Khi sân khấu đối thoại cùng đời sống

LĂNG KÍNH VỀ NHỮNG BIẾN ĐỔI CỦA ĐỜI SỐNG

Sức mạnh đặc biệt của sân khấu nằm ở khả năng biến những vấn đề tưởng như xa vời thành câu chuyện của những số phận cụ thể. Khi chứng kiến một nhân vật trước lựa chọn sai lầm, một bi kịch đạo đức hay tổn thương trong đời sống, khán giả không chỉ theo dõi câu chuyện mà còn nhìn lại những vấn đề quanh mình.

ẢNH: H.K

Khi xã hội phát triển, những biểu hiện của lòng tham, sự tha hóa hay lối sống thực dụng cũng trở nên phức tạp hơn. Nhiều tác phẩm sân khấu đã lựa chọn cách tiếp cận nhẹ nhàng nhưng sâu sắc, qua tiếng cười châm biếm hoặc những câu chuyện giàu kịch tính để đặt ra câu hỏi về công bằng, đạo đức và trách nhiệm con người.

Với vở Công lý như mặt trời, sân khấu 5B mượn bối cảnh cổ trang để phản ánh nỗi day dứt về công lý bị đồng tiền chi phối hay sân khấu IDECAF đặt vấn đề về lòng tham và sự đánh đổi giá trị chung vì lợi ích cá nhân qua Bí mật giếng làng Khủm. Sân khấu cũng hướng ánh nhìn về những tổn thương của môi trường sống và cộng đồng như Lạc dòng của Hoàng Thái Thanh gợi suy tư về sự thay đổi của vùng đất miền Tây trước tác động của các dự án kinh tế, nơi thiên nhiên và đời sống con người cùng trải qua những biến chuyển sâu sắc.

Một mảng đề tài khác được nhiều sân khấu quan tâm là sự chông chênh của đạo đức nghề nghiệp. Lạc của sân khấu 5B kể câu chuyện về một vị trưởng khoa tài năng nhưng dần bị cuốn vào vòng xoáy lợi ích, gây ảnh hưởng đến những người yếu thế. Phục diện pháp y của sân khấu Hồng Vân lại khai thác màu sắc trinh thám để đặt vấn đề về những góc tối trong môi trường vốn được kỳ vọng là nơi bảo vệ sự sống. Hai tác phẩm cùng gợi nhắc về ranh giới mong manh giữa trách nhiệm và sự sa ngã trước cám dỗ vật chất.

ẢNH: H.K

Bên cạnh đó, sân khấu cũng luôn nỗ lực hướng khán giả về những giá trị cần gìn giữ. Đồng chí của sân khấu 5B là lời nhắc về sự hy sinh của thế hệ đi trước, về lòng biết ơn và trách nhiệm trước những giá trị cao đẹp được đánh đổi bằng nhiều mất mát.

GIA ĐÌNH, GIÁO DỤC VÀ TRĂN TRỞ CỦA NGƯỜI TRẺ

Đời sống gia đình - nơi khác biệt thế hệ, áp lực thành tích và những kỳ vọng vô hình có thể tạo nên khoảng cách giữa con người cũng là mảnh đất để sân khấu bày tỏ trăn trở và suy tư. Nhiều tác phẩm đặt câu hỏi về cách giáo dục, yêu thương và đồng hành cùng người trẻ trong một xã hội nhiều thay đổi.

Hoàng Thái Thanh tạo dấu ấn với Bàn tay của trời. Câu chuyện tráo con của tướng cướp Tư Chớp không chỉ gợi suy ngẫm về nhân quả, mà còn cho thấy môi trường sống và giáo dục có vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách. Trong khi đó, vở nhạc kịch đương đại Ảo quan tại sân khấu 5B sử dụng ngôn ngữ hình thể để diễn tả những áp lực tinh thần của người trẻ trước kỳ vọng gia đình và tác động từ mạng xã hội.

Những câu chuyện ấy tiếp tục được mở rộng trong Ám ảnh (sân khấu Thế Giới Trẻ), khi tác phẩm đặt vấn đề về khoảng cách giữa cha mẹ và con cái trong hành trình định hướng tương lai, đồng thời gợi ra nhu cầu lắng nghe giữa các thế hệ. Đại chiến hòn triệu đô (sân khấu Quốc Thảo) lại nhìn vào những toan tính trong quan hệ gia đình, khi lợi ích cá nhân có thể làm lu mờ hạnh phúc giản dị của con trẻ.

Với Song trùng, sân khấu Trương Hùng Minh đặt ra suy tư về con người trước những khuôn mẫu và định kiến xã hội. Người trẻ đôi khi phải giằng co giữa mong muốn được là chính mình và kỳ vọng từ gia đình, cộng đồng. Tác phẩm không chỉ đặt câu hỏi về sự giải thoát, mà còn về cách con người được nhìn nhận và trưởng thành trong sự tôn trọng.

KHÉP LẠI MÀN NHUNG, MỞ RA SUY NGẪM

Bằng việc chạm đến những vấn đề gần gũi của đời sống, nhiều tác phẩm sân khấu đã tìm thấy sự đồng cảm nơi khán giả. Song trùng duy trì sức hút qua nhiều suất diễn, trong khi Ảo quan được ghi nhận với huy chương bạc tại Liên hoan Quốc tế Sân khấu thử nghiệm lần thứ VI. Những phản hồi ấy cho thấy khi câu chuyện trên sân khấu gặp được những trăn trở ngoài đời sống, nghệ thuật có thể tạo nên sự kết nối bền chặt với công chúng.

Màn nhung khép lại, nhưng những câu hỏi mà sân khấu đặt ra vẫn tiếp diễn. Nói như NSND Mỹ Uyên: "Người nghệ sĩ với trách nhiệm công dân phải làm tròn sứ mệnh gieo mầm đức tin và sự cảnh tỉnh. Nghệ thuật không thể tách rời xã hội, và phải đóng góp tích cực cho xã hội...".

Sân khấu có thể không thay đổi đời sống chỉ bằng một tác phẩm, nhưng mỗi câu chuyện được kể đều có thể mở ra một cuộc đối thoại với người xem. Giá trị của nghệ thuật không chỉ nằm ở việc phản ánh con người đang sống ra sao, mà còn ở khả năng gợi nhắc về những điều tốt đẹp mà con người cần gìn giữ và hướng tới.