'Trộn' thí sinh thi tốt nghiệp THPT: Cần nhưng chưa đủ

Nơi "trộn" thí sinh, nơi giữ nguyên

Sau những sai phạm tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, Bộ GD-ĐT đang rà soát, nghiên cứu sửa đổi Quy chế thi năm 2027 theo hướng tăng cường ngừa tiêu cực. Một trong những giải pháp được đặt ra là "trộn" thí sinh (TS) từ các trường khác nhau tại cùng điểm thi. Đại diện Bộ Công an cũng cảnh báo nguy cơ phát sinh tiêu cực khi TS cùng trường tập trung thi tại một điểm, đồng thời đề xuất siết chặt việc phân công cán bộ coi thi, giám sát các khâu tổ chức thi.

Ảnh: TUẤN MINH

Thực ra đây không phải là đề xuất mới, nhiều năm trước (đặc biệt là giai đoạn trước khi kỳ thi THPT quốc gia/tốt nghiệp THPT được phân cấp mạnh cho các địa phương hoặc tổ chức tại chính trường học để giảm áp lực), việc "trộn" TS giữa các trường hoặc tổ chức các điểm thi liên trường, dùng số báo danh tự động đã được áp dụng phổ biến nhằm đảm bảo khách quan, minh bạch.

Dù quy chế không bắt buộc nhưng nhiều năm nay Hà Nội đã "trộn" TS trong kỳ thi tuyển sinh lớp 10 và thi tốt nghiệp THPT. Tương tự ở TP.HCM, nhiều năm qua luôn "trộn" TS trong 2 kỳ thi quan trọng này.

Ví dụ, ở Hà Nội trước đây, TS thi tốt nghiệp được trộn theo cụm 13 - 14 trường THPT để xếp thành 6 - 8 điểm thi, tùy số lượng TS từng năm. TS thi ở cụm nào, giáo viên ở cụm đó sẽ được Sở GD-ĐT điều đi coi thi ở cụm khác, nhằm tránh trường hợp coi thi đúng học sinh (HS) của mình.

Có nhiều năm giữ vai trò trưởng điểm thi, phó trưởng điểm thi kỳ thi tốt nghiệp THPT, cô Nguyễn Thị Hiền, Hiệu trưởng Trường THPT Kim Liên (Hà Nội), cho rằng "trộn" TS hay lắp camera là giải pháp tăng cường, bổ sung nhằm đảm bảo kỳ thi khách quan, công bằng. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất là ý thức không vi phạm quy chế thi, vi phạm pháp luật của cán bộ, giáo viên (GV), nhân viên tham gia tổ chức thi.

Quy chế thi tốt nghiệp THPT hiện hành quy định mỗi tỉnh tổ chức một hội đồng thi, do sở GD-ĐT chủ trì, tổ chức thi cho tất cả các TS tại tỉnh. Giám thị coi thi được điều động từ GV trường phổ thông và trường THCS trên địa bàn tỉnh. Danh sách TS được lập theo từng điểm thi, xếp theo thứ tự của tên TS để gắn số báo danh.

Về sắp xếp TS tại điểm thi hiện nay, Bộ GD-ĐT quy định TS đã tốt nghiệp THPT, TS hoàn thành chương trình giáo dục thường xuyên chưa tốt nghiệp THPT ở những năm trước, TS học trung tâm giáo dục thường xuyên bố trí dự thi chung với HS lớp 12 tại một số điểm thi. Trong tổng số TS tại một điểm thi, tỷ lệ bảo đảm có ít nhất 50% TS lớp 12 trường THPT. Trong trường hợp đặc biệt, cần phải có ý kiến của Bộ GD-ĐT. Về các điểm thi, giám đốc Sở GD-ĐT căn cứ số lượng TS đăng ký dự thi để tổ chức điểm thi phù hợp. Mỗi phòng thi có tối đa 24 TS, bảo đảm khoảng cách tối thiểu giữa hai TS ngồi cạnh nhau là 1,2 m theo hàng ngang.

Nhiều ý kiến cho rằng lỗ hổng trong sắp xếp TS là một trong những nguyên nhân dẫn đến gian lận thi. Sau khi vụ việc thi ở Tuyên Quang được phanh phui, người ta ngỡ ngàng vì toàn bộ HS của trường chuyên được xếp tại một điểm thi trong khi do đề thi gốc hạn chế, TS dễ dàng hỗ trợ, trao đổi bài lẫn nhau.

Sau vụ việc ở điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang, trả lời PV Thanh Niên về việc tại sao có nơi "trộn", có nơi lại không "trộn" TS, ông Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ GD-ĐT) viện dẫn các điều 2, điều 14 trong quy chế kỳ thi tốt nghiệp THPT và cho rằng thực tiễn ở các địa phương rất khác biệt. Nếu bắt buộc phải trộn TS của nhiều trường vào cùng một điểm thi sẽ làm tăng quãng đường di chuyển, phát sinh chi phí, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn và gây thêm khó khăn cho TS cũng như gia đình.

Quy chế kỳ thi tốt nghiệp THPT cũng đã nêu rõ ban chỉ đạo thi cấp tỉnh chịu trách nhiệm chỉ đạo toàn diện các hoạt động chuẩn bị, tổ chức thực hiện kỳ thi theo đúng quy định. Do vậy, theo ông Huỳnh Văn Chương, việc có "trộn" hay không "trộn" TS giữa các trường không phải là yếu tố duy nhất quyết định tính nghiêm túc của kỳ thi, mà quan trọng hơn là việc tổ chức coi thi có được thực hiện đúng quy chế, đúng quy trình hay không. Khi giám thị và những người làm công tác thi thực hiện đúng, đầy đủ chức trách nhiệm vụ, giám sát chặt chẽ và xử lý nghiêm các vi phạm thì dù TS học cùng trường, thậm chí cùng lớp, vẫn phải tuân thủ nghiêm quy chế và không thể hỗ trợ nhau trong quá trình làm bài.

ảnh: Nhật Thịnh

Nên luân chuyển cán bộ, GV làm công tác thi?

Tiến sĩ Nguyễn Hoàng Chương, nguyên Hiệu trưởng Trường THPT Lộc Phát (Lâm Đồng), trong bài góp ý về kỳ thi tốt nghiệp THPT từ năm 2027, đề xuất một trong những giải pháp là luân chuyển ngoại tỉnh (khỏi vùng, miền) lãnh đạo điểm thi, lực lượng bảo vệ kỳ thi và ít nhất 1/3 GV làm nhiệm vụ coi thi. GV coi thi không cùng đơn vị với lãnh đạo điểm thi. Mỗi điểm thi có ít nhất TS của 2 trường trên địa bàn. Sự giám sát lẫn nhau giữa các giám thị, TS tại một điểm thi là "camera" tinh nhạy nhất. Dù vậy, nhà giáo này cũng cho rằng vấn đề mấu chốt vẫn là con người. Chỉ khi có "thầy ra thầy, trò ra trò, dạy ra dạy, học ra học" thì mới có thi thật.

Thầy Nguyễn Văn Quý, GV toán ở Hà Nội, cũng cho rằng đã là kỳ thi quốc gia thì những yêu cầu nhằm bảo đảm công bằng phải được thực hiện thống nhất trên cả nước. Nếu phương án "trộn" TS được đưa vào quy chế thi tốt nghiệp THPT năm 2027, các sở GD-ĐT phải chủ động rà soát mạng lưới trường học, số lượng TS, điều kiện giao thông để xây dựng phương án bố trí điểm thi đáp ứng yêu cầu trộn TS của ít nhất 2 trường. Ở những nơi các trường gần nhau, việc này không quá khó. Với những địa bàn đặc biệt khó khăn, cần có phương án cụ thể để Bộ GD-ĐT xem xét.

Thầy Quý cũng nêu quan điểm: "Thầy cô di chuyển để trò không phải đi xa. Cần tăng cường điều động cán bộ chéo giữa các địa phương, đồng thời hạn chế tối đa việc HS phải di chuyển quá xa. Nếu vẫn bắt buộc phải bố trí điểm thi xa nơi cư trú, địa phương cần chủ động có nguồn hỗ trợ để HS và gia đình không phải gánh thêm chi phí cũng như lo nơi ăn, nghỉ cho TS và gia đình".

Tuy nhiên, theo thầy Quý, "trộn" TS chỉ là một trong những giải pháp phòng ngừa gian lận. Cùng với đó, cần triển khai camera giám sát phòng thi; tăng cường coi thi chéo, chấm thi chéo; huy động thêm giảng viên đại học tham gia; hạn chế tối đa cán bộ, GV của trường sở tại tham gia coi thi, chỉ giữ lại số người thực sự cần thiết. Đồng thời, phải tăng cường thanh tra, kiểm tra, chủ động phân tích kết quả sau kỳ thi và xử lý thật nghiêm những trường hợp cố tình gian lận và mọi hành vi tiếp tay cho gian lận.

Việc tổ chức kỳ thi theo phương án "trộn" TS có thể phức tạp hơn, tốn kém hơn, nhưng đó là điều chúng ta phải chấp nhận để có một kỳ thi nghiêm túc, trung thực và công bằng.