Nhiều nước khuyên người dân chuẩn bị dự trữ khẩn cấp, lý do là gì?

Các nước khuyến cáo gì?

Một túi thuốc men, vài chai nước uống, thực phẩm đóng hộp, đèn pin, pin dự phòng, radio và một ít tiền mặt. Đây là những vật dụng mà Cục Phòng chống và Giảm nhẹ thiên tai Thái Lan (DDPM) khuyến cáo các hộ gia đình chuẩn bị để có thể tự đáp ứng những nhu cầu cơ bản trong 72 giờ đầu tiên sau khi xảy ra thiên tai hoặc tình huống khẩn cấp.

Khuyến cáo được cơ quan thuộc Bộ Nội vụ Thái Lan đưa ra ngày 2.11, trong đó chia vật dụng cần thiết thành 6 nhóm: y tế, thực phẩm và nước uống, liên lạc và dụng cụ, giấy tờ và tiền mặt, vệ sinh cá nhân, quần áo và đồ dùng cá nhân.

Theo Tổng cục trưởng DDPM Nirat Phongsitthavorn, túi đồ khẩn cấp không chỉ hữu ích khi xảy ra thiên tai mà còn có thể giúp người dân ứng phó với nhiều tình huống khác, từ lũ quét, sạt lở đất, động đất, dịch bệnh đến hỏa hoạn và các sự cố do con người gây ra.

Thực tế, Thái Lan không phải quốc gia duy nhất nhắc đến mốc 72 giờ.

ảnh: reuters

Ngày 22.10, chính phủ Anh công bố chiến dịch Be Ready (tạm dịch: Hãy sẵn sàng), khuyến khích các hộ gia đình chuẩn bị một lượng nhỏ thực phẩm không dễ hỏng và nước uống đóng chai, đồng thời thực hiện những bước đơn giản để ứng phó nếu các dịch vụ thường nhật bị gián đoạn.

Theo thông báo của Văn phòng Nội các Anh, chiến dịch kéo dài 3 năm này tập trung vào những tình huống như thời tiết cực đoan, có thể ảnh hưởng đến nguồn điện, nước, điện thoại và internet. Chính phủ Anh cho biết các trận bão trong mùa đông trước đó và cháy rừng trong mùa hè đã cho thấy những hiện tượng thời tiết khắc nghiệt có thể tác động trực tiếp đến sinh hoạt của người dân.

Đáng chú ý, chính phủ Anh nhấn mạnh phần lớn nội dung của chiến dịch không phải là những khuyến cáo hoàn toàn mới. Hướng dẫn về khả năng tự ứng phó của hộ gia đình đã được công bố từ tháng 5.2024, chiến dịch Be Ready chủ yếu cập nhật cách truyền thông và mở rộng mức độ tiếp cận.

Bỉ hôm 1.10 công bố cẩm nang mới về ứng phó tình huống khẩn cấp và khủng hoảng quốc gia. Đến ngày 9.10, Luxembourg cũng ban hành hướng dẫn tương tự. Cả hai nước đều khuyên người dân tự chuẩn bị nhu cầu thiết yếu trong ít nhất 72 giờ.

Tại châu Á, Nhật Bản nhắc lại khuyến cáo dự trữ nhu yếu phẩm cho ít nhất 3 ngày, hoặc 7 ngày nếu có điều kiện, bao gồm cả vật dụng vệ sinh cá nhân, chuẩn bị trước nguy cơ động đất mạnh và núi lửa phun.

Ở cấp độ khu vực, ngày 26.3.2025, Liên minh châu Âu (EU) công bố Chiến lược Liên minh Sẵn sàng ứng phó (Preparedness Union Strategy), khuyến khích người dân chuẩn bị đủ nhu yếu phẩm để tự duy trì trong ít nhất 72 giờ khi xảy ra khủng hoảng.

EU không giới hạn phạm vi chiến lược ở một loại nguy cơ. Văn bản của Ủy ban châu Âu đề cập đến căng thẳng địa chính trị, xung đột, các mối đe dọa an ninh mạng, thao túng thông tin, biến đổi khí hậu và thiên tai ngày càng gia tăng. Chiến lược cũng đặt mục tiêu củng cố hoạt động của những dịch vụ thiết yếu như bệnh viện, giao thông và viễn thông.

Đã có từ lâu, không phải phản ứng tức thời

Thực tế, việc khuyến cáo người dân dự trữ thực phẩm và nhu yếu phẩm đã có lịch sử lâu đời tại một số quốc gia.

Ở Thụy Điển, việc chuẩn bị cho tình huống khủng hoảng và chiến tranh là một phần trong chính sách phòng vệ dân sự từ nhiều thập niên trước. Chính phủ nước này từng phát hành các cuốn cẩm nang hướng dẫn người dân về cách ứng phó nếu chiến tranh xảy ra vào các năm 1943, 1952 và 1961. Những phiên bản tiếp theo được phát hành vào năm 2018 và 2024.

Phiên bản mới nhất mang tên In case of crisis or war (Trong trường hợp khủng hoảng hoặc chiến tranh), hướng dẫn người dân chuẩn bị để có thể tự đáp ứng những nhu cầu cơ bản trong ít nhất một tuần nếu không nhận được sự hỗ trợ từ các dịch vụ xã hội.

Cơ quan Phòng vệ dân sự và Khả năng chống chịu của Thụy Điển giải thích rằng an ninh của đất nước không chỉ phụ thuộc vào năng lực của các cơ quan nhà nước. Một cộng đồng có khả năng tự ứng phó sẽ giúp chính quyền tập trung nguồn lực cho những người cần được hỗ trợ nhất khi khủng hoảng xảy ra.

Tại Đức, Cơ quan Liên bang về Bảo vệ dân sự và Cứu trợ thảm họa (BBK) từ lâu đã hướng dẫn các hộ gia đình chuẩn bị lượng thực phẩm và đồ uống đủ dùng trong 10 ngày.

Những tình huống được BBK đưa ra không chỉ là chiến tranh hay khủng hoảng an ninh. Đó có thể là một trận lũ khiến đường sá không thể lưu thông, tuyết rơi dày làm gián đoạn việc cung ứng hàng hóa cho một ngôi làng, hoặc sự cố mất điện khiến các dịch vụ công cộng bị tê liệt.

Vì sao lại gây chú ý vào lúc này?

Nếu những hướng dẫn như vậy đã tồn tại từ lâu, điều gì khiến chúng đột nhiên xuất hiện nhiều hơn trong các bản tin và thu hút sự chú ý của công chúng?

Đầu tiên có thể kể đến sự thay đổi trong cách các chính phủ đánh giá và chuẩn bị cho những nguy cơ có thể ảnh hưởng đến đời sống thường nhật.

Môi trường an ninh quốc tế đang có nhiều biến động, các cuộc xung đột và những căng thẳng địa chính trị khiến các chính phủ quan tâm hơn đến khả năng xảy ra gián đoạn đối với những hệ thống thiết yếu.

Trong Chiến lược Liên minh Sẵn sàng ứng phó công bố tháng 3.2025, Ủy ban châu Âu xác định những thách thức mà khu vực phải đối mặt bao gồm xung đột, căng thẳng địa chính trị, tấn công mạng, phá hoại cơ sở hạ tầng trọng yếu và các chiến dịch thao túng thông tin.

Trong văn bản trả lời một chất vấn tại Nghị viện châu Âu ngày 18.6.2025, Cao ủy EU về Quản lý khủng hoảng Hadja Lahbib giải thích rằng khuyến cáo tự bảo đảm nhu cầu thiết yếu trong 72 giờ được xây dựng trên cơ sở các hướng dẫn ứng phó khẩn cấp hiện có và thông lệ quốc tế.

Theo bà, khoảng thời gian này có ý nghĩa trong giai đoạn ứng phó ban đầu, khi các cơ quan chức năng cần thời gian khôi phục dịch vụ thiết yếu và tiếp cận những khu vực bị ảnh hưởng. Những nguy cơ được EU tính đến bao gồm cả tấn công mạng, phá hoại hạ tầng trọng yếu, đại dịch và thiên tai.

Một yếu tố khác là sự phụ thuộc ngày càng lớn của đời sống hiện đại vào những hệ thống hạ tầng liên kết chặt chẽ. Điện, nước, viễn thông, thanh toán điện tử, vận tải và hoạt động phân phối hàng hóa đều có vai trò thiết yếu trong sinh hoạt hằng ngày. Khi một mắt xích quan trọng bị gián đoạn, tác động có thể lan sang nhiều lĩnh vực khác.

Một trận bão lớn có thể làm mất điện và ảnh hưởng đến mạng viễn thông. Một vụ tấn công mạng có thể khiến hệ thống thanh toán hoặc dịch vụ công trực tuyến gặp trục trặc. Một sự cố giao thông nghiêm trọng có thể làm gián đoạn việc vận chuyển hàng hóa đến một số khu vực.

Trong những tình huống như vậy, người dân có thể gặp khó khăn ngay cả khi không có chiến tranh hay một thảm họa quy mô lớn.

Đây cũng là lý do các hướng dẫn của nhiều nước không chỉ đề cập đến thực phẩm và nước uống. Tiền mặt, radio chạy pin, đèn pin, pin dự phòng và giấy tờ quan trọng đều được xem là những vật dụng cần thiết. Mục tiêu là giúp mỗi gia đình duy trì sinh hoạt cơ bản trong lúc các dịch vụ thông thường chưa hoạt động trở lại.

Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu và những hiện tượng thời tiết cực đoan cũng khiến yêu cầu chuẩn bị ứng phó trở nên thiết thực hơn. Chính phủ Anh, trong thông báo phát động chiến dịch Be Ready ngày 22.10, đã trực tiếp viện dẫn những đợt bão và cháy rừng gần đây để giải thích vì sao cần nâng cao khả năng tự ứng phó của các hộ gia đình.

Giáo sư Mohd Mizan Aslam của Viện Hòa bình Toàn cầu (trụ sở London) cũng nhận định với báo New Straits Times rằng biến đổi khí hậu và thời tiết cực đoan có thể gây cúp điện trên diện rộng cũng là một phần thúc đẩy quyết định trên của nhiều nước.

Theo chuyên gia, động thái trên cũng là một phần của hoạt động chuẩn bị ứng phó khẩn cấp được châu Âu và một số nước tiến hành mỗi năm, cho phép các cộng đồng dân cư chủ động ứng phó với những tình huống khủng hoảng trước khi lực lượng hỗ trợ có thể đến nơi.

Không có một nguyên nhân duy nhất khiến các nước nhắc đến việc dự trữ nhu yếu phẩm. Đó là sự kết hợp giữa những đánh giá an ninh mới, sự phụ thuộc của xã hội vào hạ tầng thiết yếu và nhu cầu nâng cao khả năng ứng phó với thiên tai, sự cố.

Quan trọng hơn, nhiều chính phủ đang chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu dựa vào cứu trợ sau khi sự cố xảy ra sang chủ động chuẩn bị trước, trong đó người dân cũng là một thành phần của hệ thống phòng vệ dân sự.