Nhịn ăn gián đoạn: Bác sĩ chỉ ra những rủi ro với thận

Bác sĩ chuyên khoa 1 Trần Đình Nghĩa, Trưởng khoa Thận - Lọc thận, Bệnh viện đa khoa An Sinh (TP.HCM), cho biết nhịn ăn gián đoạn (intermittent fasting - IF) là phương pháp sắp xếp thời gian ăn và không ăn trong ngày hoặc trong tuần. Các hình thức nhịn ăn phổ biến gồm 16:8 (ăn trong 8 giờ, nhịn 16 giờ), 14:10 hoặc 12:12. Trong thời gian nhịn, người áp dụng không nạp năng lượng nhưng vẫn có thể uống nước lọc hoặc đồ uống không đường.

ẢNH: N.Q tạo từ AI

“Tôi gặp không ít bệnh nhân mệt mỏi, chóng mặt, tụt huyết áp, rối loạn đường huyết, rối loạn điện giải hoặc tăng creatinin sau thời gian ăn kiêng quá mức, nhịn ăn kéo dài, giảm cân cấp tốc hoặc dùng sản phẩm giảm cân không rõ nguồn gốc. Không phải tất cả đều do nhịn ăn gián đoạn, nhưng điểm chung là thay đổi chế độ ăn quá đột ngột, thiếu theo dõi y khoa và không biết mình có nguy cơ mắc bệnh thận”, bác sĩ Đình Nghĩa nói.

Vô tình “ăn bù”, hại nhiều hơn lợi

Theo bác sĩ Nghĩa, nhịn ăn gián đoạn không được xem là an toàn tuyệt đối với người bệnh thận. Mức độ an toàn phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, tuổi, tình trạng dinh dưỡng, bệnh đi kèm, thuốc đang dùng, lượng nước uống và thành phần bữa ăn. Điều quan trọng không chỉ là thời gian nhịn ăn, mà còn là bảo đảm đủ năng lượng, đúng lượng protein và kiểm soát muối, kali, phốt pho, nước, đường huyết, huyết áp trong thời gian được ăn.

Từ đó, bác sĩ Nghĩa chỉ ra các nguy cơ chính khi người bệnh tự ý áp dụng nhịn ăn gián đoạn gồm:

• Mất nước hoặc giảm thể tích tuần hoàn, giảm tưới máu thận và có thể khiến creatinin tăng.
• Rối loạn điện giải (tăng kali và phốt pho máu, rối loạn natri).
• Tăng huyết áp hoặc phù nặng hơn nếu ăn bù bằng nhiều muối, thực phẩm chế biến sẵn.
• Hạ đường huyết ở người bị tiểu đường đang dùng thuốc.
• Suy dinh dưỡng, mất khối cơ, đặc biệt ở người mắc bệnh thận mạn giai đoạn tiến triển hoặc đang lọc máu.

Bác sĩ Nghĩa cho hay, sai lầm thường gặp nhất là nhiều người nhịn lâu nhưng đến khung giờ được ăn lại ăn “bù” quá nhiều muối, thịt đỏ, đồ chiên rán, nước ngọt, thức ăn nhanh hoặc thực phẩm giàu kali, phốt pho. Với người bệnh thận, điều này có thể làm tăng huyết áp, phù, tăng kali hoặc tăng phốt pho máu.

Một sai lầm khác là kết hợp nhịn ăn gián đoạn với chế độ ăn quá cực đoan như cắt tinh bột gần như hoàn toàn, ăn quá nhiều đạm, theo chế độ keto hoặc dùng các sản phẩm giảm cân - detox không rõ thành phần. Các cách này có thể gây mất nước, rối loạn điện giải, tăng gánh chuyển hóa cho thận hoặc làm tổn thương gan thận.

Đồ họa: P.H tạo từ AI

Nguyên tắc: Không cực đoan; cá thể hóa và theo dõi sát

Theo bác sĩ Đình Nghĩa, nếu bệnh nhân thận giai đoạn sớm, chức năng thận còn ổn định, không suy dinh dưỡng, không rối loạn điện giải, không tiểu đường khó kiểm soát và vẫn muốn thử nhịn ăn gián đoạn, cần tuân thủ nguyên tắc: Không cực đoan; cá thể hóa và theo dõi sát.

Trước khi bắt đầu, người bệnh nên biết rõ giai đoạn bệnh thận và các chỉ số sức khỏe liên quan. Cần theo dõi thêm huyết áp, cân nặng, lượng nước tiểu, mức độ phù và đường huyết nếu có tiểu đường.

Về cách áp dụng nhịn ăn gián đoạn, bác sĩ khuyên mọi người nên:

• Bắt đầu với các hình thức nhẹ như tránh ăn khuya; áp dụng kiểu 12:12 hoặc 14:10 thay vì áp dụng ngay 16:8, 20:4.
• Trong khung giờ ăn, cần đảm bảo đủ năng lượng, đủ protein phù hợp với giai đoạn bệnh thận; hạn chế muối; tránh thực phẩm chế biến sẵn và kiểm soát kali, phốt pho nếu xét nghiệm có bất thường.
• Không được nhịn nước. Lượng dịch cụ thể tùy vào tình trạng phù, huyết áp, lượng nước tiểu, bệnh tim mạch và chỉ định của bác sĩ.
• Người đang dùng thuốc tiểu đường, thuốc lợi tiểu, thuốc hạ áp hoặc thuốc ảnh hưởng đến chức năng thận cần hỏi bác sĩ trước khi thay đổi thời gian ăn.
• Dừng nhịn ăn gián đoạn và đi khám nếu chóng mặt, ngất, vã mồ hôi, run tay, mệt nhiều, tụt huyết áp, tiểu ít, phù tăng, khó thở, chuột rút, hồi hộp, sụt cân nhanh, ăn uống kém hoặc xét nghiệm chức năng thận, điện giải xấu đi.