Nghịch lý giá trái cây

Trái cây tràn ngập, giá xuống thấp

Đi chợ về với đủ loại thực phẩm lỉnh kỉnh, bà Ngọc Yến, 70 tuổi, ngụ P.Cát Lái (TP.HCM) lấy từ trong túi ra khá nhiều loại trái cây, có loại chỉ khoảng 15.000 đồng/kg. "Tôi định không mua nhưng nhìn giá rẻ quá nên lấy một lúc nhiều loại", bà Yến nói.

ẢNH: ĐINH ĐANG

Quanh khu vực gần nhà bà Yến có nhiều xe đẩy, xe ba gác, ngày nào cũng chở trái cây rao bán. Không những vậy, hầu hết các ngõ hẻm trên địa bàn TP.HCM, xe trái cây xuất hiện khắp nơi, chưa kể các siêu thị và cửa hàng tiện lợi. Tại các chợ online trong hội nhóm cư dân, mặt hàng trái cây cũng được rao bán nhiều nhất. Chị Thúy Nguyễn, cư dân tại Khu đô thị Vinhomes Grand Park (TP.HCM), cho biết công việc chính của chị là thiết kế các giỏ quà, hộp quà là trái cây nhập khẩu. "Nhu cầu tiêu thụ trái cây nhập khẩu ngày càng tăng lên, công việc kinh doanh của tôi cũng khá thuận lợi, đặc biệt là giá bán trái cây nhập khẩu cũng rất cạnh tranh với nguồn trái cây nội địa", chị cho biết.

Nguồn cung khá nhiều nên sức tiêu thụ trái cây có vẻ chậm lại. Đại diện Ban Quản lý chợ đầu mối Bình Điền thừa nhận, giá trái cây về chợ đang thấp hơn khá nhiều so với các năm trước và sức mua cũng rất chậm. Khảo sát thị trường cho thấy giá nhiều loại trái cây hiện đã giảm từ 10 - 50% so với cùng kỳ năm 2024, 2025. Đơn cử như giá xoài cát Hòa Lộc cùng kỳ năm trước từ 35.000 - 50.000 đồng/kg thì hiện giảm còn 25.000 - 30.000 đồng/kg, thanh long ruột trắng từ 20.000 - 30.000 đồng/kg giảm còn 12.000 - 20.000 đồng/kg, chôm chôm từ 35.000 - 50.000 đồng/kg giảm còn 15.000 - 35.000 đồng/kg, bơ 034 từ 50.000 - 80.000 đồng/kg còn 30.000 - 40.000 đồng/kg, dưa hấu từ 15.000 - 20.000 đồng/kg giảm còn 10.000 - 15.000 đồng/kg. Trong khi đó, sầu riêng Ri6 giảm mạnh nhất, từ 80.000 - 120.000 đồng/kg cùng kỳ năm trước xuống còn khoảng 45.000 - 70.000 đồng/kg…

Về tình trạng trái cây giảm giá mạnh, ông Nguyễn Văn Mười, Phó tổng thư ký Hiệp hội Rau quả VN, lý giải: Nguyên nhân chính là nguồn cung tăng nhanh, nhiều loại cây ăn trái được mở rộng diện tích trong giai đoạn giá cao 2022 - 2024, đến nay đồng loạt cho thu hoạch khiến sản lượng tăng mạnh. Dù thị trường xuất khẩu vẫn tiêu thụ và tăng trưởng tốt, nhưng sản lượng trái cây trong nước lại tăng cao hơn so với nhu cầu, dẫn đến hiện tượng giá nội địa rớt xuống thấp.

ẢNH: ĐINH ĐANG

"Sau giai đoạn giá cao từ năm 2022 - 2024, nông dân tại nhiều địa phương đã mở rộng diện tích trồng sầu riêng, bơ, chôm chôm, thanh long và xoài. Đến năm 2026, phần lớn diện tích này bước vào thời kỳ thu hoạch, khiến sản lượng tăng mạnh. Đặc thù của ngành trái cây là khi sản lượng tăng lên 10 - 15%, giá có thể rớt nhanh hơn, lên đến 20 - 40% vì thời gian bảo quản không lâu, áp lực tiêu thụ lớn hơn so với các mặt hàng khác", ông Nguyễn Văn Mười nhận định.

Bên cạnh đó, nguồn cung trái cây nhập khẩu đang tăng lên khá nhanh, cạnh tranh với nguồn cung nội địa. Theo thống kê của Cục Hải quan, kim ngạch nhập khẩu rau quả 5 tháng qua tăng mạnh 31% so với cùng kỳ năm trước, đạt gần 1,3 tỉ USD. Trung Quốc dù đang là nước nhập khẩu rau quả nhiều nhất của VN nhưng đồng thời cũng là thị trường trái cây vào VN lớn nhất. Thống kê 5 tháng đầu năm 2026, VN nhập khẩu rau quả từ Trung Quốc đạt xấp xỉ 503,3 triệu USD, tăng 48,7% so với cùng kỳ năm ngoái, thị phần chiếm 38,9% tổng kim ngạch nhập khẩu. Trái cây, rau quả từ các thị trường khác như Mỹ, Úc, New Zealand, Nam Phi, Hàn Quốc cũng đẩy mạnh vào VN thông qua các hệ thống siêu thị và chuỗi cửa hàng rau quả, chia sẻ thị trường nội địa.

Hàng chất lượng, giá xuất khẩu vẫn tốt

Theo Hiệp hội Rau quả VN, kim ngạch xuất khẩu rau quả từ đầu năm đến nay vẫn tăng trưởng tốt. Tính đến hết tháng 5.2026, ngành rau quả đã mang về gần 2,8 tỉ USD, tăng 20% so với cùng kỳ năm trước. Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ sầu riêng, đặc biệt là sầu riêng đông lạnh sau khi các nghị định thư mới được ký kết. Ngoài Trung Quốc, các thị trường như Mỹ, Hàn Quốc, Hà Lan, Úc và Malaysia cũng ghi nhận mức tăng trưởng tích cực.

ẢNH: CHÂU LÊ

Tuy nhiên, các thị trường xuất khẩu, đặc biệt là Trung Quốc, ngày càng siết chặt yêu cầu về mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn chất lượng. Sản phẩm nào đạt chất lượng thì giá vẫn tốt, xuất khẩu bình thường, nhưng sản phẩm nào không đạt chuẩn phải quay về tiêu thụ nội địa, tạo thêm áp lực giảm giá. Ông Nguyễn Văn Mười khẳng định: "Nhu cầu tiêu thụ ở thị trường xuất khẩu không giảm, giá vẫn cao, tuy nhiên họ đòi hỏi chất lượng phải đảm bảo theo yêu cầu, không tồn dư hóa chất. Trong khi đó nguồn cung trong nước thì chất lượng không đồng đều, sản lượng âm thầm tăng cao trong vài năm nay, dẫn đến thu hoạch rộ và tạo sức ép tiêu thụ ở thị trường nội địa. Điều này cho thấy xu hướng tiêu thụ trái cây hiện nay đã thay đổi, không chỉ phụ thuộc vào sản lượng mà còn phụ thuộc rất lớn vào tiêu chuẩn chất lượng và khả năng tham gia các chuỗi cung ứng xuất khẩu".

Tương tự sầu riêng là ngành dừa. Ông Cao Bá Đăng Khoa, Tổng thư ký Hiệp hội Dừa VN, thông tin giá dừa trên thị trường nội địa hiện khá cao, từ 8.000 - 10.000 đồng/quả đạt chuẩn về chất lượng. Nhiều doanh nghiệp xuất khẩu chỉ thu mua dừa từ các vùng nguyên liệu đạt chứng nhận quốc tế. Vì vậy, những hộ tham gia chuỗi liên kết thường bán được giá cao hơn từ 15 - 20% so với các hộ sản xuất bên ngoài chuỗi.

Ông Cao Bá Đăng Khoa nhấn mạnh: "Các thị trường tiêu thụ, xuất khẩu của VN đang ngày càng siết chặt tiêu chuẩn về mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, truy xuất nguồn gốc và dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Chính vì vậy tại các vùng nguyên liệu đang xảy ra nghịch lý: có người bán được giá cao nhưng lại có người bán quá thấp. Cụ thể, các doanh nghiệp xuất khẩu hiện ưu tiên thu mua nguyên liệu từ những vùng trồng đạt tiêu chuẩn quốc tế như USDA Organic, GlobalG.A.P hoặc các tiêu chuẩn tương đương. Do đó thị trường đang có sự sàng lọc hết sức khắc nghiệt. Đối với vùng trồng thì phải đầu tư giống ngay từ đầu để tạo sự đồng nhất. Đối với các nhà máy chế biến thì cũng có gần một nửa nhà máy quy mô nhỏ phải đóng cửa vì không đáp ứng được tiêu chuẩn hàng hóa xuất khẩu. Ngành dừa hiện nay rất tiềm năng, nhưng để xây dựng được các vùng nguyên liệu này, doanh nghiệp phải đầu tư đáng kể cho nông dân để thay đổi thói quen sản xuất từ quy trình canh tác, vật tư đầu vào, truy xuất nguồn gốc đến kiểm soát chất lượng".