Thu phí bản quyền âm nhạc: Vì sao giúp nâng uy tín của Việt Nam?

ẢNH: H.T

Theo luật sư Phan Vũ Tuấn (Văn phòng Luật sư Phan Law), nhìn từ bối cảnh quốc tế, các quốc gia phát triển như Mỹ, Hàn Quốc và nhiều nước châu Âu từ lâu đã xây dựng hệ thống bảo hộ, khai thác quyền tác giả và quyền liên quan một cách chặt chẽ. Vì vậy, việc Việt Nam đẩy mạnh, chuẩn hóa hoạt động thu phí bản quyền không chỉ là yêu cầu thực thi pháp luật mà còn mang ý nghĩa chiến lược trong quá trình hội nhập và phát triển.

Theo ông Tuấn, trước hết là câu chuyện hội nhập quốc tế. Trên thế giới, việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ từ lâu được xem là "tấm vé thông hành" để một quốc gia tham gia sâu hơn vào nền kinh tế toàn cầu. Nhiều hiệp định thương mại tự do thế hệ mới mà Việt Nam là thành viên, như CPTPP hay EVFTA, đều đặt ra những tiêu chuẩn rất cao về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và bản quyền.

Vị luật sư dẫn thêm một ví dụ đáng chú ý: "Cuối tháng 4 vừa qua, Báo cáo đặc biệt 301 năm 2026 của Cơ quan đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) đã đưa Việt Nam vào Danh sách giám sát quốc gia nước ngoài ưu tiên (Priority Foreign Country - PFC), mức cảnh báo cao nhất về sở hữu trí tuệ.

Do đó, việc thu phí bản quyền minh bạch, hiệu quả tại Việt Nam sẽ là minh chứng rõ ràng cho cam kết tôn trọng các chuẩn mực quốc tế về sở hữu trí tuệ. Điều này không chỉ góp phần nâng cao uy tín quốc gia mà còn tạo dựng niềm tin cho các nhà đầu tư khi đưa công nghệ, dịch vụ và các sản phẩm sáng tạo vào thị trường Việt Nam", ông Tuấn nhấn mạnh.

ẢNH: H.T

Luật sư Phan Vũ Tuấn cho rằng, với các ngành công nghệ thông tin, giải trí hay truyền thông, bản quyền là yếu tố sống còn quyết định sự phát triển bền vững. Ông dẫn chứng thành công của làn sóng Hallyu (Hàn Quốc) hay ngành công nghiệp điện ảnh Hollywood (Mỹ), nơi nguồn thu từ bản quyền trở thành "dòng máu" nuôi dưỡng các thế hệ nghệ sĩ và nhà sáng tạo.

"Khi bản quyền được bảo hộ và mang lại nguồn thu tương xứng, các tác giả, nhạc sĩ, nhà văn hay nhà phát minh tại Việt Nam mới có đủ tiềm lực tài chính và động lực để tiếp tục đầu tư cho những tác phẩm chất lượng hơn", ông nói.

"Xài chùa" và bài toán thay đổi nhận thức về bản quyền

Theo ông Tuấn, thu phí bản quyền không chỉ bảo đảm quyền lợi của người sáng tạo mà còn góp phần chuyển các sản phẩm văn hóa, nghệ thuật thành nguồn lực kinh tế, thúc đẩy sự phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa và gia tăng đóng góp vào GDP. 

Trong bối cảnh các nền tảng xuyên biên giới như YouTube, TikTok hay Facebook đang khai thác khối lượng lớn nội dung do người Việt sáng tạo, việc thiếu một cơ chế thu phí bản quyền chặt chẽ sẽ khiến doanh nghiệp và nhà sáng tạo trong nước chịu nhiều bất lợi.

"Xây dựng hệ thống thu phí bản quyền hiệu quả sẽ giúp Việt Nam tạo lập sân chơi bình đẳng, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các nhà sáng tạo, doanh nghiệp nội dung trong nước trước sự cạnh tranh của các tập đoàn công nghệ toàn cầu", ông nhận định.

Bên cạnh những lợi ích về kinh tế, việc đẩy mạnh và chuẩn hóa hoạt động bản quyền còn góp phần thay đổi nhận thức của xã hội. Theo ông Tuấn, tại nhiều quốc gia phát triển, việc trả tiền để sử dụng nội dung có bản quyền như Netflix, Spotify hay phần mềm thương mại đã trở thành thói quen.

Trong khi đó, ở các nước đang phát triển như Việt Nam, tâm lý "xài chùa" vẫn là một trong những rào cản lớn, khiến hoạt động đầu tư vào lĩnh vực sáng tạo trở nên kém hấp dẫn trong mắt các nhà đầu tư.

ẢNH: T.H

"Việc chuẩn hóa hoạt động thu phí bản quyền sẽ từng bước hình thành cơ chế kiểm soát hiệu quả, đồng thời góp phần giáo dục và định hình lại nhận thức của công chúng. Người tiêu dùng sẽ hiểu rằng tôn trọng bản quyền cũng chính là tôn trọng sức lao động của người sáng tạo, qua đó hướng tới một xã hội văn minh và thượng tôn pháp luật", ông nhấn mạnh.