Hà Nội mùa chim về

Vũ khúc chim oanh

Buổi sớm, khi mặt trời còn chưa ló dạng, từ gốc hồng trong khu vườn nhỏ, chàng oanh cổ đỏ khẽ chui ra, nhảy lên cành hồng và cất tiếng hót ngân nga. Giọng hót trong vắt ấy vang xa đến tận cánh đồng rau, nơi vài con oanh cổ xanh đang rượt đuổi nhau dọc những luống cà dài tăm tắp để tìm giun cũng phải dừng lại lắng nghe. Một chàng oanh cổ xanh phấn khích nhảy lên một cành cà ngửa cổ hót vang. Cả hai loài oanh này không đi chung và ăn chung chỗ với nhau nhưng cũng từ vùng Siberia băng giá vừa di cư về Hà Nội vào lúc đầu thu.

ẢNH: HUỲNH NGỌC CHÊNH

Cùng về với hai loài oanh hót hay và xinh đẹp này còn có oanh cổ trắng, oanh lưng xanh, oanh đuôi cụt lưng xanh, oanh đuôi trắng và cả oanh Nhật Bản nữa. Chúng phân tán rải rác dưới các gốc cây trong vườn nhãn, bên các luống rau ngoài cánh đồng và có cả trong các công viên ngay trung tâm Hà Nội. Oanh Nhật Bản có màu lông hung đỏ từ vài chục năm qua rất hiếm khi xuất hiện ở VN vậy mà cũng ghé lại Hà Nội và vùng phụ cận hai lần vào năm 2022 và 2024. Hai lần đó là hai sự kiện lớn thu hút giới xem chim và giới nhiếp ảnh hoang dã.

Màu sắc loài đớp ruồi

Nhưng đến Hà Nội sớm nhất là họ đớp ruồi phong phú chủng loại và đa sắc màu. Có trên 30 loài đớp ruồi được ghi nhận tại Hà Nội. Trong đó, đớp ruồi đầu xám, chỉ nhỏ bằng hạt mít, thường ghé vườn Bách Thảo ngay trung tâm Hà Nội sớm nhất theo từng đàn. Chúng đậu trên cành cây, trên những sợi dây leo rũ xuống từ gốc đa cổ thụ, hót ríu rít, bay chớp nhoáng để đớp những cánh ruồi, muỗi, phù du bé tí trong không trung.

ẢNH: HUỲNH NGỌC CHÊNH

Cũng ngay trong vườn Bách Thảo lại có đớp ruồi xanh nhạt với toàn thân phủ màu xanh da trời thanh nhã; đớp ruồi họng hung có màu lưng xanh đậm tương phản với màu bụng vàng rực, đớp ruồi Taiga và Siberia có màu lông xám với nhiều hoa văn tinh tế, đớp ruồi Hải Nam màu xanh nhạt, đớp ruồi Mugi lưng đen bụng vàng hung, đớp ruồi xanh gáy đen với một chấm đen duyên dáng trên gáy, đớp ruồi vàng với lưng đen nhánh và bụng vàng tươi, đớp ruồi Nhật Bản với màu lông xanh trên nền trắng tinh khiết, đớp ruồi mặt đen, đớp ruồi lưng xanh…

ẢNH: NGUYỄN XUÂN NGUYÊN

Thỉnh thoảng cũng xuất hiện một anh đớp ruồi đuôi phướn với cái đuôi dài lê thê mượt mà tung bay trong gió như đôi dải lụa màu nâu làm náo động cả khu vườn Bách Thảo.

Đớp ruồi đuôi phướn là loài quý và đẹp xuất phát từ vùng bắc Nhật Bản, cuối mùa thu di cư về phía nam, ghé qua Hà Nội. Nơi chúng thường đến là các vườn cây dọc theo hai bên bờ sông Hồng, món ăn ưa thích nhất của chúng là bướm và chuồn chuồn. Đến khi Hà Nội trở nên rét quá, chúng bay dần vào miền Trung rồi miền Nam. Chúng cũng thỉnh thoảng xuất hiện ở công viên Tao Đàn (TP.HCM) gây xôn xao giới xem chim và nhiếp ảnh. Rồi qua tháng 5 năm sau, khi di cư trở ra để về lại quê nhà, chúng ghé Hà Nội thêm một lần nữa. Lần trở ra này, sau mấy tháng bồi bổ món ngon vật lạ và nắng ấm phương Nam, lông chúng mướt và bóng bẩy lên, nhất là những anh trống trở nên điệu nghệ hơn với hai sợi lông đuôi được kéo dài ra cả đoạn. Rồi thỉnh thoảng lại xuất hiện một anh chàng đớp ruồi đuôi phướn biến thể trắng như tuyết, đuôi dài miên man đẹp đến mê hồn. Những khi đó náo động hết giới chụp ảnh chim trên toàn quốc, mọi người đua nhau bay đến Hà Nội để săn tìm những tấm ảnh đẹp về loài đớp ruồi quý hiếm này.

Hoét và các loài chim khác

Trung thành với gốc đa cổ thụ trong vườn Bách Thảo là họ chim hoét: hoét Nhật lưng xám bụng trắng, hoét vàng lưng lam bụng vàng, hoét xanh to như quạ với bộ lông đen ánh xanh, hoét đen lông đen tuyền, hoét đá họng trắng lông xanh cổ mang yếm trắng… Trong 15 loài hoét từng được ghi nhận ở VN, Hà Nội có tới 10, và riêng vườn Bách Thảo đã đếm được 5. Chúng đều là loài ăn sâu, giun, dế, thường kiếm mồi trên mặt đất, giống như một số loài oanh.

Tháng 11, cắt Amur kéo về thành đàn, sà xuống các ruộng ngô bắt giun và sùng. Sang tháng chạp, diều mào với chiếc mào nhỏ kiêu hãnh cũng nối gót về trú ngụ trên những ngọn cây cao.

Mùa di cư, đi theo đàn như diều và cắt có các loài chim nước. Vùng ven Hà Nội với nhiều ruộng lúa nước và ao hồ nên chim nước từ phương Bắc rủ nhau về tá túc và kiếm ăn rất đông. Đó là các đàn chim dô nách, te vàng, choi choi, choắt, rẽ giun, cà kheo, nhát hoa, te mào...

Và chim bản địa

Ngoài đàn di cư, Hà Nội còn có vô số cư dân thường trú: cò, vạc, sả, bói cá, bồng chanh, giẻ cùi, sáo, cu gáy, vành khuyên, chào mào, kim oanh, hút mật, gà nước, gà đồng, cuốc bụng trắng, cuốc ngực nâu…

ẢNH: HUỲNH NGỌC CHÊNH

Ở vùng Ba Vì, giẻ cùi lam - còn gọi là phượng hoàng đất - là loài chim kiêu hãnh và xinh đẹp, thường xuống rừng thông tìm ăn mà du khách có thể nhìn thấy được. Giẻ cùi lam cũng có nhiều ở vùng đồng bằng chung quanh Hà Nội, tuy nhiên bị kẻ xấu săn bắn nên chúng rất hoảng sợ, trốn biệt trên những ngọn cây cao.

Ngày xưa, chim sâm cầm từng về Hồ Tây làm tổ, kiếm ăn. Giờ đây, chúng gần như tuyệt tích, chỉ còn thấy vài cá thể thỉnh thoảng xuất hiện ở tận vùng đầm Vân Long của Ninh Bình.

Mùa xuân, ở mấy cánh đồng lau ven sông, nhất là vùng Đan Phượng có loại chim cùng họ chim gi nhưng rất đẹp và quý hiếm, đó là chim mai hoa. Chim trống có màu đỏ điểm chấm trắng, chim mái lông vàng rơm có vài chỗ ánh đỏ. Hiện nay nhiều cánh đồng lau bị phá sạch nên chim này cũng hiếm bay về.

Chim - tài nguyên của bầu trời

Chim không chỉ là hơi thở của thiên nhiên mà còn là nguồn tài nguyên du lịch quý giá. Ở Thái Lan, Malaysia, Indonesia, Trung Quốc, Đài Loan người ta dựng chòi xem chim, mở tour chụp ảnh, thu hút du khách khắp thế giới.

Hà Nội - thành phố của sông, của cây, của bốn mùa rõ nét - là nơi tụ hội của biết bao loài chim, trong đó có cả những loài quý hiếm. Tiếc thay, việc bảo vệ và khai thác hợp lý nguồn tài nguyên hoang dã này vẫn chưa được quan tâm đúng mức. Vẫn còn nhiều kẻ săn chim để mua bán, lại có kẻ bắn chim để làm thú vui, mà chưa được cơ quan chức năng quan tâm ngăn chặn.