Miễn phí vé, buýt điện, buýt sông: Vậy điều gì còn thiếu để TP.HCM hút khách?

Mỗi sáng, hàng triệu bánh xe lại cùng lăn ra đường, kéo TP.HCM bước vào guồng quay quen thuộc của ùn tắc và quá tải. Gần 13 triệu phương tiện đang chia nhau từng mét đường, trong đó có tới 11,5 triệu xe máy. Kẹt xe, khói bụi và áp lực hạ tầng nhiều năm qua trở thành gánh nặng thường trực của đô thị lớn nhất cả nước. 

Trong khi đó, giao thông công cộng hiện mới đáp ứng khoảng 2% nhu cầu đi lại, thấp hơn rất nhiều so với nhiều thành phố lớn trong khu vực châu Á.

Người dân cần một chuyến đi tiện hơn, không chỉ rẻ hơn

Trong bối cảnh đó, TP.HCM đặt mục tiêu tăng 30% lượng khách đi xe buýt và đang nghiên cứu phương án miễn phí vé trên hơn 135 tuyến nội tỉnh, với kinh phí dự kiến khoảng 7.000 tỉ đồng mỗi năm. Đây được xem là cú hích nhằm kéo người dân quay lại với phương tiện công cộng. Tuy nhiên, qua ghi nhận thực tế, điều người dân quan tâm nhiều nhất lại không nằm ở giá vé, mà là mức độ thuận tiện của hành trình.

Anh Đặng Thanh Lam (TP.HCM) cho biết trở ngại lớn nhất khi đi phương tiện công cộng hiện nay là nhiều tuyến chưa phủ đến nơi cần đến hoặc điểm dừng còn xa đích cuối cùng. “Xe buýt hay ga tàu không có tuyến đi đến những điểm em cần, hoặc những điểm đó nằm xa bến. Tới nơi lại không có phương tiện nào khác để tiếp tục di chuyển”, anh nói. 

Đây cũng là bài toán kết nối đầu - cuối mà giao thông công cộng TP.HCM đang đối mặt: từ nhà đến trạm, từ ga đến nơi làm việc, trường học hay các điểm dịch vụ.

ẢNH: SẦM ÁNH

Không chỉ bất tiện về kết nối, tốc độ di chuyển cũng là rào cản lớn. Theo anh Lam, vào giờ cao điểm, xe buýt vẫn phải đi chung dòng xe máy, ô tô nên khó đúng giờ. “Nếu có những ưu tiên cho xe buýt thì sẽ phục vụ người dân tốt hơn và gia tăng lượng người đi phương tiện công cộng”, anh chia sẻ. Với nhiều người đi làm, tiền vé không phải yếu tố quyết định. Điều họ cần là một hành trình ổn định, ít trung chuyển, dễ canh giờ và không bị động mỗi ngày.

Muốn người dân bỏ xe máy, giao thông công cộng phải đủ tốt

Từ thực tế đó, TP.HCM đã xây dựng Đề án tăng cường vận tải hành khách công cộng kết hợp kiểm soát phương tiện cơ giới cá nhân, với 27 giải pháp triển khai đến năm 2030. Điểm đáng chú ý là đề án không chỉ xoay quanh miễn phí vé, mà hướng tới tổ chức lại toàn bộ mạng lưới di chuyển đô thị. 

Thành phố dự kiến tái cấu trúc các tuyến xe buýt, phát triển buýt điện, buýt xanh, buýt mini vào khu dân cư, mở buýt đêm và nâng khả năng tiếp cận để người dân chỉ cần đi bộ 300 - 500 m là có thể chạm tới phương tiện công cộng.

ẢNH: CÔNG KHỞI

Song song đó là bài toán hạ tầng để xe buýt cạnh tranh hơn với xe máy. Thành phố đang nghiên cứu làn ưu tiên trên một số trục đường đủ điều kiện như Nguyễn Hữu Cảnh, Nguyễn Tất Thành; miễn, giảm phí gửi xe cho người chuyển sang đi công cộng; giảm giá khi sử dụng liên thông giữa xe buýt, metro và buýt đường thủy; đồng thời triển khai các chương trình tích điểm cho hành khách thường xuyên.

Những năm gần đây, diện mạo xe buýt TP.HCM cũng đã thay đổi đáng kể với sự xuất hiện của các tuyến buýt điện, buýt xanh thế hệ mới. Hoàng Khánh Linh, một sinh viên thường xuyên sử dụng xe buýt điện, chia sẻ: “Đi xe buýt điện rất thoải mái, không có mùi xăng xe như xe buýt xăng ngày xưa”. 

Trong khi đó, bà Ngô Thị Lệ Nhung (P.Phước Long, TP.HCM) đánh giá cao chất lượng phục vụ: “Người cao tuổi như tôi lên xe là nhân viên nhắc hành khách nhường ghế. Có hành lý thì dắt vô tận nơi ngồi rồi xe mới chạy”.

Ở góc độ quản lý, ông Nguyễn Ngọc Thạnh, Trưởng phòng Quản lý dịch vụ giao thông công cộng (Trung tâm Quản lý giao thông công cộng TP.HCM), cho biết thành phố xác định xe buýt giữ vai trò nòng cốt trong hệ thống giao thông đô thị. Theo ông, TP.HCM đang hướng đến hiện đại hóa phương tiện, chuyển đổi năng lượng sạch, nâng chất lượng phục vụ và đầu tư đồng bộ bến bãi, nhà chờ, hệ thống thông tin thông minh. Những thay đổi này không chỉ giúp người dân đi lại tiện nghi hơn, mà còn góp phần giảm khí thải, tiếng ồn và ùn tắc giao thông.

ẢNH: SẦM ÁNH

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng xe buýt đường bộ khó có thể một mình gánh toàn bộ nhu cầu đi lại của siêu đô thị hơn chục triệu dân. Vì vậy, TP.HCM cần thêm những không gian vận tải mới như metro và buýt sông. Với gần 1.000 km sông, kênh rạch, giao thông đường thủy nếu được tổ chức hợp lý có thể vừa phục vụ du lịch, vừa trở thành một phần hành trình đi làm, đi học hằng ngày.

Có thể thấy, TP.HCM không thiếu giải pháp cho mục tiêu tăng 30% khách đi xe buýt. Thành phố đã có đề xuất miễn phí vé, có xe buýt điện, metro, buýt sông và định hướng giao thông xanh khá rõ ràng. Điều còn thiếu nằm ở tốc độ triển khai, sự kết nối đồng bộ và trải nghiệm đủ tốt để người dân thật sự thay đổi thói quen di chuyển. Bởi cuối cùng, người dân sẽ không chọn xe buýt chỉ vì rẻ, mà sẽ chọn khi xe buýt giúp họ đi làm đúng giờ hơn, bớt mệt hơn và tiết kiệm thời gian hơn mỗi ngày.