Buổi họp phụ huynh đầu năm nào cũng có một khoảnh khắc giống hệt nhau. Sau khi đọc xong danh sách các khoản, cô chủ nhiệm hoặc vị hội trưởng phụ huynh nhìn xuống lớp rồi hỏi ai có ý kiến gì không? Cả phòng im lặng. Một người gật đầu, vài người gật theo, biên bản ghi là thống nhất 100%.
Tôi đã ngồi trong những buổi họp như thế vài lần, vừa với tư cách phụ huynh vừa với thói quen nghề nghiệp của người làm luật. Lần nào tôi cũng nghĩ cùng một điều. Sự im lặng đó không phải là đồng thuận. Nó là kết quả của một phép tính rất tỉnh táo. Phản đối thì lộ diện, mà con mình còn ngồi trong lớp ấy suốt 9 tháng. Vài trăm nghìn đồng rẻ hơn nhiều so với rủi ro con bị nhìn khác đi.
Buổi họp phụ huynh đầu năm nào cũng có một khoảnh khắc giống hệt nhau. Sau khi đọc xong danh sách các khoản, cô chủ nhiệm hoặc vị hội trưởng phụ huynh nhìn xuống lớp rồi hỏi ai có ý kiến gì không?
ảnh: T.N tạo bởi AI
Dự thảo không còn quy định cơ chế hình thành kinh phí hoạt động do Ban đại diện trực tiếp thu và quản lý
Ngày 10.9.2026, Bộ GD-ĐT công bố bản tổng hợp giải trình tiếp thu ý kiến góp ý cho dự thảo Thông tư thay thế Thông tư số 55/2011/TT-BGDĐT về Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh. Cơ quan soạn thảo cho biết đã nhận 37 văn bản góp ý, trong đó có ý kiến của 22 sở GD-ĐT. Và điểm chỉnh lý đáng chú ý nhất là dự thảo không còn quy định cơ chế hình thành kinh phí hoạt động do Ban đại diện trực tiếp thu và quản lý. Ban đại diện sẽ không trực tiếp vận động, thu, tiếp nhận hay quản lý tiền hỗ trợ. Việc hỗ trợ được thực hiện bằng hàng hóa, dịch vụ, thanh toán trực tiếp hoặc hình thức hợp pháp khác, và không hình thành quỹ.
Đáng chú ý hơn nữa là danh sách những địa phương đã đẩy Bộ tới quyết định này. Theo bản giải trình, Đà Nẵng, Đồng Nai, Cà Mau, Hải Phòng, Lai Châu, TP.HCM và một số nơi khác đề nghị làm rõ ranh giới giữa hỗ trợ tự nguyện cho hoạt động của Ban đại diện với các khoản thu và tài trợ cho nhà trường, không để Ban đại diện trở thành chủ thể huy động, thu hoặc quản lý tiền. Nói cách khác, chính các cơ quan quản lý giáo dục địa phương thừa nhận rằng suốt 15 năm qua, Ban đại diện cha mẹ học sinh đã bị biến thành một cái túi tiền. Đây là lần đầu tiên cấp trung ương động vào cái gốc chứ không chỉ cắt ngọn. Tôi cho rằng đó là một bước đi đúng, và đúng muộn.
Muộn bởi vì bản thân Thông tư số 55/2011/TT-BGDĐT đã cấm gần hết những thứ đang bị cấm lại hôm nay. Điều 10 của Thông tư này quy định kinh phí Ban đại diện hình thành từ ủng hộ tự nguyện, Ban không được quy định mức bình quân và liệt kê một danh mục dài những khoản Ban không được quyên góp, gồm bảo vệ, vệ sinh, cơ sở vật chất, hoạt động quản lý dạy học và khen thưởng cán bộ giáo viên. Công văn 7608 mà Sở GD-ĐTTP.HCM ban hành ngày 29.7.2026 cũng chỉ nhắc lại chừng ấy nội dung, cộng thêm yêu cầu không được thành lập hay tổ chức thu quỹ lớp, quỹ trường, quỹ phụ huynh.
Dự thảo mới vẫn thiếu 2 điều
Một điều đã cấm suốt 15 năm mà vẫn phải cấm lại mỗi tháng 8 thì lỗi không nằm ở người thực hiện. Nó nằm ở thiết kế. Và thiết kế ấy, ngay cả trong bản dự thảo mới nhất, vẫn đang thiếu 2 thứ.
Thứ nhất là chỗ đi cho những khoản tiền rất nhỏ. Pháp luật chưa bao giờ cấm phụ huynh đóng góp. Thông tư số 16/2018/TT-BGDĐT về tài trợ cho cơ sở giáo dục mở hẳn một cánh cửa. Nhưng hãy nhìn vào quy trình. Kế hoạch vận động tài trợ phải xác định rõ nội dung, mục đích, đối tượng thụ hưởng, dự toán kinh phí và kế hoạch triển khai. Với trường mầm non, tiểu học và THCS, kế hoạch còn phải trình cơ quan quản lý giáo dục thẩm định phê duyệt trong thời hạn 15 ngày.
Đó là quy trình dành cho một phòng máy tính hay một sân chơi. Không ai lập kế hoạch trình duyệt 15 ngày để mua bình nước uống cho lớp, mua hoa ngày 20.11, hay mua vài phần quà cuối học kỳ. Nhu cầu vi mô ấy có thật, nó phát sinh hằng tuần và pháp luật không có công cụ nào tương xứng với quy mô của nó. Thứ gì không có cửa chính thì đi cửa sau. Cửa sau ở đây là nhóm Zalo của lớp.
Dự thảo mới đã cố trả lời phần nào, khi cho phép hỗ trợ bằng hàng hóa, dịch vụ hoặc thanh toán trực tiếp. Đó là một hướng khả thi và đáng ủng hộ. Nhưng xin nói thẳng rằng nó mới chặn được dòng tiền chứ chưa chặn được áp lực. Muốn thanh toán trực tiếp cho một nhà cung cấp, vẫn phải có ai đó lập danh sách, vẫn phải có người nhắn vào nhóm lớp rằng mỗi cháu góp bao nhiêu. Cấm giữ tiền không đồng nghĩa với cấm gây sức ép. Cái làm phụ huynh không dám từ chối không phải là cuốn sổ quỹ, mà là việc ai cũng nhìn thấy ai đã từ chối.
Thứ hai là chế tài. Nhiều người nghĩ pháp luật chưa có chế tài cho lạm thu. Không đúng. Nghị định 04/2021/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục quy định tại điểm a khoản 2 điều 32 mức phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi thu các khoản không đúng quy định của cấp có thẩm quyền. Điểm a khoản 4 của cùng điều luật còn kèm biện pháp khắc phục hậu quả là buộc trả lại số tiền đã thu và chịu mọi chi phí tổ chức trả lại. Trên giấy, phụ huynh có quyền được hoàn tiền.
Vấn đề nằm ở chỗ khác. Nghị định này xử phạt tổ chức, và tổ chức được liệt kê tại khoản 1 điều 2 là các cơ sở giáo dục. Ban đại diện cha mẹ học sinh không nằm trong danh sách đó. Chính dự thảo Điều lệ mới cũng khẳng định Ban đại diện không có tư cách pháp nhân, không có con dấu và tài khoản riêng. Ghép hai điều đó lại sẽ thấy toàn bộ vấn đề. Khi khoản tiền được thu dưới danh nghĩa quỹ lớp, do một phụ huynh đứng ra vận động và giữ, thì nhà trường có thể nói mình không thu, còn người thu lại không thuộc đối tượng bị xử phạt. Khoản tiền rơi vào một vùng mà chế tài không với tới.
Hai kiến nghị: Hiệu trưởng chịu trách nhiệm, công khai toàn bộ khoản thu bằng văn bản trước buổi họp phụ huynh
Quỹ lớp vì vậy chưa bao giờ chỉ là chuyện tiền mà là chuyện ai đứng tên khoản tiền. Cơ chế giao cho Ban đại diện thu hộ tồn tại dai dẳng không phải vì tiện mà vì nó dời rủi ro pháp lý sang một chủ thể mà pháp luật không chạm tới được. Nếu chỉ xóa quỹ mà không xử lý cấu trúc trú ẩn ấy, cái tên sẽ đổi còn cấu trúc vẫn nguyên. Năm nay không gọi là quỹ lớp thì gọi là tiền hoạt động chung, tiền sinh hoạt tập thể, hoặc chỉ là một con số trong tin nhắn không mang tên gọi nào cả.
Vì thế xin nêu 2 kiến nghị, vì cả hai dự thảo liên quan đều đang trong thời gian góp ý. Với dự thảo Thông tư thay thế Thông tư 55, cần một điều khoản quy trách nhiệm theo phạm vi chứ không theo danh nghĩa. Mọi khoản tiền hoặc hiện vật được vận động trong phạm vi một lớp học hay một trường học, bất kể ai đứng ra kêu gọi và gọi tên là gì, đều thuộc trách nhiệm quản lý của hiệu trưởng. Chỉ khi trách nhiệm được neo vào một người có tên và có chức vụ thì việc mượn danh nghĩa phụ huynh mới hết tác dụng.
Với dự thảo Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục mà Bộ GD-ĐT đang xây dựng, cần bổ sung một hành vi riêng là tổ chức hoặc để cho tổ chức thu các khoản ngoài danh mục được phép trong phạm vi cơ sở giáo dục, kèm biện pháp buộc hoàn trả cho từng phụ huynh đã đóng. Quy định buộc trả lại tiền tại điều 32 hiện hành là đúng, nó chỉ đang thiếu một con đường để đi tới người đã móc ví.
Và còn một việc không cần sửa luật cũng làm được ngay. Đó là công khai toàn bộ khoản thu bằng văn bản gửi trước buổi họp, thay vì đọc lên giữa cuộc họp rồi hỏi ai có ý kiến gì không. Phụ huynh cần được đọc danh sách ấy một mình, ở nhà, không ai nhìn. Tự nguyện chỉ có nghĩa khi người ta được từ chối mà không ai biết mình đã từ chối.
Từ năm học 2025-2026, theo Nghị quyết 217 ngày 26.6.2025 của Quốc hội, trẻ mầm non và học sinh phổ thông trong cơ sở giáo dục công lập đã được miễn học phí trên cả nước. Nhà nước đã bỏ ngân sách để gỡ đi khoản đóng góp lớn nhất. Sẽ rất đáng tiếc nếu phần được gỡ ấy lặng lẽ quay về dưới những cái tên khác, trong những nhóm chat không ai dám bấm nút phản đối.
Bình luận (0)