Có hai nội dung đáng chú ý trong luật về tạo điều kiện cho việc bảo vệ quyền lợi của người dân khi có sai lệch, gian lận đo lường. Đó là luật quy định nếu có căn cứ xác định phương tiện đo, phần mềm phương tiện đo có lỗi dẫn đến khoản tiền thu không đúng thì tổ chức, cá nhân phải hoàn trả tiền cho người dân. Luật cũng quy định người dân có quyền yêu cầu tổ chức, cá nhân cung cấp hàng hóa, dịch vụ thiết yếu cung cấp, trích xuất dữ liệu đo lường liên quan trực tiếp đến giao dịch của mình để làm chứng cứ khi khiếu nại, giải quyết tranh chấp, bồi thường.
Tuy nhiên, hành lang pháp lý dù hoàn thiện chỉ mới là điều kiện cần. Vấn đề đặt ra là khâu thực thi sẽ được cụ thể hóa đến đâu để người dân thực sự cầm được "chiếc khiên" này trong tay, thay vì chỉ dừng lại ở quyền trên luật.
Những năm qua, cơ quan chức năng đã phát hiện nhiều vụ việc dùng công nghệ cao làm sai lệch kết quả đo lường xăng dầu, điện, nước nhằm "móc túi" người tiêu dùng. Luật Đo lường (sửa đổi) trao quyền cho người dân yêu cầu trích xuất dữ liệu, nhưng với các hành vi gian lận công nghệ cao, một người dân bình thường không đủ chuyên môn để đọc hiểu dữ liệu đo lường, chi phí và thời gian khiếu nại thường lớn hơn rất nhiều so với số tiền bị "móc túi". Khi thực thi luật, cần có cơ chế chuyển dịch "gánh nặng chứng minh" hoặc quy định trách nhiệm giải trình bắt buộc từ phía doanh nghiệp cung cấp dịch vụ khi có nghi vấn. Đồng thời, cần có các cơ quan kiểm định độc lập hoặc đường dây nóng tiếp nhận phản ánh để vào cuộc thay vì để đơn lẻ người dân tự đối đầu với doanh nghiệp lớn.
Thực tế thời gian qua cho thấy khi xử phạt một số cây xăng sai phạm đo lường hay việc làm sai lệch chỉ số điện, nước, người mua hàng trực tiếp bị thiệt hại thì không nhận được bồi thường vì số tiền quá nhỏ để khởi kiện dân sự riêng lẻ. Trong thực thi luật Đo lường (sửa đổi), có thể trao quyền cho các tổ chức xã hội (như Hội Bảo vệ người tiêu dùng) đứng ra khởi kiện đại diện hoặc đề xuất dùng một phần tiền thu từ xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đo lường để lập quỹ bồi thường cho người tiêu dùng trong các vụ việc gian lận quy mô lớn nhưng không thể xác định chính xác từng nạn nhân cụ thể.
Ngoài ra, khi kẻ gian dùng công nghệ cao thì cơ quan quản lý và người dân cũng phải có nền tảng kỹ thuật số để giám sát. Muốn có công cụ minh bạch như vậy, cần gắn kết luật Đo lường (sửa đổi) với quá trình chuyển đổi số quốc gia, để cơ quan quản lý giám sát tự động, phát hiện các bất thường ngay từ trung tâm dữ liệu chứ không chờ người dân phát hiện rồi mới đi khiếu nại hay có phản ảnh mới giám sát, kiểm tra với phương pháp thô sơ.
Một đạo luật dù có tiến bộ đến đâu cũng sẽ chỉ nằm trên giấy nếu thiếu đi những công cụ thực thi sát với thực tế và một tư duy quản lý giám sát thực thay vì hậu kiểm hình thức. Đã đến lúc không chỉ dừng lại ở việc xử phạt hành chính trong lĩnh vực đo lường rồi xong, mà phải thiết lập một hệ sinh thái giám sát công nghệ độc lập, quy trách nhiệm bồi thường triệt để cho người tiêu dùng và biến mỗi người dân thành những "cảm biến" giám sát. Sòng phẳng trong từng con số đo lường chính là thước đo chính xác nhất cho sự liêm chính của thị trường và thượng tôn pháp luật.
Bình luận (0)