Năm ngôi trường tuổi thơ trong chiến tranh
Đó là một ngày đầu thu, ba dẫn tôi đến ngôi trường nhỏ nép mình bên một con dốc nhỏ. Trường chỉ có 2 phòng học, gọi tên là Trường tiểu học Ấp Tân Sinh, ngày ấy thuộc ấp Đệ Ngũ, thị xã Quảng Trị cũ. Nơi đây, tôi và chúng bạn học lớp năm với cô Nguyễn Thị Yến. Ngày ấy, theo thứ tự từ nhỏ đến lớn của bậc tiểu học là lớp năm (lớp 1), lớp tư (lớp 2), lớp ba (lớp 3), rồi đến lớp nhì (lớp 4) và lớp nhất (lớp 5).

Sinh viên lớp Ngữ văn 4A (khóa 1983 - 1987) Trường ĐH Sư phạm Huế (ĐH Huế) về thăm trường năm 2022, nhân dịp 35 năm tốt nghiệp
ẢNH: NVCC
Những nét chữ nắn nót đầu đời, bảng cửu chương và bài học vỡ lòng ê a đã thấm vào tôi trong sự dìu dắt của cô giáo. Sân trường nhỏ hẹp có vài cây bàng chưa kịp lớn, bóng dáng cô giáo lúc nào cũng thướt tha trong tà áo dài là những hình ảnh khiến tôi nhớ mãi.
Vì chỉ là trường ở ấp, nên học hết lớp năm là chúng tôi phải rời đi nơi khác. Năm học sau, lên lớp tư, ba chuyển tôi về một ngôi trường rộng lớn hơn: Trường tiểu học cộng đồng Nam Quảng Trị, dành cho các nam sinh. Nữ sinh thì học ở trường kế cận, gọi là Trường tiểu học cộng đồng Nữ Quảng Trị. Trường nam sinh nằm quay mặt ra dòng Thạch Hãn, cạnh Ty Học vụ. Ở đó, tôi và chúng bạn thụ giáo với thầy Dương Đằng, một thầy giáo già có gương mặt hiền từ, giọng nói ấm áp. Thầy dạy chúng tôi trong 2 năm (lớp tư và lớp ba), cho đến ngày chiến tranh ác liệt nổ ra ở thị xã Quảng Trị mùa hè năm 1972, lúc này tôi 9 tuổi.
Ở lứa tuổi ấy, tôi đã kịp dung nạp những kiến thức sơ đẳng của đời người, các môn toán, tập đọc, học thuộc lòng, đức dục (như giáo dục công dân bây giờ)... Những bạn bè cùng học, cùng chơi thân thiết như Tôn Thất Đàm, Nguyễn Văn Dũng, Lê Khiêm… mỗi giờ ra chơi lại cầm ổ bánh mì và bịch sữa của Caritas (tổ chức thiện nguyện có chương trình hỗ trợ dinh dưỡng cho học sinh tiểu học ngày ấy). Chúng tôi mải miết bắn bi, đánh đáo và học những bài sử ca do thầy Cẩm dạy, như Bạch Đằng Giang, Gò Đống Đa, Cờ Lau…
Mỗi khi đang chơi, nghe 9 tiếng trống và nhác thấy thầy Cẩm đứng trong nhà chơi (hồi ấy ở góc sân trường có một khu nhà cao ráo rộng rãi không xây tường, dành cho sinh hoạt tập thể trong nhà mỗi khi mưa nắng, gọi là nhà chơi, có treo bảng đen để ghi bài hát tập cho học sinh), là chúng tôi chạy về phía ấy, tập trung học hát. Mỗi buổi ra chơi tập dăm ba câu, khoảng vài ba tuần thì thuộc một bài sử ca. Những bài hát ấy đến bây giờ tôi vẫn còn thuộc làu.
Năm 1972, gia đình tôi chuyển vào trại tạm cư Hòa Khánh (Đà Nẵng). Ở đây, do chưa biết chương trình di cư cả vạn dân sau đó sẽ ra sao nên người ta tổ chức các trường tiểu học, trung học đệ nhất cấp, đệ nhị cấp cho học sinh. Tôi lại cùng các bạn học thêm 1 năm lớp nhì (lúc này đã đổi lại là lớp bốn) ở ngôi trường dựng trong khu C của trại tạm cư. Cho đến ngày di dân vào tỉnh Bình Tuy (khi đất nước thống nhất đổi tên thành Thuận Hải, rồi Bình Thuận, bây giờ thuộc tỉnh Lâm Đồng), tôi học lớp 5 được mấy tháng ở Trường tiểu học Trung Sơn, ngôi trường lập ra cho con em Quảng Trị di dân vào Nam, cho đến ngày hòa bình.
Tính ra, tuổi thơ tôi đi qua chiến tranh, để học tiểu học phải qua 5 ngôi trường. Vì bị gián đoạn việc học, nên khi về lại quê nhà ở H.Gio Linh, Quảng Trị ngày ấy, tôi phải học thêm "một đoạn" lớp 5 ở Trường tiểu học Gio Châu, rồi mới thi lên lớp 6 trường cấp 2 Gio Châu.
Thời cấp 2, cấp 3 khó khăn
Những ngày đầu sau khi đất nước thống nhất, tiếp cận chương trình học mới với lời giảng của cô giáo từ Hà Nội vào, ban đầu có nhiều bỡ ngỡ song chúng tôi đã đi qua chặng đời ấy bằng sự hào hứng của tuổi thiếu niên, dù cuộc sống còn rất khó khăn.

Tác giả (trái) cùng nhà thơ, nhà giáo Võ Văn Luyến (bạn đồng môn khóa 1983-1987) về thăm Trường ĐH Sư phạm Huế năm 2022
ẢNH: NVCC
Khi học cấp 2, tôi và nhiều bạn đồng trang lứa đã đi suốt 4 năm, từ lớp 6 đến lớp 9 không bị gián đoạn trong khi ở hai đầu đất nước lại đang trải qua chiến sự ác liệt, vào khoảng thời gian tôi học lớp 8 và lớp 9 (năm 1978 và 1979).
Kể vậy để thấy sự học của thế hệ chúng tôi và nhiều thế hệ trước phải đương đầu với rất nhiều thiếu thốn gian lao. Thiếu sách, thiếu vở và thiếu ăn cùng biết bao nỗi khổ của phụ huynh khi sắp xếp cho con cái đến trường. Nhưng sự gian khó ấy của một giai đoạn có lẽ đã hun đúc niềm tin vững chãi cho bao thế hệ.
Giai đoạn 1980 - 1983, khi vào Trường PTTH Số 3 Bến Hải, sau đổi thành Trường cấp 3 Gio Linh, vượt qua những nẻo đường gian nan gập ghềnh, chúng tôi luôn cố gắng học tập. Vậy nên, dù chỉ là trường huyện nhưng trường chúng tôi có khá nhiều học sinh giỏi trong các kỳ thi quốc gia. Đến bây giờ, những học sinh trường huyện ngày xưa thuộc tỉnh Bình Trị Thiên cũ thành đạt và đảm nhận nhiều cương vị quan trọng trong những lĩnh vực khác nhau.
Trường ĐH Sư phạm Huế: Giai đoạn giao thời trước Đổi mới
Tháng 10.1983, tôi vào Trường ĐH Sư phạm Huế trong bối cảnh đất nước đứng trước ngưỡng cửa Đổi mới. Khóa sinh viên 1983 - 1987 của các trường đại học ngày ấy có lẽ là khóa "giao thời" giữa bao cấp và đổi mới. Sinh viên được chia theo 2 chế độ tem phiếu: một là ưu đãi cho dạng cán bộ đi học (giáo viên đã từng đi dạy cấp 2 có nguyện vọng đi học đại học hệ tập trung để ra trường dạy cấp 3, bộ đội xuất ngũ); hai là chế độ thường cho học sinh phổ thông thi đậu vào trường. Tôi và nhiều bạn thuộc dạng thứ hai nên gạo, đường và thịt ít hơn. Tuy nhiên, 4 năm đại học chính là giai đoạn rèn giũa cho tuổi sinh viên về tình bạn ấm áp và sự tận tâm thầy cô giáo.
Sinh viên sư phạm từ trường này tỏa đi muôn phương. Để rồi, sau 40 năm ra trường và cống hiến cho sự nghiệp giáo dục vừa gặp lại nhau khi những mái đầu đã bạc nhưng lòng vẫn náo nức như thuở nào…
Bồi hồi viết lại những đoạn đời đã qua trong những ngôi trường với sự bảo ban, dạy dỗ ân cần của nhiều thế hệ thầy cô, tôi nghĩ trong đời người, từ ngày thơ bé cho đến lúc trải qua những khúc quanh êm ái lẫn gập ghềnh, ký ức về những ngôi trường có lẽ là điều đọng lại sâu thẳm và trang trọng nhất.










Bình luận (0)