Ngày 17.7, Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an quyết định rút toàn bộ vụ án xảy ra tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang từ Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Tuyên Quang để trực tiếp điều tra. Diễn biến này cho thấy vụ án đang tăng lên về quy mô và độ phức tạp. Tuy nhiên một vấn đề khác cũng trở nên cấp bách hơn.
Hiện nay cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an trực tiếp điều tra vụ án xảy ra tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang
ảnh: Long Quyền
Hủy kết quả của người vi phạm có phục hồi quyền lợi của người đã bị đẩy ra khỏi danh sách trúng tuyển?
Theo kế hoạch tuyển sinh năm 2026, từ ngày 4.8 đến 17 giờ ngày 10.8, Bộ GD-ĐT cùng các cơ sở đào tạo sẽ xử lý nguyện vọng trên hệ thống. Các trường phải thông báo kết quả trúng tuyển đợt một trước 17 giờ ngày 13.8. Như vậy thời gian còn lại để giải quyết sự giao thoa giữa điều tra hình sự và xét tuyển đại học là rất ngắn.
Cho đến lúc này, việc cho phép toàn bộ 328 thí sinh tại điểm thi tiếp tục đăng ký nguyện vọng là cần thiết. Khâu này mới chỉ là việc ghi nhận quyền tham gia xét tuyển, chưa đồng nghĩa với việc một thí sinh đã được công nhận trúng tuyển hoặc chiếm mất vị trí của người khác. Khi chưa có căn cứ xác định cụ thể ai vi phạm, không thể lấy sai phạm xảy ra tại một điểm thi để mặc nhiên hạn chế quyền của tất cả thí sinh thi tại đó. Nhưng sự an toàn này chỉ tồn tại trước thời điểm hệ thống bắt đầu lọc nguyện vọng.
Trong số 328 thí sinh tại điểm thi này, có 299 em đạt từ 24 điểm trở lên khi lựa chọn tổ hợp cao nhất trong năm tổ hợp phổ biến. Trong đó 159 em đạt từ 27 đến 29,5 điểm. Đây là nhóm điểm có khả năng cạnh tranh vào nhiều ngành và cơ sở đào tạo có điểm chuẩn cao. Tất nhiên phần lớn hoặc nhiều em trong số đó hoàn toàn có thể đạt kết quả bằng năng lực thật. Những con số này không phải căn cứ để kết luận gian lận nhưng đủ cho thấy nếu có điểm thi không trung thực được đưa vào hệ thống thì tác động tuyển sinh không còn là giả định xa xôi.
Một thí sinh sử dụng kết quả bị can thiệp có thể không gây ảnh hưởng nếu điểm của em đó vẫn cao hơn đáng kể so với điểm chuẩn sau khi loại bỏ phần điểm không hợp lệ. Nhưng tình hình sẽ khác khi thí sinh đứng đúng tại ranh giới trúng tuyển. Khi kết quả gian lận bị phát hiện, việc xóa tên người trúng tuyển sai chưa chắc đã làm người bị mất cơ hội được gọi trở lại.
Đó là hạn chế lớn nhất của cách xử lý thuần túy bằng hậu kiểm. Hủy kết quả của người vi phạm chỉ giải quyết trách nhiệm của người vi phạm. Nó không tự động phục hồi quyền lợi của người đã bị đẩy ra khỏi danh sách trúng tuyển.
Bài học từ các vụ gian lận thi cử năm 2018 cho thấy điều này. Sau khi điểm thật được xác định, một số trường đã hủy kết quả trúng tuyển hoặc buộc thôi học những sinh viên không còn đủ điểm đầu vào. Nhưng những thí sinh từng đứng ngay sau điểm chuẩn và có thể đã trúng tuyển nếu không có điểm gian lận lại không được gọi nhập học thay thế. Công lý đến muộn đối với người gian lận, nhưng gần như không đến được với người bị mất suất.
Bộ GD-ĐT không thể chờ kết luận điều tra cuối cùng
Vụ việc tại Tuyên Quang hiện còn khó hơn ở một khía cạnh khác. Việc Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an rút toàn bộ vụ án lên điều tra cho thấy phạm vi xác minh có thể không chỉ dừng ở hành vi của một số cán bộ tại phòng thi. Vì vậy không thể đặt áp lực buộc cơ quan điều tra phải kết thúc toàn bộ vụ án trước ngày hệ thống tuyển sinh lọc nguyện vọng. Tố tụng hình sự phải tuân theo yêu cầu chứng minh chặt chẽ, phân hóa trách nhiệm của từng người và không được hy sinh tính khách quan chỉ để chạy theo một mốc hành chính. Nhưng điều đó cũng không có nghĩa Bộ GD-ĐT phải ngồi chờ kết luận điều tra cuối cùng.
Ở đây cần phân biệt 3 vấn đề. Điều tra tội phạm và truy cứu trách nhiệm hình sự thuộc thẩm quyền của cơ quan tiến hành tố tụng. Xử lý kết quả thi thuộc trách nhiệm của cơ quan quản lý giáo dục và hội đồng thi. Việc sử dụng kết quả thi để xét tuyển đại học lại thuộc trách nhiệm điều phối của Bộ GD-ĐT cùng các cơ sở đào tạo. Ba quá trình có liên quan nhưng không nhất thiết phải chờ nhau kết thúc hoàn toàn.
Chỉ đạo của Thủ tướng cũng không yêu cầu Bộ GD-ĐT phải chờ đến khi có bản án có hiệu lực. Yêu cầu được đặt ra là căn cứ quy định pháp luật, quy chế thi và kết quả điều tra, xác minh của cơ quan chức năng để rà soát, thống nhất và quyết định phương án xử lý. Đồng thời việc xử lý phải phân hóa rõ trách nhiệm, giữ nghiêm kỷ cương nhưng vẫn bảo đảm quyền lợi hợp pháp của những thí sinh không liên quan.
Số thí sinh tổ hợp C03 có điểm môn toán từ 9,75 trở lên cả nước có 93 em, riêng Trường THPT chuyên Tuyên Quang là 46 em, chiếm một nửa của cả nước
ảnh: Quý Hiên
Cần thực hiện cơ chế phối hợp cung cấp thông tin theo từng giai đoạn
Điều cần thiết lúc này là một cơ chế phối hợp cung cấp thông tin theo từng giai đoạn, thay vì chờ một bản kết luận chung cho toàn bộ vụ án. Trước thời điểm lọc nguyện vọng, cơ quan điều tra có thể cung cấp cho Bộ GD-ĐT danh sách những trường hợp đã có tài liệu xác minh rõ ràng về việc được trợ giúp hoặc có bài làm bị tác động. Đây chưa phải kết luận về tội phạm và càng không phải kết luận thí sinh có tội. Nó chỉ là thông tin phục vụ việc đánh giá giá trị sử dụng của kết quả thi.
Đối với những trường hợp chứng cứ chưa đầy đủ, quyền tham gia xét tuyển phải tiếp tục được bảo đảm. Không thể xử lý một thí sinh chỉ vì em đó ngồi cùng phòng, cùng điểm thi hoặc có điểm cao. Nhưng với những trường hợp đã có căn cứ trực tiếp, Bộ GD-ĐT cần có phương án tạm thời để kết quả đang bị nghi ngờ có căn cứ không tham gia quyết định điểm chuẩn trước khi được xác minh xong.
Cách tiếp cận phù hợp không phải là đóng băng quyền của 328 thí sinh, mà là quản lý rủi ro đối với dữ liệu tuyển sinh. Quyền đăng ký nguyện vọng vẫn được giữ nguyên. Chỉ dữ liệu điểm thi của từng trường hợp có căn cứ xác định bị can thiệp mới được tạm thời đánh dấu, kiểm soát hoặc chưa sử dụng để xác lập kết quả trúng tuyển.
Vụ điểm 10 toán: Giáo viên ngữ văn Trường chuyên Tuyên Quang đầu thú
Bộ GD-ĐT cũng cần yêu cầu các trường lưu giữ danh sách những thí sinh đứng sát điểm chuẩn tại các ngành có thí sinh thuộc diện đang được xác minh. Khi một kết quả trúng tuyển bị hủy, phải có cơ chế tuyển thay thế hoặc xét bổ sung cho người lẽ ra được trúng tuyển, trong phạm vi chỉ tiêu và điều kiện đào tạo cho phép. Không thể chỉ xóa tên người sai rồi coi như hậu quả đã được khắc phục.
Quy chế tuyển sinh năm 2026 đang tổ chức toàn bộ quá trình đăng ký, xử lý nguyện vọng và công bố trúng tuyển trên một hệ thống thống nhất. Chính vì hệ thống được quản lý tập trung, Bộ GD-ĐT có khả năng nhận diện các nguyện vọng liên quan, đánh giá mức độ ảnh hưởng và xây dựng phương án kỹ thuật trước khi điểm chuẩn được chốt.
Không thể đặt toàn bộ sự công bằng của mùa tuyển sinh vào tốc độ điều tra. Cũng không thể vì điều tra chưa kết thúc mà để hệ thống tuyển sinh vận hành như thể không có vụ việc nào xảy ra. Điều cần có lúc này là một phương án chuyển tiếp đủ thận trọng để không kết tội nhầm người, nhưng cũng đủ chủ động để công bằng không chỉ được khôi phục sau khi mọi cơ hội đã trôi qua.
Bình luận (0)