Người cha 97 tuổi, người mẹ 95 tuổi 'gặp' lại con liệt sĩ sau 53 năm

Lời chào nơi anh đã nằm lại

Chiều 25.9, trong khuôn viên Nghĩa trang liệt sĩ Duy Hòa (xã Thu Bồn, thành phố Đà Nẵng), không khí lặng xuống khi những người thân của liệt sĩ Phan Văn Cánh cùng chính quyền địa phương làm lễ cất bốc hài cốt người con quê thôn An Nghĩa (xã Tân Minh, tỉnh Ninh Bình).

Gần 2 giờ sau khi các thủ tục được hoàn tất, hài cốt liệt sĩ Cánh được đặt trang trọng vào quách, phủ lá cờ Tổ quốc.

Những người lính nhẹ nhàng khiêng quách đi qua những hàng bia mộ. Mỗi bước chân như chậm lại giữa không gian yên tĩnh của nghĩa trang - nơi hàng trăm người lính đã nằm xuống và nhiều người trong số họ cũng chưa một lần được trở về với gia đình.

ẢNH: NGỌC THƠM

Đoàn người dừng lại trước đài hương. Một nghi thức tiễn chào đồng đội được thực hiện. Người thân liệt sĩ Cánh cùng đại diện chính quyền địa phương dâng hương, đọc lời tiễn đưa người lính đã nằm lại nơi này hàng chục năm.

Khi chiếc quách được đưa lên chiếc xe khách đỗ trước cổng nghĩa trang, những người thân ngoái nhìn lại phía những hàng mộ. Họ cúi đầu, chắp tay, lạy tạ những người đồng đội của liệt sĩ Cánh, như một lời cảm ơn những người đã cùng anh ở lại nơi này.

Đúng 16 giờ, chiếc xe khách từ từ quay đầu, hướng ra phía bắc. Trên xe ngoài hài cốt liệt sĩ Phan Văn Cánh còn có 11 người thân trong gia đình.

Bà Phan Thị Lâm, người em gái thứ 5, đứng lại phía sau xe, trên tay cầm bó hương. Bà cúi lạy, nước mắt trào ra: "Anh ơi, anh tạm biệt anh em đồng đội đi, để chúng em đón anh về với mẹ. Mấy chục năm anh nằm lại đây, giờ đã đến lúc anh trở về với quê hương".

Người mẹ chờ con suốt hơn nửa thế kỷ

Gần 2 tháng qua, với gia đình liệt sĩ Cánh, mọi công việc dường như đều hướng về một ngày: thu xếp vào Đà Nẵng đón hài cốt anh.

Liệt sĩ Phan Văn Cánh hy sinh năm 1973. Khi ấy, anh mới ngoài tuổi đôi mươi. Là con trai cả trong gia đình có 7 anh chị em, tháng 9.1972, sau khi học hết lớp 10, chàng trai trẻ lên đường nhập ngũ theo tiếng gọi của Tổ quốc.

ẢNH: NGỌC THƠM

Ông Phan Văn Chờ, em họ liệt sĩ Cánh, là người trực tiếp tiễn anh ngày ấy. "Hồi đó anh học rất giỏi. Năm 1972, anh xung phong nhập ngũ, tôi là người trực tiếp tiễn anh lên đường. Nào ngờ đó là lần cuối gặp anh", ông Chờ nghẹn ngào.

Một năm sau, tin dữ từ chiến trường về đến gia đình. Nhận giấy báo tử của Phan Văn Cánh, cha mẹ anh lặng đi.

Nỗi đau mất người con trai cả đeo đẳng ông bà suốt hàng chục năm. Nhưng giữa mất mát ấy, điều may mắn là đến nay bà mẹ, cụ Nguyễn Thị Tửu (95 tuổi) và người cha, ông Phan Văn Cống (97 tuổi), vẫn minh mẫn để chờ ngày con trở về.

Mới đây, khi một đoàn làm phim tìm về quê ghi lại câu chuyện gia đình chờ đợi người con trai sau hơn nửa thế kỷ, cụ Tửu khuỵu xuống bên bàn thờ vẫn chưa có di ảnh con.

ẢNH: NGỌC THƠM

Nước mắt khô khốc trên gương mặt người mẹ. "Con trai tôi nó chỉ bé bằng cái chai, tôi nuôi nó lớn rồi nó bảo mẹ cho con đi bộ đội để cứu nước. Vì chiều lòng con nên tôi cho đi", cụ Tửu kể.

Rồi người mẹ nhớ về lá thư cuối cùng của con. "Mấy lâu sau thì nhận được một lá thư, nó kể rằng con ở chiến trường nom về quê hương, con thương bố mẹ, nhớ ông bà lắm. Tôi đọc thư mà đứt từng khúc ruột, thương nhớ nó quá mà đêm nằm ngủ cũng không ngủ được, mong trời sáng mãi cũng không sáng".

Hơn 50 năm qua sau tin báo người con hy sinh, người mẹ ấy vẫn chờ. Chờ một tin tức rõ ràng, chờ một ngày con trai trở về.

Một mẩu giấy và cuộc tìm kiếm kéo dài 4 năm

Sau ngày nhận tin con hy sinh, gia đình nhiều lần tìm kiếm thông tin về nơi liệt sĩ Cánh an nghỉ nhưng không có kết quả chắc chắn. Cho đến một ngày của năm 2022.

Một mẩu giấy từ UBND xã được gửi về gia đình, báo tin có một cựu chiến binh ở Quảng Nam cũ (nay thuộc thành phố Đà Nẵng) biết thông tin về liệt sĩ Phan Văn Cánh.

Cả gia đình như chết lặng. Hy vọng sau hàng chục năm tưởng đã mờ đi bỗng được thắp lại. "Hồ sơ gửi về ghi đúng tên bố, mẹ, người thân liệt sĩ", ông Chờ nhớ lại.

ẢNH: NGỌC THƠM

Không bỏ qua bất kỳ manh mối nào, gia đình tìm đến ông Nguyễn Tiến Đãi, cựu cán bộ Ban Tác chiến Quân khu 5, người đã cung cấp thông tin ban đầu.

Theo ông Đãi, năm 2022, trong quá trình cùng đồng đội khảo sát tại các nghĩa trang, khi đến xã Duy Hòa ông chú ý đến một phần bia ghi tên liệt sĩ Phan Văn Cách (Cánh). Trên bia chỉ có dòng tên họ, gần như không có thêm thông tin.

Từ các mối quan hệ với đồng đội, ông Đãi nhờ Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Quảng Nam cũ hỗ trợ tra cứu hồ sơ. Và rồi manh mối dần rõ hơn.

Hồ sơ quân nhân mang tên Phan Văn Cánh được tìm thấy, trong đó có quê quán, đơn vị chiến đấu, tên cha, tên mẹ... Ông Đãi sao lục hồ sơ rồi nhờ người bạn tên Hoằng ở quê liệt sĩ Cánh kết nối với chính quyền địa phương để chuyển thông tin về gia đình.

Sau đó, người thân từ quê nhà vào Duy Hòa tìm đến phần mộ được cho là của liệt sĩ Cánh. Gia đình được hướng dẫn lấy mẫu hài cốt để giám định ADN, đối chiếu với mẫu của thân nhân.

Rồi lại là những ngày dài chờ đợi. Suốt 4 năm, gia đình sống trong hy vọng nhưng cũng thấp thỏm lo âu. Cha mẹ liệt sĩ ngày một cao tuổi, không ai biết liệu các cụ có thể chờ đến ngày đón được con trai về hay không.

Tháng 7 vừa qua, tin báo từ Viện Pháp y quốc gia đến với gia đình. Kết quả giám định ADN xác định mẫu hài cốt tại Nghĩa trang liệt sĩ Duy Hòa trùng khớp với mẫu ADN của thân nhân gia đình liệt sĩ Phan Văn Cánh. Điều gia đình chờ đợi hơn nửa thế kỷ cuối cùng đã có câu trả lời.

Bà Phan Thị Lâm đặt tay lên chiếc quách đựng hài cốt anh trai. Giọng bà nghẹn lại: "Anh ơi, anh chào đồng đội rồi về với mẹ, về với cha. Mọi người đang mong anh lắm!".