Đó là chia sẻ của GS-TS Huỳnh Văn Sơn, Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, với Thanh Niên về người thầy trong bối cảnh hiện nay.
Những giá trị nền tảng không thể thay thế bằng công nghệ
Dưới góc nhìn của một nhà quản lý cơ sở đào tạo giáo viên (GV), GS nhận định như thế nào về vai trò của nhà giáo trong thời điểm có nhiều thay đổi như hiện nay?
Trong bối cảnh có nhiều thay đổi, vai trò của nhà giáo càng cần được nhìn nhận đầy đủ, sâu sắc và đúng với giá trị vốn có. Sự phát triển của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), đang làm thay đổi cách thức con người tiếp cận tri thức, tổ chức học tập và tương tác với thế giới. Tuy nhiên, công nghệ có thể hỗ trợ truyền đạt tri thức, nhưng không thể thay thế hoàn toàn vai trò giáo dục, dẫn dắt và truyền cảm hứng của người thầy, nhất là những rung cảm, sự tương tác sâu sắc và sự đồng cảm đúng nghĩa giữa con người với con người.

GS-TS Huỳnh Văn Sơn
ẢNH: NVCC
Người thầy hôm nay không chỉ giúp học sinh (HS) biết thêm điều mới mà còn phải giúp các em biết học, biết suy nghĩ, biết lựa chọn và có trách nhiệm với những quyết định của mình. Trong một thế giới mà thông tin ngày càng phong phú, thậm chí có phần "hỗn độn," GV còn là người giúp HS hình thành năng lực phân tích, tư duy phản biện, nhận diện giá trị và sử dụng tri thức một cách có trách nhiệm và có tầm nhìn.
Dưới góc độ tâm lý học, tôi đặc biệt nhấn mạnh vai trò của người thầy trong việc thấu hiểu, nâng đỡ và phát triển con người. Mỗi HS có những đặc điểm tâm lý, hoàn cảnh và nhu cầu khác nhau. Một người thầy giỏi không chỉ nhìn thấy kết quả học tập mà còn nhận ra những nỗ lực, khó khăn và tiềm năng phía sau kết quả ấy cũng như định hướng năng lực xây dựng kế hoạch phát triển bản thân.
Vì vậy, vai trò của nhà giáo không giảm đi khi công nghệ phát triển, mà đang chuyển dịch theo hướng đòi hỏi năng lực chuyên môn cao hơn, bản lĩnh nghề nghiệp vững vàng hơn và trách nhiệm nhân văn sâu sắc hơn. Đó cũng là lý do đào tạo và phát triển đội ngũ nhà giáo phải được xem là một trong những ưu tiên chiến lược của giáo dục quốc gia.
Một GV hiện nay cần trang bị những phẩm chất và năng lực cốt lõi nào, thưa GS?
Theo tôi, trước hết GV phải có phẩm chất đạo đức nghề nghiệp, lòng yêu nghề, tinh thần trách nhiệm và sự tôn trọng người học. Đây là những giá trị nền tảng, không thể thay thế bằng bất kỳ công nghệ hay phương pháp hiện đại nào. Một GV có thể rất giỏi chuyên môn, thành thạo công nghệ nhưng nếu thiếu sự công bằng, lòng nhân ái và trách nhiệm với HS thì khó có thể thực hiện trọn vẹn sứ mạng giáo dục.

Một giờ học của sinh viên tại Trường ĐH Sư phạm TP.HCM
ẢNH: NHẬT THỊNH
Về năng lực, có 5 nhóm năng lực cốt lõi. Thứ nhất là chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm vững vàng, bao gồm khả năng thiết kế, tổ chức và đánh giá hoạt động học tập theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực người học.
Thứ hai là năng lực số và năng lực ứng dụng AI.
Thứ ba là năng lực cảm xúc - xã hội, thể hiện ở khả năng nhận diện, quản lý cảm xúc, thấu hiểu HS, xây dựng mối quan hệ tích cực và tạo dựng môi trường học tập an toàn về tâm lý.
Thứ tư là năng lực đổi mới sáng tạo, tư duy phản biện và giải quyết vấn đề. GV phải có khả năng thích ứng trước những tình huống giáo dục đa dạng, không máy móc áp dụng một phương pháp cho mọi đối tượng.
Cuối cùng là năng lực tự học, nghiên cứu và phát triển nghề nghiệp liên tục để chinh phục nghề nghiệp, đáp ứng yêu cầu và sự kỳ vọng của các phía về mình, về nghề.
Có thể khẳng định GV thời kỳ mới cần hội tụ 3 yếu tố: vững chuyên môn, giỏi thích ứng và giàu tính nhân văn. Trong đó, năng lực sử dụng công nghệ giúp người thầy làm việc hiệu quả hơn, nhưng chính phẩm chất và năng lực giáo dục con người mới quyết định giá trị bền vững của nghề dạy học như là một nhà giáo dục đúng nghĩa.
Cơ hội và thách thức với nhà giáo
Trước làn sóng đổi mới công nghệ và nhiều chính sách giáo dục mới, cơ hội và thách thức lớn nhất đối với đội ngũ GV hiện nay thế nào?
Có thể nói đây là giai đoạn có nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra những yêu cầu thích ứng rất lớn đối với đội ngũ nhà giáo. Cơ hội nổi bật nhất là GV có điều kiện tiếp cận nguồn tri thức phong phú, các phương pháp dạy học hiện đại và những công cụ hỗ trợ cá nhân hóa hoạt động học tập. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất không chỉ là học cách sử dụng công nghệ mới mà còn là thay đổi tư duy nghề nghiệp, phương pháp làm việc và cách tiếp cận người học.

Sinh viên sư phạm, những nhà giáo tương lai
ẢNH: NHẬT THỊNH
Chúng ta không nên đặt toàn bộ áp lực đổi mới lên vai GV hay để GV "âm thầm", "tự thân" làm. Các cơ sở giáo dục, cơ quan quản lý cần có chính sách bồi dưỡng phù hợp, hỗ trợ về thời gian, nguồn lực và điều kiện thực hiện. Đổi mới giáo dục chỉ thực sự bền vững khi người thầy vừa được trao trách nhiệm, vừa được tạo điều kiện và được đồng hành trong quá trình thay đổi.
Trường ĐH Sư phạm TP.HCM có những đổi mới, cải tiến nào trong chương trình đào tạo, giảng dạy và thực tập sư phạm để sinh viên (SV) ra trường có thể "bắt nhịp" ngay với môi trường giáo dục thực tế?
Trường ĐH Sư phạm TP.HCM xác định đổi mới đào tạo GV không thể chỉ dừng ở việc bổ sung một số học phần hay đưa thêm công nghệ vào giảng dạy mà cần được tiếp cận đồng bộ từ mục tiêu, chuẩn đầu ra, chương trình đào tạo đến phương pháp tổ chức và đánh giá kết quả học tập để phát triển, cải tiến chương trình liên tục, vừa hoàn chỉnh, vừa thích ứng, vừa quốc tế hóa, vừa hiện đại hóa. Chương trình đào tạo là "hồn cốt" để rèn nghề và đảm bảo chất lượng. Một trong số đó, chúng tôi quan tâm tăng cường năng lực số, năng lực ứng dụng AI, đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá. Điều quan trọng không phải đào tạo SV biết sử dụng thật nhiều công cụ, mà là giúp các em có khả năng lựa chọn công nghệ phù hợp với mục tiêu giáo dục, đặc điểm người học và những yêu cầu về đạo đức nghề nghiệp.
Đặc biệt, trường quan tâm phát triển năng lực cảm xúc - xã hội, kỹ năng giao tiếp sư phạm, tư vấn và hỗ trợ HS, xây dựng môi trường giáo dục tích cực, an toàn và hạnh phúc. Chúng ta có thể dạy đúng, dạy hay, dạy giỏi nhưng phải là nhà giáo dục để biết nghiêng người xuống khi cần, bắt tay HS khi cần, nhường cho từng em nói, làm khi cần… là những điều không dễ.
Đích đến của đổi mới đào tạo là giúp SV không chỉ bắt nhịp được với thực tiễn giáo dục, mà còn có năng lực tham gia cải tiến và tạo ra những thay đổi tích cực trong chính môi trường nghề nghiệp của mình.
GS có thông điệp gì dành cho các SV sư phạm, những người sắp làm nghề trong thời đại mà mọi thứ thay đổi từng ngày?
Hãy lựa chọn và theo đuổi nghề dạy học bằng sự hiểu biết, lòng yêu nghề và tinh thần trách nhiệm. Nghề giáo có những niềm vui rất đặc biệt, nhưng cũng đòi hỏi sự kiên trì, nhẫn nại và không ít hy sinh thầm lặng. Các bạn cần chuẩn bị thật tốt kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm, năng lực ngoại ngữ, công nghệ và khả năng thích ứng. Nhưng các bạn đừng quên học cách lắng nghe, thấu hiểu, tôn trọng sự khác biệt và ứng xử nhân văn với HS.
Hãy học để có tri thức, rèn luyện để có năng lực, trải nghiệm để có bản lĩnh và nuôi dưỡng lòng nhân ái để xứng đáng với nghề mình đã chọn. Bởi điều HS nhớ lâu nhất về một người thầy đôi khi không phải là một bài giảng thật hay, mà là cách người thầy đã tin tưởng, động viên và giúp các em nhận ra giá trị của chính mình.










Bình luận (0)