lời phỏng vấn của phóng viên Báo Thanh Niên về câu chuyện "quỹ phụ huynh", "quỹ lớp", kinh phí hoạt động của ban đại diện cha mẹ học sinh đang được quan tâm những ngày qua.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Nếu có sự ủng hộ tự nguyện từ cha mẹ học sinh

Thưa luật sư, mới đây Bộ GD-ĐT đã ban hành dự thảo Thông tư Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh, trong đó có một số điểm đáng chú ý, dự kiến sẽ chỉnh sửa dự thảo quy định về hoạt động của ban đại diện phụ huynh theo hướng không tiếp tục quy định theo cơ chế hình thành kinh phí hoạt động do ban đại diện trực tiếp thu, quản lý như trước đây; quy định rõ ban đại diện không trực tiếp vận động, thu, tiếp nhận hoặc quản lý tiền hỗ trợ, không hình thành quỹ của ban đại diện.

Luật sư Lê Trung Phát: Theo tôi, hiểu như vậy cũng chưa hoàn toàn đúng, chúng ta cần tách biệt vấn đề ra một cách cụ thể để hiểu đúng hơn.

Một là, đối với vấn đề về kinh phí hoạt động của Ban đại diện lớp/trường.

Theo điều 19 của dự thảo thì "hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh được bảo đảm từ khoản "hỗ trợ" tự nguyện của cha mẹ học sinh, sự hỗ trợ hợp pháp khác của cơ quan, tổ chức, cá nhân và các nguồn hợp pháp khác".

Trong khi cùng nội dung này, tại điều 10 của Thông tư 55/2011 quy định "... kinh phí hoạt động của ban đại diện lớp có được từ sự "ủng hộ" tự nguyện của cha mẹ học sinh... kinh phí hoạt động của Ban đại diện trường được trích từ kinh phí hoạt động của các Ban đại diện lớp...".

Như vậy, ở đây, chỉ khác nhau giữa chữ "hỗ trợ" và "ủng hộ". Mà theo đó dù là hỗ trợ hay ủng hộ, thì đều được xuất phát từ "sự tự nguyện".

Điều này, có nghĩa là việc hoạt động vẫn dựa vào nguyên tắc là có kinh phí, còn kinh phí do được ủng hộ từ đâu, bao nhiêu thì sẽ căn cứ vào đó mà xây dựng kế hoạch hoạt động, chi tiêu phù hợp, trên tiêu chí công khai, minh bạch.

Hai là, đối với việc vận động, thu, tiếp nhận, điều 20 của dự thảo cũng đã quy định "Ban đại diện có trách nhiệm tiếp nhận (nếu có), quản lý, sử dụng và công khai khoản hỗ trợ...". Điều quan trọng ở đây là, sau khi tiếp nhận, quản lý, sử dụng, thì số tiền hoặc vật phẩm có được từ sự "hỗ trợ" chỉ được phép sử dụng vào:

• Tổ chức các hoạt động phối hợp giữa gia đình với cơ sở giáo dục;
• Chi cho hoạt động thông tin, liên lạc, đối thoại, công khai báo cáo...;

Tuyệt đối không được sử dụng vào các mục đích có liên quan như:

• Thực hiện nhiệm vụ chi thuộc trách nhiệm của ngân sách Nhà nước hoặc của cơ sở giáo dục;
• Đầu tư xây dựng, mua sắm, sửa chữa, nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị hoặc thực hiện nhiệm vụ thuộc trách nhiệm của cơ sở giáo dục;
• Chi cho hoạt động quản trị, quản lý, điều hành hoặc hoạt động chuyên môn của cơ sở giáo dục.

Điều quan trọng nhất theo điều 11 của dự thảo là "... Ban đại diện không tự đặt ra khoản thu, mức thu, mức đóng góp hoặc ép buộc, vận động cha mẹ học sinh đóng góp dưới bất kỳ hình thức nào trái với nguyên tắc tự nguyện...". Điều 10 của Thông tư 55 cũng đã quy định và không khác gì so với dự thảo mới đây.

ảnh: NVCC

Vừa qua, một số trường học ở TP.HCM và địa phương thông báo không có "quỹ lớp", ''quỹ trường", "quỹ phụ huynh". Song cũng có nhiều ý kiến lo ngại nếu không đóng góp thì nhiều khoản chi để chăm lo cho học sinh chính đáng cũng bị ảnh hưởng?

Hiện nay, dự thảo chưa có giá trị, chúng ta lâu nay vẫn đang thực hiện theo Thông tư 55/2011 của Bộ GD-ĐT, "quỹ lớp", "quỹ trường" là khái niệm dân gian mà chúng ta tự gọi, còn theo luật, nó được gọi là "kinh phí hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh" và tại điều 10 của Thông tư 55/2011 quy định rõ "... kinh phí có được từ sự ủng hộ tự nguyện của cha mẹ học sinh... Trưởng ban đại diện cha mẹ học sinh lớp chủ trì phối hợp với giáo viên chủ nhiệm dự kiến kế hoạch chi tiêu kinh phí được ủng hộ... Trưởng ban trường thống nhất với hiệu trưởng để quyết định kế hoạch sử dụng kinh phí được ủng hộ và chỉ sử dụng sau khi được toàn thể ban đại diện trường thống nhất ý kiến...".

Khoản 4 điều 10 quy định "các khoản ủng hộ không phục vụ trực tiếp cho hoạt động của Ban đại diện như: bảo vệ cơ sở vật chất của trường, trông coi phương tiện, vệ sinh trường, hỗ trợ công tác quản lý, tổ chức dạy học...".

Điều đó có nghĩa, nếu có sự ủng hộ tự nguyện từ cha mẹ học sinh, chúng ta vẫn sẽ có được kinh phí này. Và khi sử dụng sẽ không được chi vào các lý do chi mà luật không cho phép.

Như vậy, nếu có tiền hoặc vật chất được ủng hộ tự nguyện, Ban đại diện vẫn được quyền tiếp nhận, sau đó sẽ dùng số tiền hoặc vật chất có được nhằm phục vụ hoạt động cho các con em của mình.

Phụ huynh cũng nên hiểu rõ điều này, luật cấm sử dụng số tiền mà chúng ta ủng hộ vào các công việc được xem là trách nhiệm của trường, chứ luật không cấm chúng ta sử dụng vào mục đích cho chính con em trong lớp thụ hưởng, như: tổ chức mua quà cho các con trong các dịp lễ, thuê đồ để hội diễn văn nghệ, thi thể thao, khen thưởng cho các con cuối năm học (vì trường chỉ có vài chỉ tiêu khen thưởng cho các lớp, phụ huynh thường muốn có thêm suất hoặc cho cả lớp đều có quà), nên tất nhiên chúng ta phải tự bỏ tiền ra để làm các việc này cho các con.

ẢNH: NGỌC DƯƠNG

 Ban đại diện không phải "cánh tay" để tạo thêm nguồn thu cho trường

Việc hỗ trợ hoạt động của ban đại diện phụ huynh được quy định theo nguyên tắc tự nguyện... Vậy, hỗ trợ tự nguyện có gì khác với việc phụ huynh đóng góp vào quỹ (thường được gọi chung là "quỹ lớp")?

Về bản chất theo tôi là giống nhau, vì "hỗ trợ" hay "đóng góp" đều xuất phát từ sự tùy tâm và tùy vào từng hoàn cảnh cụ thể, nó là sự tự nguyện của cha mẹ học sinh.

Có chăng, lâu nay, vì để đảm bảo một số tiền nhất định theo kế hoạch đã được dự toán, các Ban đại diện thường đưa ra tổng số tiền chi rồi lại đi chia đều trên đầu người, dẫn đến mang tính cào bằng giữa các phụ huynh, khiến cho các phụ huynh không có điều kiện bị áp lực với các con số này, nó đi ngược với tinh thần của sự tự nguyện.

Như vậy, phụ huynh sợ việc "núp bóng" sự hỗ trợ tự nguyện này để đẻ ra "quỹ tự nguyện" thay vì "quỹ lớp" là có cơ sở? Tức là chỉ khác khái niệm, còn bản chất việc đóng góp không minh bạch không thay đổi?

Chúng ta nên nhìn thẳng vào vấn đề. Bản chất các "quỹ" này không tự nhiên sinh ra. Vì khi có các "quỹ" này, người nắm giữ quỹ không được lợi lộc gì, mà còn có trách nhiệm rất lớn. Các khoản hỗ trợ này xuất phát từ các hoạt động nhằm phục vụ cho việc học hành của con em chúng ta, với mong muốn cùng nhà trường góp phần tạo cho con em chúng ta có môi trường học tập được vui hơn, tốt đẹp hơn. Còn nếu thật sự phụ huynh không có nhu cầu đó, cũng không có các loại kinh phí này.

Tôi cho rằng, các sự ủng hộ này vẫn sẽ luôn có, vì trong 1 lớp hay trường học, nhu cầu ủng hộ của phụ huynh là luôn có. Điều quan trọng của Ban đại diện cha mẹ học sinh phải thật hiểu biết quy định, để làm đúng luật.

Nếu dự thảo Thông tư này được triển khai chính thức, theo ông, đâu là những cách phụ huynh có thể thực hiện đồng hành cùng trường học trong chăm lo cho học sinh, có kinh phí để hoạt động, vừa tuân thủ các quy định hiện hành của pháp luật?

Dự thảo này không mới mà chỉ xây dựng theo cách bố trí nội dung hơi khác so với Thông tư 55/2011 mà thôi. Việc xây dựng nội dung trong dự thảo này trực quan, tập trung theo nhóm và dễ nhận diện các quy định hơn so với trước, bổ sung rõ ý hơn.

Nhưng trên tinh thần dự thảo vẫn giữ nguyên vai trò của Ban đại diện lớp, trường, cùng với chức năng và vai trò cụ thể, vẫn cho phép huy động nguồn lực xã hội hóa giáo dục.

Lâu nay, ở đâu đó một số Ban đại diện, nhà trường làm chưa tốt theo Thông tư 55/2011 vì mang tính cào bằng, vì tính thiếu minh bạch, có tính cưỡng ép phụ huynh, dẫn đến một số nơi bị phản đối. Đó cũng là bài học rất lớn cho các Ban đại diện cha mẹ học sinh.

Họ phải nhớ rằng, Ban đại diện lập ra để hỗ trợ cho hoạt động học tập và sinh hoạt của các em học sinh. Ban đại diện không phải "cánh tay" của bất kỳ một trường học nào để tạo thêm nguồn thu cho trường hay phục vụ cho lợi ích của một ai đó.

Nên từ nay, Ban đại diện cha mẹ học sinh cần:

• Không tự gượng ép phụ huynh ủng hộ;
• Không cào bằng trên nguyên tắc đầu người;
• Phải hiểu rõ chức năng, nhiệm vụ của mình;
• Phải hiểu rõ quy định của pháp luật về quy định thu, chi;
• Phải công tâm và minh bạch hóa các khoản thu, chi một cách hợp pháp;
• Phải là những người vừa có tâm, nhưng cũng chuyên nghiệp trong việc lập kế hoạch rõ ràng trong các hoạt động, dự toán.

Tất cả những điều này để toàn thể phụ huynh nhìn thấy và cùng hướng tới một điểm chung: cùng đồng lòng vì sự phát triển, môi trường tốt đẹp nhất cho con em mình. Để tất cả phụ huynh thấy được đồng tiền, vật chất mà họ ủng hộ đã đi đúng nơi, đúng với niềm tin mà họ muốn gửi gắm.