"Thuần hóa" công nghệ, đa dạng trải nghiệm
"Cũng có một thời gian em còn nghiện game nữa cơ, lực học giảm luôn, rồi nghiện game cũng khiến em hay cáu gắt. Vậy nên em tự điều chỉnh bản thân, bỏ game, đọc sách nhiều hơn để tăng khả năng tập trung. Em đọc sách là để ngắt kết nối nhưng không hiểu sao em lại kết nối với mọi người nhiều hơn", bạn đọc Lương Trung chia sẻ với thủ thư Vũ Thanh Bình trong một podcast của Phòng đọc - The reading room. Đây là chuỗi hoạt động thúc đẩy văn hóa đọc của một thư viện tư nhân tại Hà Nội. Thủ thư Vũ Thanh Bình cũng là chủ nhân của một phòng đọc khác tại Hải Phòng mang tên Tổ chim xanh.

Tư liệu báo chí là một trong những dữ liệu được quan tâm tại Thư viện quốc gia
ẢNH: THƯ VIỆN QUỐC GIA
Những thư viện mà Vũ Thanh Bình làm việc đều mang điểm chung là có đối tượng bạn đọc trẻ. Là người gắn bó với không gian sáng tạo, Vũ Thanh Bình có nhiều phương thức để việc đọc sách trở nên gần gũi hơn với mọi người. Đó có thể là đọc ở không gian quán cà phê, nghe nhạc, là giới thiệu điện ảnh... Đó cũng là những bản tin giới thiệu sách trên facebook, hoặc podcast về sách và đọc sách.
Điều này rất phù hợp với nhận định của TS Hà Thanh Vân (Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam) rằng thư viện phải từ bỏ tư duy bị động ngồi chờ độc giả đến mượn sách mà chuyển sang chủ động tổ chức đời sống văn hóa qua giao lưu tác giả, chiếu phim, trở thành không gian làm việc chung… Thủ thư đóng vai trò giám tuyển văn hóa, biết dẫn dắt thị hiếu, tạo đối thoại tri thức.
Theo TS Hà Thanh Vân, thư viện thời nay không thể giữ khách nếu chỉ có sách giấy truyền thống. Để hấp dẫn thế hệ công dân số, thư viện phải đi đầu trong ứng dụng công nghệ. Đó là xây dựng kho ebook, audiobook, podcast có bản quyền; tích hợp trí tuệ nhân tạo… để gợi ý sách theo hướng cá nhân hóa và hỗ trợ tra cứu. Nói cách khác, thư viện không nên đối đầu với công nghệ giải trí số hay mạng xã hội, mà phải chọn chiến lược "thuần hóa công nghệ kết hợp với tối đa hóa trải nghiệm thực của người dùng".
TS Vân cũng đề cập xu hướng phát triển thư viện như một không gian thứ ba. Đó là không gian sinh hoạt cộng đồng bên cạnh gia đình và nơi làm việc hoặc học tập, nơi mà không gian ảo không thể thay thế.
Cuộc đua với tin giả
Nhà Hà Nội học Nguyễn Trương Quý cho biết trong quá trình tìm kiếm tư liệu, ông kết hợp tìm cả ở các thư viện nhà nước, thư viện tư nhân, trung tâm lưu trữ. Cách tra cứu ở các đơn vị nhà nước hiện nay thường là tra cứu danh mục trên mạng rồi sau đó ghi phiếu cho thủ thư. Với thư viện tư nhân, việc tìm kiếm lại phụ thuộc trí nhớ của người lưu trữ gia đình hay nhà sưu tập. "Họ nhớ được thì họ mới lấy cho mình. May chăng họ tìm được cuốn sách gần nhất vì họ cũng không phải thủ thư chuyên nghiệp. Họ có sưu tập đấy và thời gian rảnh mới giúp mình được", ông Quý nói.

Không gian phòng đọc mùa thu trong biệt thự trên phố Trần Hưng Đạo, Hà Nội
ẢNH: BTC
Cũng theo ông Quý, các thư viện nên chú ý việc công bố nhiều tài liệu số cho người dân. "Kiểu như những văn bản quyết định năm 1946 thời Việt Nam dân chủ cộng hòa, ai được phong tướng phong hàm... Một di sản càng rõ càng tốt. Điều đó giúp tránh được tin giả. Bây giờ các văn bản giả trôi nổi làm rất nhanh bằng AI nên việc công bố văn bản thật sẽ đẩy lùi được điều đó", ông Quý cho biết.
Theo nhà nghiên cứu này, có nhiều tư liệu của Thư viện quốc gia có thể "thắng" cả thư viện quốc gia Pháp nếu được số hóa và công bố. Chẳng hạn, ở Thư viện quốc gia, ông từng sững sờ khi xem trực tiếp Tập san sinh viên đại học Đông Dương của Tổng hội Sinh viên đại học Đông Dương. "Tôi ngã ngửa khi thấy ấn bản đấy to và đẹp sắc sảo chứ không phải là bản đen trắng trên trang của thư viện Gallica (Pháp). Gallica chỉ có bản photo đen trắng thôi chứ ở đây nhìn bản đẹp, chất lượng hoàn hảo", ông Quý nhớ lại.
Giấc mơ mục lục liên hợp
TS Vũ Dương Thúy Ngà, nguyên Vụ trưởng Vụ Thư viện (Bộ VH-TT-DL), cho biết có một việc mà ngành thư viện cần làm ngay để người dân tiếp cận việc đọc tốt hơn: xây dựng mục lục liên hợp. Đây là một nhiệm vụ mà Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt trong chuyển đổi số thư viện. "Xây dựng một mục lục liên hợp tức là phải kết nối các nguồn dữ liệu. Thư viện quốc gia đứng đầu hệ thống kết nối các thư viện khác thì không khác gì mô hình nước ngoài gọi là Mục lục thế giới. Thậm chí một cuốn sách có ở thư viện nào cũng chỉ ra được luôn. Đó là điều then chốt để chia sẻ nguồn dữ liệu. Quá trình xây dựng chương trình chuyển đổi số đã xác định xây dựng mục lục liên hợp là một trong những nhiệm vụ trọng tâm", bà Thúy Ngà cho biết. Việc thực hiện mục lục liên hợp này sẽ tạo sự minh bạch về tài nguyên thông tin.

Không gian đọc cho trẻ em nếu có thiết kế phù hợp lứa tuổi sẽ thu hút hơn
ẢNH: THƯ VIỆN QUỐC GIA
Cũng theo TS Ngà, ở các mô hình nhỏ lẻ cũng đã có nơi làm được mục lục liên hợp. Chẳng hạn, Viện Hàn lâm KHXH đã có mục lục liên hợp kết nối thư viện của các viện con như Viện sử, Viện văn, chỉ ra được địa chỉ tài liệu ở các viện. Tại ĐH Quốc gia TP.HCM, thư viện trung tâm chỉ ra được tài liệu này ở ĐH KHXH&NV hay ĐH KHTN. "Nhưng để thành một mục lục liên hợp lớn thì phải tầm thư viện quốc gia đứng ra làm mới có thể tạo ra cơ sở để khi bạn đọc tra cứu thì có thể biết được tài liệu cần tìm đang nằm ở đâu. Họ tiện ở đâu thì có thể đến tìm ở đấy", TS Ngà nói.










Bình luận (0)