Nỗ lực tháo 'ngòi nổ' Trung Đông

Đòn tập kích vào huyết mạch năng lượng

Hôm qua (28.10), Reuters đưa tin lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn tại Yemen tuyên bố đã phóng tên lửa đạn đạo nhằm vào Ras Tanura, nhà máy lọc dầu lớn nhất tại Ả Rập Xê Út với công suất 550.000 thùng/ngày. Người phát ngôn quân sự Houthi Yahya Saree khẳng định đòn tấn công đã gây hỏa hoạn tại cơ sở này, đồng thời cho biết Houthi cũng nhắm mục tiêu vào những nơi khác tại Ả Rập Xê Út, bao gồm trụ sở Bộ Quốc phòng tại thủ đô Riyadh, sân bay, căn cứ quân sự ở các thành phố Najran, Khamis Mushait và Abha.

Ảnh: AFP

Chính quyền Riyadh không xác nhận cụ thể từng mục tiêu, song liên quân do Ả Rập Xê Út dẫn đầu thông báo đã đánh chặn 2 tên lửa đạn đạo trên bầu trời Riyadh và 3 tên lửa hướng về miền Đông.

Đà leo thang quân sự nhanh chóng kéo theo sự can dự từ các cường quốc khu vực. Hôm 26.10, Quốc hội Ai Cập đã phê chuẩn việc cho phép quân đội nước này hỗ trợ bảo vệ Ả Rập Xê Út nếu được yêu cầu - động thái bị phía Houthi lên án không khác gì "lời tuyên chiến".

Ngoài ra, đụng độ giữa Houthi và quân chính phủ Yemen vẫn diễn ra căng thẳng tại những khu vực gần eo biển chiến lược Bab el-Mandeb. Theo Hãng AFP, giao tranh từ đêm 26.10 đã khiến ít nhất 97 tay súng thiệt mạng, gồm 63 thành viên Houthi và 34 binh sĩ lực lượng thân chính phủ Yemen. Trước rủi ro đứt gãy nguồn cung năng lượng, Đài CNBC ngày 28.10 ghi nhận giá dầu thô Brent đã tăng 1,32% lên mức 115,59 USD/thùng, còn giá dầu WTI của Mỹ tăng 1,47% lên 101,37 USD/thùng.

Thỏa thuận đa tầng nhằm hạ nhiệt xung đột

Các hoạt động ngoại giao hậu trường đang diễn ra khẩn trương nhằm tìm giải pháp hạ nhiệt Trung Đông. Theo báo The Guardian đưa tin ngày 28.10, các quốc gia vùng Vịnh đang xây dựng một thỏa thuận hòa bình đa tầng nhằm ngăn chặn kịch bản xung đột giữa Mỹ và Iran leo thang trở lại.

Trọng tâm của kế hoạch là đề nghị Iran mở lại eo biển Hormuz ngay sau khi được dỡ bỏ các lệnh cấm vận kinh tế, kết hợp giải quyết điểm nóng tại Yemen. Bước đầu, Tehran đã phần nào thỏa hiệp khi Phó thư ký Hội đồng An ninh quốc gia tối cao Iran Ali Bagheri cho biết nước này sẵn sàng rút ngắn thời gian mở lại eo biển Hormuz sau khi nới lỏng cấm vận, từ 7 ngày xuống còn 4 ngày.

Ngoài ra, Iran cũng thể hiện vai trò trung gian rõ nét hơn đối với vấn đề Yemen. Trong 2 ngày 26, 27.10, giới chức nước này đã có các buổi làm việc riêng biệt với đại diện Houthi cũng như phái đoàn cấp cao từ Ả Rập Xê Út, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan để thảo luận điều kiện chấm dứt xung đột Yemen. The Guardian dẫn một số nguồn tin tiết lộ Houthi đã yêu cầu Riyadh dỡ bỏ lệnh phong tỏa đường không và đường biển để đổi lại việc hạ nhiệt quân sự.

Tuy nhiên, nút thắt lớn nhất vẫn nằm ở chương trình hạt nhân của Tehran. Các nhà ngoại giao châu Âu nhận định việc Iran cho phép thanh sát viên vũ khí của Liên Hiệp Quốc quay lại kiểm tra những cơ sở hạt nhân từng bị ném bom là điều kiện tối thiểu để tạo đột phá với Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ngoại trưởng Anh Ed Miliband đã thúc giục người đồng cấp Iran Abbas Araghchi chấp thuận yêu cầu này trong cuộc gặp song phương hồi tháng 9, thế nhưng Tehran từ chối.

Giới quan sát cho rằng thay vì lập tức nhượng bộ về hạt nhân, Iran đang hướng tới một hiệp ước không tấn công lẫn nhau mang tính dài hạn với các nước Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC), nhằm chấm dứt thế bị cô lập từ năm 1979 và giảm sự hiện diện quân sự của Mỹ tại khu vực. Trong khi đó, Ngoại trưởng Oman Badr Albusaidi nhận định cả Washington lẫn Tehran đều hiểu rằng việc xây dựng cấu trúc an ninh bao trùm vùng Vịnh là hướng đi tất yếu, mở ra tiềm năng kinh tế lớn một khi thỏa thuận cuối cùng được ký kết.