Tân Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam muốn xây dựng Hội từ sự khác biệt

'Những ý kiến khác nhau, thậm chí trái chiều, nếu được trình bày trên tinh thần xây dựng, dân chủ, khoa học, trách nhiệm, nhân văn đều có thể góp phần làm phong phú đời sống văn học'. Ngay sau khi được bầu làm Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, nhà văn Nguyễn Thế Kỷ dành cho Thanh Niên cuộc phỏng vấn.

Tiếng nói của Hội cần xuất phát từ thực tiễn sáng tác

* Cảm xúc của ông khi được chọn ngồi "chiếc ghế nóng" này, ở độ tuổi được cho là "trường hợp đặc biệt"?

- PGS-TS Nguyễn Thế Kỷ: Tôi không muốn dùng từ "ghế nóng", mà nên gọi những công việc liên quan đến văn học, nghệ thuật là quan trọng, có tính đặc thù, tinh tế, nhạy cảm, có mặt phức tạp. Thú thực, tôi cũng có phần bất ngờ, có cả sự do dự nữa.

Nhưng khi việc chung yêu cầu, tôi coi đây như câu chuyện của một "người lính tái ngũ". Tôi có nhiều năm làm việc trong lĩnh vực báo chí, văn hóa, văn nghệ, từng trải qua công việc quản lý và cũng là người trực tiếp sáng tác. Những trải nghiệm ấy giúp tôi hiểu phần nào những thuận lợi, khó khăn, niềm vui và cả những trăn trở của người cầm bút.

Tân Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam muốn xây dựng Hội từ sự khác biệt- Ảnh 1.

PGS-TS Nguyễn Thế Kỷ - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam

Ảnh: NVCC

* Điều gì sẽ được ông ưu tiên nhất trong "chương trình hành động" của mình, trên cương vị mới?

- Điều tôi quan tâm trước tiên là củng cố lại bộ máy và nhân sự của cơ quan Hội, tăng cường đoàn kết, tạo không khí sinh hoạt nghề nghiệp thực chất, lành mạnh, phát huy năng lực sáng tạo của hội viên. Văn học đang đứng trước nhiều thay đổi, Hội cần đồng hành cùng nhà văn, khuyến khích những tìm tòi mới, đồng thời chăm lo cho những giá trị nền tảng, cốt lõi của nền văn học nước nhà.

Tiếng nói của Hội trong hoạch định chính sách phải xuất phát từ thực tiễn sáng tác, từ nhu cầu của nhà văn, chứ không phải từ tư duy áp đặt hành chính.

PGS-TS Nguyễn Thế Kỷ

* Với kinh nghiệm quản lý và am hiểu đường lối, chính sách văn hóa, ông sẽ làm thế nào để Hội Nhà văn Việt Nam vừa tham gia hoạch định chính sách, vừa bảo đảm tự do sáng tạo, không hành chính hóa đời sống văn học?

- Tôi cho rằng cần phân biệt rõ vai trò của một tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp với vai trò của cơ quan quản lý hội, đoàn. Hội Nhà văn không phải là cơ quan quản lý hành chính trong hoạt động sáng tạo của nhà văn. Văn chương trước hết thuộc về thế giới tinh thần, cá tính và sự tự do nội tâm của người viết. Không thể có một nền văn học phát triển nếu mọi người cùng viết theo một khuôn mẫu, cùng nhìn nhận và phản ánh hiện thực bằng một cách thức duy nhất.

Theo tôi, Hội cần tạo ra môi trường đối thoại, khuyến khích tranh luận học thuật, tôn trọng sự khác biệt về phong cách và quan niệm nghệ thuật. Tiếng nói của Hội trong hoạch định chính sách phải xuất phát từ thực tiễn sáng tác, từ nhu cầu của nhà văn và yêu cầu phát triển văn hóa, chứ không phải từ tư duy áp đặt hành chính.

Hội cần bảo vệ quyền sáng tạo chính đáng của hội viên

* Trong giới văn nghệ, ông được biết đến là một nhà quản lý có cách tiếp cận khá cởi mở, chịu khó lắng nghe và sẵn lòng bảo vệ những tiếng nói khác biệt, không dễ đồng thuận. Ông có cho rằng sự cởi mở là phẩm chất đặc biệt cần có ở người đứng đầu một tổ chức nghề nghiệp như Hội Nhà văn Việt Nam?

- Tôi nghĩ sự cởi mở, tính cầu thị, biết lắng nghe là những phẩm chất rất cần thiết cho bất cứ ai, nhất là những người nằm trong bộ máy công quyền hay các hội, đoàn. Hội Nhà văn tập hợp những cá tính sáng tạo khác nhau, những thế hệ khác nhau, những quan niệm nghệ thuật và cách tiếp cận đời sống không giống nhau. Không thể đòi hỏi tất cả hội viên phải có cùng một tiếng nói. Tất nhiên, trước những vấn đề lớn, quan trọng, căn cốt của đất nước, của dân tộc thì cần sự đồng thuận cao hơn, tự giác hơn với một trách nhiệm công dân rõ ràng.

Do đó, người đứng đầu Hội trước hết phải biết lắng nghe, biết tôn trọng sự khác biệt và biết đặt lợi ích chung của tổ chức, của đất nước lên trên những quan điểm cá nhân.

Tân Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam muốn xây dựng Hội từ sự khác biệt- Ảnh 2.

Tân Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam sở hữu khiếu nói chuyện hài hước, đậm chất "trạng Nghệ"

Ảnh: NVCC

* Ở cương vị lãnh đạo Hội Nhà văn Việt Nam, ông sẽ ứng xử thế nào nếu một hội viên có tác phẩm gây tranh luận?

- Tôi nghĩ, trước hết cần bình tĩnh và nhìn nhận sự việc một cách nghiêm túc, kỹ lưỡng. Một tác phẩm gây tranh luận không mặc nhiên là một tác phẩm sai, cũng không phải cứ có nhiều ý kiến phản đối thì cần phải vội vàng đưa ra một kết luận chưa đủ độ chín, thậm chí thiếu sức thuyết phục.

Hội Nhà văn cần bảo vệ quyền sáng tạo chính đáng của hội viên, đồng thời khuyến khích những cuộc trao đổi, phản biện có cơ sở khoa học và tinh thần xây dựng.

Hội không nên thay thế cơ quan quản lý nhà nước trong việc thực hiện những chức năng thuộc thẩm quyền của các cơ quan đó. Nhưng Hội có thể tổ chức đối thoại, hội thảo, tọa đàm, tạo diễn đàn ở mức phù hợp để các ý kiến được trao đổi công khai, thấu đáo, khoa học, minh bạch.

Điều quan trọng là không cố tình quy chụp động cơ sáng tác, không tạo áp lực dư luận đối với cá nhân nhà văn, nhưng cũng không né tránh trách nhiệm trao đổi về những vấn đề liên quan đến sự thật lịch sử, văn hóa và nhận thức xã hội.

Tác phẩm lớn không thể, không bao giờ được tạo ra bằng mệnh lệnh hay bằng những kỳ vọng chủ quan.

PGS-TS Nguyễn Thế Kỷ

Lịch sử và văn học có mối quan hệ chặt chẽ nhưng không đồng nhất

* Là nhà quản lý đồng thời là người sáng tác, trải nghiệm quản lý ảnh hưởng thế nào đến cách ông nhìn nhận con người, xã hội và lựa chọn đề tài?

- Chắc chắn có. Hơn bốn thập niên làm việc trong lĩnh vực văn hóa, báo chí, xuất bản, văn học, nghệ thuật giúp tôi có cơ hội tiếp xúc với nhiều con người, nhiều vùng đất, nhiều sự kiện và những vấn đề lớn của đất nước, kể cả thế giới.

Những trải nghiệm ấy mở rộng vốn sống và đem đến cho tôi nhiều chất liệu sáng tác. Tuy nhiên, không phải cứ có nhiều tư liệu, chất liệu là có thể viết được tác phẩm văn chương, càng khó khi mong có được tác phẩm hay, hấp dẫn.

Tôi đặc biệt quan tâm đến lịch sử, văn hóa dân tộc bởi đó là một kho tàng rất lớn, rất quý giá về con người, số phận, khát vọng và những lựa chọn trong những thời khắc quan trọng. Tuy nhiên, tôi cũng cho rằng, văn học nghệ thuật cần phản ánh toàn diện đời sống đương đại, từ những vấn đề lớn lao của đất nước đến những số phận, tâm tư nguyện vọng rất riêng tư và chính đáng của mỗi con người.

Tân Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam muốn xây dựng Hội từ sự khác biệt- Ảnh 3.

2 trong 5 tựa sách thuộc bộ tiểu thuyết Nước non vạn dặm của nhà văn Nguyễn Thế Kỷ

Ảnh: N.Q

* Thời gian qua, một số tác phẩm văn học khai thác đề tài lịch sử đã tạo ra những cuộc tranh luận xung quanh tính xác thực của sự kiện, nhân vật lịch sử và đặc thù hư cấu của văn chương. Là tác giả của nhiều kịch bản, tiểu thuyết lịch sử, ông quan niệm thế nào về ranh giới này?

- Theo tôi, lịch sử và văn học có mối quan hệ chặt chẽ nhưng không đồng nhất. Tôi quan niệm những gì thuộc về sự kiện lịch sử đã được xác lập thì cần được tôn trọng. Còn với những khoảng trống mà tư liệu chưa thể phản ánh đầy đủ thì nhà văn có thể vận dụng trí tưởng tượng và khả năng hư cấu để xây dựng đời sống nội tâm, những cuộc đối thoại và tình huống nghệ thuật.

Tân Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam muốn xây dựng Hội từ sự khác biệt- Ảnh 4.

Một cảnh trong vở Từ Việt Bắc về Hà Nội - Nhà hát Cải lương Việt Nam (Kịch bản: Nguyễn Thế Kỷ)

Ảnh: Nhà hát cung cấp

Tôi luôn nghĩ rằng văn học lịch sử cần làm cho quá khứ trở nên gần gũi, có sức sống với con người hôm nay, nhưng không được đánh đổi sự nghiêm cẩn lịch sử để lấy những hiệu quả nghệ thuật nhất thời. Đặc biệt, không được phóng bút bịa đặt, xúc phạm, hạ bệ, giải thiêng các nhân vật lịch sử, danh nhân văn hóa của dân tộc.

* Nếu nhìn từ chính trải nghiệm sáng tác của mình, theo ông, điều gì đang thiếu và yếu nhất trong đời sống văn học Việt Nam hiện nay: tác phẩm lớn, tài năng, môi trường sáng tạo hay hệ sinh thái xuất bản chuyên nghiệp?

- Tôi nghĩ không nên nhìn nhận đây là những yếu tố tách rời nhau. Một nền văn học muốn phát triển cần đồng thời có tài năng, lao động sáng tạo, tác phẩm có giá trị, môi trường sáng tạo cởi mở và một hệ thống xuất bản, quảng bá chuyên nghiệp.

Điều chúng ta mong muốn nhất vẫn là có thêm những tác phẩm thực sự có tầm vóc, có khả năng chạm đến những vấn đề sâu sắc của đất nước, của con người và cả thời đại nữa, có sức sống lâu dài trong lòng bạn đọc. Nhưng tác phẩm lớn không thể, không bao giờ được tạo ra bằng mệnh lệnh hay bằng những kỳ vọng chủ quan.

Tân Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam muốn xây dựng Hội từ sự khác biệt- Ảnh 5.

Cảnh phim Chuyện tình Khau Vai vừa ra mắt, chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Nguyễn Thế Kỷ

Ảnh: Đoàn phim cung cấp

* Ông tin rằng điều gì ở ông sẽ giúp hội viên cảm thấy Hội Nhà văn là ngôi nhà chung đúng nghĩa?

- Tôi không nghĩ một cá nhân có thể tự mình làm nên một mẫu số chung, một ngôi nhà chung. Điều đó phải được xây dựng bằng sự đồng lòng, trách nhiệm, tài năng và tình cảm của tất cả hội viên. Tôi mong Hội thực sự là nơi nhà văn có thể chia sẻ những vấn đề nghề nghiệp, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng, tìm thấy sự đồng cảm, hỗ trợ và khích lệ trong lao động sáng tạo và cả trong cuộc sống.

Một tổ chức nghề nghiệp không chỉ được đánh giá bằng những hoạt động lớn hay những sự kiện bề nổi, mà còn bằng cách nó đối xử với từng hội viên, bằng sự công bằng, trung thực, khách quan, tình đồng nghiệp và khả năng tập hợp những con người khác biệt vì một mục tiêu chung.

Tôi nghĩ, điều quan trọng nhất là làm sao để mỗi nhà văn, dù ở thế hệ nào, ở đâu, viết theo khuynh hướng nào, cũng cảm thấy mình được tôn trọng, được lắng nghe và có trách nhiệm với ngôi nhà chung ấy.

* Xin cảm ơn ông!

Bạn không thể gửi bình luận liên tục. Xin hãy đợi
60 giây nữa.