Thông tin 200 người chôn tập thể ở cứ điểm Ngok Ta Vak: Còn những điểm chưa thống nhất

Mạnh Cường- cuongbaochidhkh@gmail.com

29/10/2026 10:52 GMT+7

Gần 60 năm sau trận đánh Ngok Ta Vak, thông tin về khu chôn tập thể khoảng 200 người vẫn còn nhiều điểm chưa thống nhất. Các lực lượng chức năng thành phố Đà Nẵng đang tiếp tục xác minh từ nhân chứng và tài liệu lịch sử.

Sáng 29.10, UBND xã Phước Năng (thành phố Đà Nẵng) tổ chức hội thảo xác minh thông tin liệt sĩ hy sinh tại cứ điểm Ngok Ta Vak trong trận đánh tháng 5.1968.

Hội thảo tập trung làm rõ thông tin về một khu chôn tập thể được cho là có khoảng 200 người hy sinh, đồng thời đối chiếu lời kể của nhân chứng với hồ sơ, tài liệu lịch sử nhằm xác định vị trí, quy mô khu vực cần tìm kiếm.

3 ngày thu dọn chiến trường giữa nguy cơ bị đánh phá

Tại hội thảo, cựu chiến binh Nguyễn Quốc Nhung (79 tuổi, ở phường Vĩnh Yên, tỉnh Phú Thọ), nguyên chiến sĩ Sư đoàn 2 (Quân khu 5) cho hay đơn vị ông trực tiếp tham gia chiến đấu tại một vị trí của cứ điểm, sau đó ở lại khoảng 3 ngày để thu dọn chiến trường, xử lý thi thể người hy sinh và thu chiến lợi phẩm.

Tuy nhiên, điều kiện lúc bấy giờ vô cùng thiếu thốn. Đơn vị chỉ tìm được hai chiếc cuốc để đào đất, trong khi chiến trường vẫn tiềm ẩn nguy cơ bị đối phương đánh phá trở lại, nhất là bằng máy bay B-52. Việc mai táng vì thế phải tiến hành khẩn trương, không thể chu toàn như mong muốn.

"Lúc đó, chúng tôi chỉ có 2 chiếc cuốc, vừa cuốc vừa xúc đất để lấp. Anh em dùng dây võng buộc vào chân người hy sinh, đưa xuống những vị trí có thể chôn cất. Trong các công sự, chúng tôi cũng phát hiện thi thể đồng đội, đành đưa xuống dưới, phủ bao cát rồi lấp đất lên để có chỗ trú quân, đề phòng địch tiếp tục đánh phá", ông Nhung nhớ lại.

Theo lời kể của ông Nhung, người hy sinh không chỉ nằm lại trong phạm vi cứ điểm mà còn có những trường hợp được đồng đội chuyển ra khu rừng phía trước để mai táng.

Ông từng trực tiếp tham gia vận chuyển thi thể ra ngoài, nhưng người đồng đội cùng làm nhiệm vụ sau đó cũng hy sinh trong một trận pháo kích. Vì vậy, dù còn nhớ khu vực từng đi qua khi hành quân vào trận địa, ông không thể xác định chính xác vị trí chôn cất bên ngoài cứ điểm.

Ông Nhung cho biết thông tin khoảng 200 người hy sinh được ông biết qua kết quả tổng kết của ban chỉ huy sau trận đánh.

Theo lời kể của nhân chứng, con số này gồm khoảng 120 cán bộ, chiến sĩ quân giải phóng và 80 người thuộc phía địch. Một số thi thể được chôn trong các giao thông hào quanh cứ điểm, số còn lại được đưa ra ngoài, an táng cách trận địa khoảng 400 - 500 m, tại những hố do lực lượng vận tải đào sẵn.

Ông Nhung cũng cho rằng những người trực tiếp chiến đấu nên biết rõ những gì xảy ra tại vị trí của mình. Nhưng trận địa rộng, mỗi đơn vị ở một mũi khác nhau. Vì vậy, muốn xác định chính xác nơi chôn cất các liệt sĩ và số người hy sinh thì cần tiếp tục đối chiếu với những nguồn thông tin, nhân chứng khác.

"Chuyện này tôi ấp ủ nhiều năm rồi. Nay Nhà nước có điều kiện tổ chức tìm kiếm, quy tập thì tôi cung cấp những gì mình biết, mong xác định được nơi chôn cất để đưa các anh về với đồng đội, gia đình. Tôi nhớ được đến đâu thì nói đến đó, không thêm bớt", ông Nhung chia sẻ.

Tài liệu lịch sử chưa xác nhận con số 200 người

Tại hội thảo, ông Nguyễn Tiến Đãi, nguyên cán bộ Ban Tác chiến Quân khu 5, Trưởng ban Liên lạc truyền thống Trung đoàn BB31 khu vực Đà Nẵng, cho rằng cần thận trọng, khách quan trong quá trình xác minh thông tin về khu chôn cất tập thể tại cứ điểm Ngok Ta Vak.

Theo ông Đãi, qua nghiên cứu hồ sơ gốc, tài liệu lịch sử của Trung đoàn 1, Sư đoàn 2, và các tài liệu liên quan đã thu thập được, hiện chưa có căn cứ xác nhận số lượng người hy sinh và được chôn cất tại đây lớn như thông tin nhân chứng Nguyễn Quốc Nhung cung cấp.

Ông Đãi cho biết đã trao đổi với một số người từng trực tiếp tham gia trận đánh, trong đó có đại tá Nguyễn Đức Chuyển, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, cựu chiến binh thuộc đơn vị đặc công Trung đoàn 1, Sư đoàn 2.

Theo thông tin ông Đãi tiếp nhận, các nhân chứng chưa xác nhận sự tồn tại của khu chôn cất tập thể với số lượng liệt sĩ như đề cập.

"Việc tìm kiếm không thể chỉ dựa vào một nguồn thông tin mà cần đối chiếu hồ sơ của nhiều phía, hồi ký về trận đánh và lời kể của những người trực tiếp tham gia", ông Đãi lưu ý thêm.

Ông Đãi cho biết các tài liệu mới thu thập từ phía Mỹ và Úc đề cập một địa điểm khác ở phía tây nam Ngok Ta Vak, cách khu vực này khoảng 1 km, thuộc địa bàn thôn 3, xã Phước Xuân trước đây. Tại khu vực sân bay dã chiến này, tài liệu phía Mỹ ghi nhận 22 người tử trận, trong khi Úc ghi nhận 31 người.

Một chi tiết khác được ông Nguyễn Tiến Đãi lưu ý là tài liệu phía Mỹ ghi nhận việc sử dụng hai máy bay vận tải quân sự mang biểu tượng chữ thập đỏ để di chuyển những người tử trận từ khu vực Ngok Ta Vak về Khâm Đức.

Theo ông, cần làm rõ liệu trong số những người được vận chuyển có quân nhân Việt Nam hay không, bởi quá trình rà soát hồ sơ tại địa phương đến nay chưa phát hiện trường hợp liệt sĩ nào được chuyển từ Ngok Ta Vak về các nghĩa trang trong khu vực.

Ông Đãi đề nghị cơ quan chức năng tiếp tục thu thập, đối chiếu tài liệu từ nhiều phía; gặp gỡ các nhân chứng còn sống, nhất là những người trực tiếp tham gia trận đánh, thu dọn chiến trường và mai táng người hy sinh. Những địa điểm mới được tài liệu lịch sử đề cập cũng cần được khảo sát, đánh giá trước khi xác định phương án tìm kiếm.

"Quá trình xác minh phải được tiến hành tỉ mỉ, khoa học, tránh kết luận khi chưa đủ căn cứ nhưng cũng không bỏ qua những manh mối có khả năng phục vụ công tác tìm kiếm hài cốt liệt sĩ", ông Đãi chia sẻ.

Đại diện Ban Chỉ huy quân sự xã Phước Năng cũng cho biết qua liên hệ, ông Nguyễn Đức Chuyển xác nhận trận đánh tại cứ điểm Ngok Ta Vak diễn ra như các tài liệu lịch sử ghi nhận, nhưng số cán bộ, chiến sĩ quân giải phóng hy sinh theo ông vào khoảng 30 người.

Trong khi đó, theo cuốn Lịch sử lực lượng vũ trang huyện Phước Sơn được Ban Chỉ huy quân sự xã Phước Năng tham khảo, trận đánh tại cứ điểm Ngok Ta Vak diễn ra từ 18 giờ 30 phút ngày 9.5.1968 đến 15 giờ ngày 10.5.1968. Quân giải phóng làm chủ hoàn toàn cứ điểm dưới sự chỉ huy của Trung đoàn trưởng Nguyễn Chơn.

Những con số khác nhau từ lời kể nhân chứng và tài liệu lịch sử cho thấy việc xác định số người hy sinh, số người được mai táng tại chỗ cũng như phạm vi khu vực chôn cất cần tiếp tục được làm rõ.

Cứ điểm Ngok Ta Vak nằm trên một ngọn đồi cao, diện tích khoảng 3 - 4 ha, cách cứ điểm Khâm Đức khoảng 7 km về phía tây nam, cạnh đường 14. Khu vực này từng có sân bay dã chiến rộng khoảng 2.000 m², giữ vị trí án ngữ tuyến đường 14 đi Tam Kỳ, Đà Nẵng, đồng thời có nhiệm vụ bảo vệ trung tâm huấn luyện biệt kích Khâm Đức của địch, thuộc địa phận tỉnh Quảng Nam trước đây.

Theo Ban Chỉ huy quân sự xã Phước Năng, những thông tin thu thập được bước đầu xác nhận trận đánh tại cứ điểm Ngok Ta Vak diễn ra vào tháng 5.1968 và có cán bộ, chiến sĩ hy sinh tại đây. Tuy nhiên, số lượng người hy sinh, vị trí và phạm vi khu chôn cất tập thể vẫn chưa thống nhất giữa các nguồn.