Mở không gian phát triển mới

Nâng cao vị thế thương mại quốc gia

Chí Nhân- chinhancn2@gmail.com

15/10/2026 11:01 GMT+7

Không chỉ chạm mốc 1.000 tỉ USD mà với tốc độ tăng trưởng hơn 29% hiện nay, kim ngạch thương mại trong năm 2026 có thể đạt trên 1.200 tỉ USD, đưa Việt Nam trở thành một trong những trung tâm thương mại lớn, mắt xích quan trọng trong chuỗi sản xuất của thế giới.

KỲ TÍCH THƯƠNG MẠI TỚI SỚM

Năm 2025, Việt Nam đứng thứ 20 trong danh sách các nền thương mại lớn nhất toàn cầu, riêng về xuất khẩu xếp thứ 18. Đáng chú ý, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đạt tới 473 tỉ USD, cao hơn đáng kể so với con số Ấn Độ đạt được là 445 tỉ USD, dù nước này có tổng kim ngạch thương mại gần 1.200 tỉ USD, đứng thứ 13 thế giới. Trong khu vực ASEAN, Singapore dẫn đầu ở vị trí thứ 17 toàn cầu với tổng kim ngạch đạt 1.073 tỉ USD. Năm 2025 cũng ghi nhận cột mốc đáng chú ý khi lần đầu tiên một nhóm hàng xuất khẩu của Việt Nam vượt mốc 100 tỉ USD, đó là nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 108 tỉ USD.

Năm 2026, bối cảnh kinh tế thế giới gặp nhiều khó khăn, thách thức, đặc biệt là xung đột ở Trung Đông đẩy giá nhiên liệu, chi phí logistics và nguyên vật liệu đầu vào tăng cao. Tuy nhiên, các doanh nghiệp Việt vẫn duy trì đà tăng trưởng tốt. Đến giữa tháng 9, kim ngạch thương mại của Việt Nam giữ tốc độ tăng trưởng gần 29,4%, đạt 825 tỉ USD. Với đà tăng trưởng hiện tại, kim ngạch thương mại cả năm có thể đạt trên 1.200 tỉ USD.

Trong bức tranh chung đó, nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tiếp tục là điểm sáng, giữ vị trí dẫn đầu với lũy kế kim ngạch xuất khẩu đạt 111 tỉ USD. Ở chiều ngược lại, nhóm này đã chi gần 175 tỉ USD để nhập khẩu nguyên liệu đầu vào, chủ yếu là chuẩn bị cho những tình huống bất ngờ khi bối cảnh địa chính trị thế giới vẫn diễn biến phức tạp. Tương tự, trong tổng kim ngạch xuất khẩu, khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đang chiếm thế chủ đạo. Song, nhóm ngành hàng mà Việt Nam có thế mạnh là nông - lâm - thủy sản cũng đang vươn lên mạnh mẽ. Năm 2025, nhóm nông - lâm - thủy sản lập kỷ lục với 70 tỉ USD và ngành này đang hướng tới cột mốc 100 tỉ USD trong vài năm tới.

Theo các chuyên gia, kim ngạch thương mại 1.000 tỉ USD không chỉ là một con số đơn thuần mà còn cho thấy Việt Nam đã trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, là trung tâm sản xuất và xuất khẩu quan trọng tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Khi đầu tư nước ngoài tăng, dự báo kim ngạch thương mại trong những năm tới sẽ tiếp tục tăng mạnh và chúng ta sẽ còn tiến xa hơn cột mốc 1.000 tỉ USD.

PGS-TS Nguyễn Thường Lạng (Viện Thương mại và kinh tế quốc tế, ĐH Kinh tế Quốc dân)

PGS-TS Nguyễn Thường Lạng (Viện Thương mại và kinh tế quốc tế, ĐH Kinh tế Quốc dân) cho hay ông không bất ngờ về con số này. Bởi từ năm 2021, khi kim ngạch thương mại Việt Nam mới đạt khoảng 600 tỉ USD, ông đã dự báo đến năm 2025 sẽ lập kỷ lục 1.000 tỉ USD. "Lúc đó nhiều người không tin nhưng kết quả năm 2025 đạt 930 tỉ USD và khả năng cao năm 2026 sẽ lên tới 1.200 tỉ USD cho thấy những dự báo của tôi đã trở thành hiện thực. Có thể nói, đây là một cột mốc lịch sử chưa từng có, thể hiện tốc độ tăng trưởng rất mạnh theo cấp số nhân của VN", ông Lạng nói và phân tích thêm kỳ tích này đạt được nhờ các yếu tố: Tiềm năng xuất khẩu của Việt Nam rất lớn khi là một trong số ít nước tham gia hầu hết các hiệp định thương mại tự do, nhất là các FTA thế hệ mới. Tiềm năng đó được cộng hưởng hiệu quả với nguồn lực đầu tư nước ngoài và tiềm lực kinh tế Việt Nam ngày càng tăng khi chúng ta đang trở thành trung tâm sản xuất, chế biến, chế tạo của thế giới.

Theo ông Lạng, những yếu tố trên dựa trên các đặc thù riêng có của Việt Nam: môi trường chính trị ổn định; vị trí địa lý là cửa ngõ giao thương quốc tế; chính sách đầu tư thông thoáng cùng nguồn lực đất đai, lao động dồi dào. Tất cả tạo thành sức hút lớn trong thu hút đầu tư nước ngoài. Một môi trường tốt, đất lành như vậy thì nhà đầu tư nào cũng muốn tham gia kinh doanh. Đầu tư càng lớn, thương mại càng tăng và nền kinh tế càng mở. Khi độ mở của nền kinh tế ngày càng lớn, bản thân nó lại trở thành sức hút đối với các nhà đầu tư mới. Dẫn chứng đến hết tháng 8, tổng vốn FDI đăng ký vào Việt Nam đạt gần 41 tỉ USD, tăng trên 55% so với cùng kỳ năm trước; vốn giải ngân đạt mức cao kỷ lục với trên 17 tỉ USD. PGS-TS Nguyễn Thường Lạng nhấn mạnh ngay trong năm đầu tiên thực hiện Nghị quyết về thu hút đầu tư nước ngoài giai đoạn mới, chúng ta đã tiến sát mục tiêu thu hút 40 - 50 tỉ USD/năm giai đoạn 2026 - 2030. "Khi đầu tư nước ngoài tăng, dự báo kim ngạch thương mại trong những năm tới sẽ tiếp tục tăng mạnh và chúng ta sẽ còn tiến xa hơn cột mốc 1.000 tỉ USD", ông dự báo.

NHIỀU NÔNG DÂN VƯƠN MÌNH THÀNH GIÁM ĐỐC, CHỦ TỊCH

Thành quả lớn nhất của phát triển kinh tế, của vị thế thương mại quốc gia chính là đời sống người nông dân Việt Nam ngày càng khấm khá, nhiều người đã vươn lên trở thành "giám đốc, chủ tịch" của các tổ hợp tác, hợp tác xã (HTX) kiểu mới. Họ cùng bà con tổ chức sản xuất quy mô lớn, áp dụng khoa học kỹ thuật và công nghệ nhằm nâng cao tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm theo yêu cầu thị trường, mang lại thu nhập hàng tỉ đồng mỗi năm.

Minh chứng là tại vùng đất Tây đô, lão nông Lê Văn Sáu (xã Tân Bình, TP.Cần Thơ) đã mạnh dạn chuyển đổi từ đất lúa sang trồng sầu riêng. Ông kể mình lập nghiệp với 5 công đất ruộng được gia đình chia cho, nhận thấy trồng lúa không đủ sống, ông tìm hướng đi mới. Sau nhiều lần thử nghiệm, ông chọn đồng hành cùng cây sầu riêng. Thời đó, dù chỉ là giống sầu riêng khổ qua xanh nhưng hiệu quả kinh tế đã vượt xa cây lúa. Nhờ vậy, ông có tích lũy để mua thêm đất, mở rộng diện tích lên 5,5 ha. Khi sở hữu vườn cây quy mô 1.000 gốc, ông Sáu dần thay thế các giống truyền thống bằng những giống mới cho giá trị kinh tế cao hơn như Monthong, Musang King hay Black Thorn.

Để có được thành công hôm nay, ông Sáu đã lặn lội tìm tòi, học hỏi từ GS-TS Trần Văn Hâu, chuyên gia hàng đầu Việt Nam về cây sầu riêng, để nắm vững kỹ thuật chăm sóc và phòng trừ bệnh hại. Bên cạnh việc canh tác theo tiêu chuẩn VietGAP, ông còn nuôi dơi lấy phân kết hợp với phân bò làm nguồn phân bón hữu cơ cho cây. Nhờ vậy, sản phẩm đạt chất lượng cao và ổn định, mang lại lợi nhuận 5 - 6 tỉ đồng mỗi năm sau khi trừ chi phí. Không chỉ làm giàu cho gia đình, ông Sáu còn tích cực chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ cây/con giống và kỹ thuật cho khoảng 30 hộ hội viên thông qua mô hình "Nông dân dạy nông dân" và "Câu lạc bộ Nông dân tỉ phú". Năm 2020, ông Sáu vinh dự được Chủ tịch nước tặng Huân chương Lao động hạng ba và được T.Ư Hội Nông dân Việt Nam vinh danh "Nông dân Việt Nam xuất sắc" vào các năm 2022, 2026.

Khác với mô hình chuyển đổi cây trồng của ông Sáu, ông Nguyễn Hồng Phương (xã Long Thạnh, tỉnh An Giang) quyết tâm làm giàu chính từ cây lúa. Năm 2026, ông Phương được vinh danh "Nông dân Việt Nam xuất sắc 40 năm đổi mới". Từ thực tế sản xuất và tìm hiểu qua sách báo, ông nhận thấy canh tác lúa truyền thống, manh mún thì khó thoát nghèo. Muốn thay đổi phải xây dựng cánh đồng lớn để thuận tiện áp dụng khoa học công nghệ, nâng cao năng suất và chất lượng nông sản.

Năm 2015, ông kiên trì vận động bà con thành lập HTX Đường Gỗ Lộ với 54 thành viên và đảm nhận vai trò Chủ tịch HĐQT. Để tạo niềm tin, những kỹ thuật hay giống mới, ông đều tiên phong thử nghiệm trên chính thửa ruộng của mình. Thành công trong việc thuyết phục bà con, HTX phát triển nhanh chóng. Đến năm 2020, có 3 HTX xin sáp nhập vào Đường Gỗ Lộ, mở rộng quy mô lên trên 234 ha. Hiện tại, thêm 2 HTX khác với diện tích 1.200 ha cũng đang hoàn thiện thủ tục sáp nhập.

Ngoài sản xuất trực tiếp, HTX cung cấp cả chục loại dịch vụ nông nghiệp cho bà con địa phương, nổi bật là dịch vụ điện năng lượng mặt trời và phun thuốc, bón phân bằng thiết bị bay không người lái (drone). Hiện HTX sở hữu 5 chiếc drone với chi phí đầu tư từ 400 - 700 triệu đồng/chiếc. Năm 2024, khi ngành nông nghiệp triển khai thí điểm Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp, HTX đã tích cực tham gia và sẵn sàng mở rộng diện tích. "Trước giờ HTX đã canh tác lúa theo quy trình thông minh, phát thải thấp nên khi tham gia đề án rất thuận lợi cho bà con", ông Phương chia sẻ.

Thành công của ông Lê Văn Sáu hay ông Nguyễn Hồng Phương tại HTX Đường Gỗ Lộ đã góp phần quan trọng vào quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng bền vững, nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

RAU QUẢ CŨNG… VƯƠN MÌNH

Vài năm trước thôi, không ai dám mơ đến xuất khẩu rau quả có thể mang về 5 - 7 tỉ USD. Thế nhưng ngành rau quả thậm chí đã vươn xa hơn, nhanh hơn kỳ vọng đó. Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, nhận định: Năm 2026, kim ngạch xuất khẩu rau quả dự kiến chạm mốc 10 tỉ USD - cột mốc đặc biệt quan trọng bởi nếu vượt qua cột mốc này, Việt Nam hoàn toàn có thể tự tin hướng tới con số 15 - 16 tỉ USD trong những năm tiếp theo.

Thời gian qua, sự chú ý thường tập trung vào mặt hàng rau quả tươi, đặc biệt là thị trường Trung Quốc với sản phẩm sầu riêng. Tuy nhiên, số liệu thống kê cho thấy nhiều điểm sáng khác: Sau 7 tháng năm 2026, xuất khẩu rau quả chế biến đạt 1,35 tỉ USD (tăng 33%), tốc độ tăng trưởng cao hơn cả nhóm hàng tươi. Bên cạnh sầu riêng, nhiều mặt hàng khác cũng tăng trưởng ấn tượng như dừa (tăng 42,5%) hay hạt dẻ cười dẫn đầu nhóm hàng chế biến với 275 triệu USD (tăng 170%). Ngoài thị trường Trung Quốc, các thị trường lớn khác như Mỹ, Hàn Quốc, Hà Lan, Đức cũng ghi nhận mức tăng trưởng 2 chữ số.

"Sự gia tăng rõ rệt của phân khúc chế biến sâu và các thị trường cao cấp chứng tỏ vị thế và thương hiệu trái cây Việt Nam ngày càng nâng cao. Ngành rau quả Việt Nam đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc mạnh mẽ, chuyển từ sản xuất số lượng sang chất lượng cao và giá trị lớn", ông Nguyên tự hào nói.

Có thể thấy, vị thế nông nghiệp, vị thế người nông dân, vị thế thương mại quốc gia đều đã được nâng lên một tầm cao mới. Tuy nhiên, để doanh nghiệp Việt ngày càng khẳng định mình trong chuỗi giá trị, để người nông dân bớt rơi vào cảnh "được mùa mất giá"…, còn rất nhiều việc phải làm. Đầu tiên là tự nâng cao năng lực thông qua đầu tư nâng cấp công nghệ và quản trị để đủ sức cạnh tranh trực tiếp với các doanh nghiệp vệ tinh quốc tế tại thị trường nội địa. Thứ hai là xây dựng các chuỗi sản xuất độc lập do người Việt làm chủ, tương tự mô hình VinFast đang triển khai hiệu quả. Thứ ba là đưa dòng vốn Việt Nam ra thị trường quốc tế để học hỏi kinh nghiệm, tiếp cận công nghệ mới và thu hút nguồn nhân lực quản lý chất lượng cao. PGS-TS Nguyễn Thường Lạng nhấn mạnh: "Đây là lúc các doanh nghiệp Việt phải phát huy tinh thần tự lực, tự cường, bứt phá cả về số lượng lẫn chất lượng; tập trung đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D), giải mã công nghệ, tạo ra sản phẩm mới trong các lĩnh vực đột phá chiến lược như bán dẫn, năng lượng sạch, thiết bị tinh xảo và trí tuệ nhân tạo".