Sau khi ca sĩ Tim đăng tải đoạn video dùng áo đấu đội tuyển Argentina để lau xe trong lúc mặc áo đội tuyển Bồ Đào Nha, mạng xã hội nhanh chóng nổ ra nhiều tranh luận. Có ý kiến xem đây chỉ là cách thể hiện sự hâm mộ dành cho thần tượng, nhưng cũng không ít người cho rằng hành động này dễ gây phản cảm và thiếu tôn trọng người hâm mộ đội bóng khác. Cuộc tranh cãi nhanh chóng vượt ra ngoài phạm vi một đoạn video, trở thành chủ đề được bàn luận sôi nổi trên nhiều nền tảng.
Từ câu chuyện này, nhiều người đặt ra câu hỏi: đâu là ranh giới giữa việc bày tỏ tình yêu với thần tượng và những hành động có thể vô tình làm gia tăng đối đầu, cực đoan trong cộng đồng người hâm mộ trên không gian mạng?
Sức hút của "nền kinh tế chú ý"
Trao đổi với Thanh Niên, ThS Trần Xuân Tiến (chuyên gia báo chí - truyền thông, Trường ĐH Văn Hiến) cho rằng nếu chỉ nhìn ở bề mặt, đây là câu chuyện về cách một người nổi tiếng thể hiện tình cảm với thần tượng. Tuy nhiên, dưới góc độ truyền thông, vụ việc còn phản ánh cách vận hành của "nền kinh tế chú ý" trên các nền tảng số.
Theo ông, các nền tảng mạng xã hội hiện cạnh tranh quyết liệt để giữ chân người dùng và gia tăng tương tác. Vì vậy, thuật toán thường ưu tiên phân phối những nội dung khơi gợi cảm xúc mạnh. Đây cũng là lý do các chủ đề gây tranh cãi hoặc đối đầu giữa những cộng đồng người hâm mộ có xu hướng lan truyền nhanh và thu hút sự chú ý hơn.
Ca sĩ Tim gây tranh cãi khi dùng áo đội tuyển Argentina để lau xe
Ảnh: Chụp màn hình
Tuy nhiên, theo ThS Trần Xuân Tiến, không nên vội cho rằng mọi người nổi tiếng đều cố tình tạo tranh cãi để thu hút lượt xem. Điều đáng quan tâm hơn là tác động truyền thông mà mỗi nội dung có thể tạo ra sau khi được đăng tải.
"Một chiếc áo đấu, logo hay hình ảnh không chỉ là vật dụng thông thường mà còn là biểu tượng tinh thần của cả một cộng đồng. Khi những biểu tượng ấy được sử dụng theo cách khiến người khác cảm thấy bị xúc phạm, công chúng sẽ không còn nhìn đó đơn thuần là hành động cá nhân, mà sẽ diễn giải như một thông điệp truyền thông", ông phân tích.
Theo chuyên gia, khi một nội dung được xây dựng trên những biểu tượng của sự đối đầu thay vì đối thoại, nó rất dễ kích hoạt tâm lý chia phe. Cuộc thảo luận vì thế nhanh chóng chuyển từ trao đổi quan điểm sang công kích lẫn nhau.
Trong bối cảnh đó, cơ chế vận hành của mạng xã hội càng khiến tranh cãi lan rộng. Theo ông, bản thân thuật toán không tạo ra xung đột, nhưng lại có xu hướng khuếch đại những nội dung gây tranh cãi vì chúng giữ chân người dùng lâu hơn và tạo nhiều bình luận, chia sẻ hơn.
"Điều đáng lo ngại là khi những nội dung gây tranh cãi liên tục đạt tương tác cao, nhiều người sẽ hình thành suy nghĩ rằng muốn được chú ý thì phải tạo ra xung đột. Lâu dần, đây có thể trở thành một chuẩn mực tiêu cực trên môi trường mạng", ông nhận định.
Theo ThS Trần Xuân Tiến, trong môi trường số, được chú ý không đồng nghĩa với được tin cậy. Một chiến lược truyền thông bền vững cần hướng đến việc tạo dựng niềm tin và những giá trị tích cực cho cộng đồng, thay vì chỉ chạy theo lượng tương tác.
Thần tượng không có nghĩa là hạ thấp người khác
Bàn về ranh giới giữa việc thể hiện tình yêu với thần tượng và những hành động có thể bị xem là thiếu tôn trọng người khác, chuyên gia cho rằng vấn đề không nằm ở việc yêu mến ai, mà nằm ở cách mỗi người lựa chọn thể hiện tình cảm ấy.
Ông nhấn mạnh mỗi người đều có quyền yêu mến một nghệ sĩ, cầu thủ hay đội bóng. Tuy nhiên, sự yêu mến ấy nên được thể hiện bằng việc tôn vinh những giá trị tích cực của thần tượng, thay vì hạ thấp hoặc chế giễu những gì cộng đồng khác trân trọng.
"Theo tôi, thần tượng đúng nghĩa không phải là yêu nhiều hơn người khác, mà là biết yêu trong sự tôn trọng người khác. Nếu tình cảm dành cho thần tượng phải dựa trên việc làm tổn thương một cộng đồng khác, thì cách thể hiện ấy đã đi chệch khỏi tinh thần đẹp của văn hóa hâm mộ", ông nói.
Đánh giá về vai trò của người nổi tiếng, ThS Trần Xuân Tiến cho rằng quyền tự do biểu đạt luôn cần đi cùng trách nhiệm truyền thông, bởi mỗi nội dung họ đăng tải đều có thể tạo ra ảnh hưởng vượt ra ngoài phạm vi một tài khoản cá nhân.
Theo ông, trước khi chia sẻ một nội dung dễ gây tranh cãi, người nổi tiếng nên tự đặt ra 3 câu hỏi: nội dung đó mở ra đối thoại hay chỉ kích thích đối đầu; hiệu quả truyền thông có tương xứng với những hệ lụy xã hội có thể phát sinh; và nếu người trẻ học theo cách ứng xử ấy, môi trường truyền thông sẽ trở nên tích cực hay tiêu cực hơn.
"Sức ảnh hưởng bền vững không đến từ việc liên tục tạo tranh cãi, mà đến từ khả năng xây dựng niềm tin. Uy tín luôn là tài sản truyền thông có giá trị hơn bất kỳ lượt tương tác nhất thời nào", ông nhấn mạnh.
Đối với người trẻ, chuyên gia cho rằng cũng cần thay đổi cách nhìn về khái niệm thần tượng. Thần tượng không phải là người để bảo vệ bằng mọi giá, mà là người truyền cảm hứng để mỗi cá nhân hoàn thiện bản thân.
Bên cạnh đó, người dùng cần trang bị năng lực truyền thông số như biết kiểm chứng thông tin, hiểu cách các nền tảng vận hành và cân nhắc trước khi bình luận hoặc chia sẻ những nội dung mang tính công kích.
"Một cộng đồng hâm mộ văn minh không được đo bằng mức độ ồn ào hay khả năng tạo xu hướng, mà bằng những giá trị tích cực họ đóng góp cho xã hội. Khi người hâm mộ biết tôn trọng sự khác biệt và ứng xử có trách nhiệm trên không gian mạng, đó mới là ý nghĩa tích cực nhất của việc thần tượng một ai đó", ông chia sẻ.
Bình luận (0)