Lời kể sau 40 năm hé lộ manh mối 17 hài cốt nghi liệt sĩ trong mộ chôn tập thể

Tại hội thảo xác minh thông tin về ngôi mộ chôn cất 17 hài cốt nghi là liệt sĩ do Bộ Chỉ huy quân sự thành phố Đà Nẵng phối hợp UBND xã Hiệp Đức tổ chức ngày 5.8, ông Võ Đình Thế (quê xã Thu Bồn, thành phố Đà Nẵng) cho biết năm 1986 ông tình cờ phát hiện một hố chôn tập thể khi công trình gần đơn vị được thi công. Thời điểm đó, ông đang thực hiện nghĩa vụ quân sự tại Huyện đội Hiệp Đức (tỉnh Quảng Nam cũ).

Khi máy ủi san gạt đất, một hố chôn lộ ra với 17 hài cốt bên dưới. Nhiều người có mặt tại hiện trường hoảng sợ bỏ chạy, riêng ông Thế cùng một số người dân tự nguyện thu gom các hài cốt để chôn cất tại vị trí gần đó.

"Tại hố chôn có nhiều di vật giống vật dụng của bộ đội như võng dù, dép cao su…", ông Thế nhớ lại.

ẢNH: GIA PHÚC

Ngày 30.12.1988, ông Thế xuất ngũ và vào TP.HCM làm ăn. Sau đó, ông nhiều lần trở về Hiệp Đức chăm sóc, tu bổ ngôi mộ tập thể. Trên bia mộ, ông để tên mình là người lập mộ.

Khoảng năm 1994, khi cơ quan chức năng huyện Hiệp Đức (cũ) san ủi đất để xây dựng công trình tại khu vực có ngôi mộ, ông Thế đề nghị địa phương cho chuyển 17 hài cốt về nghĩa trang gia tộc tại xã Thu Bồn để tiếp tục chôn cất, hương khói.

Ông Thế cho biết, trong lần cất bốc đầu tiên, dưới hố có nhiều võng dù, dép cao su và một số vật dụng khác. Đáng chú ý, toàn bộ 17 hài cốt được chôn chung trong một hố.

Sau khi nghe ông Thế thuật lại quá trình phát hiện, cất bốc và chăm sóc ngôi mộ, nhiều nhân chứng, cựu chiến binh và nguyên lãnh đạo địa phương qua các thời kỳ đã cung cấp thêm thông tin, đối chiếu với tư liệu lịch sử và các trận đánh từng diễn ra tại khu vực.

ẢNH: GIA PHÚC

Ông Dương Ngọc Đường, nguyên cán bộ Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Hiệp Đức cũ, cho biết từng trực tiếp chứng kiến thời điểm ông Thế đưa 17 hài cốt từ hố chôn lên. Theo ông Đường, tại hiện trường khi đó có dép cao su, giày cùng một số di vật khác. Từ những dấu tích này, ông nhận định đây có thể là hài cốt của các liệt sĩ.

Đáng chú ý, ông Trần Phước Sảo, nguyên Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 15, Sư đoàn 2, cung cấp thông tin trước năm 1970, Sư đoàn 2 thuộc Quân khu 5 đã tham gia nhiều trận đánh tại chiến trường Hiệp Đức, trong đó có khu vực Đồi Thị - nơi phát hiện 17 hài cốt.

Theo ông Sảo, tại Đồi Thị từng xảy ra 2 trận đánh lớn vào các năm 1969 và 1970 khiến nhiều cán bộ, chiến sĩ hy sinh. Trong đó, một số trường hợp không thể đưa thi thể về phía sau để mai táng.

Ông Sảo nhận định thông tin ông Võ Đình Thế cung cấp về vị trí phát hiện, hình thức chôn cất tập thể cùng các di vật tại hiện trường có nhiều điểm trùng khớp với thông tin về các chiến sĩ Sư đoàn 2 hy sinh trong trận đánh năm 1970.

Củng cố thêm nhận định này, ông Sảo cho biết vào thời điểm năm 1970, lực lượng của đối phương tại khu vực Hiệp Đức chủ yếu là lực lượng địa phương. Nếu là người địa phương tử trận, gia đình thường có điều kiện đưa về mai táng. Trong khi đó, việc phát hiện một hố chôn tập thể với nhiều dấu tích, di vật liên quan đến bộ đội phù hợp hơn với thông tin về các chiến sĩ hy sinh trong chiến đấu.

ẢNH: QUANG CƯỜNG

Phát biểu tại hội thảo, đại tá Đỗ Nguyên Hoài, Phó chính ủy Bộ Chỉ huy quân sự thành phố Đà Nẵng, cho rằng những thông tin, chứng cứ và dữ liệu được các nhân chứng cung cấp cho thấy 17 hài cốt mà ông Võ Đình Thế gìn giữ, chăm sóc trong nhiều năm có cơ sở để xác định là hài cốt liệt sĩ.

Theo đại tá Đỗ Nguyên Hoài, nếu là người của đối phương tử trận thì không có lý do để các thành viên trong cùng đơn vị bị trói và chôn tập thể. Trường hợp là người dân cũng không phù hợp với các dấu tích, di vật và bối cảnh lịch sử được các nhân chứng, cựu chiến binh cung cấp.

Từ những cơ sở trên, đại tá Đỗ Nguyên Hoài nhận định đây là hài cốt liệt sĩ.

Đại tá Đỗ Nguyên Hoài đề nghị địa phương tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, đối chiếu, xác minh và củng cố đầy đủ các căn cứ lịch sử, pháp lý để khẳng định thông tin về khu mộ. Trên cơ sở đó, phối hợp với các cơ quan chức năng triển khai các bước tiếp theo; tiến hành quy tập, tổ chức lễ truy điệu trang trọng và đưa các anh hùng liệt sĩ về an nghỉ tại nghĩa trang liệt sĩ, trở về với gia đình, đồng đội.