46 năm, từ ý tưởng đến quyết tâm chế tạo xe tăng
Ngày 12.2.1979, thiếu tướng Lê Văn Tri, Chủ nhiệm Tổng cục Kỹ thuật (nay là Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật) ký văn bản số 79/QĐ-KT giao nhiệm vụ cho Phân viện Thiết kế cơ giới (nay là Viện Kỹ thuật cơ giới quân sự): "Nghiên cứu chọn mẫu và xây dựng phương án thiết kế tổng thể 1 loại xe tăng chủ lực (trên cơ sở xe tăng T-54B, T-55)".
Xe tăng T-1 được trưng bày tại Hội nghị Quân chính toàn quân 6 tháng đầu năm 2026 (ở Hà Nội) ngày 2.7.2026
ẢNH: TCCNQP
Tuy nhiên, do nhiều lý do khác nhau mà hơn 40 năm nhiệm vụ này mới chính thức được hoàn tất dưới sự chỉ đạo sát sao của lãnh đạo Bộ Quốc phòng.
Trung tướng Khuất Việt Dũng, Phó chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam (nguyên Chính ủy Tổng cục Công nghiệp quốc phòng) nhớ lại: đầu năm 2013, khi đang là thiếu tướng, Phó chủ nhiệm Tổng cục Công nghiệp quốc phòng, ông từng tham gia đoàn công tác của Bộ Quốc phòng kiểm tra bắn thử tên lửa.
Hồi ấy, thiếu tướng Phan Văn Giang đang là Phó tổng tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam (nay là đại tướng, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng). Mấy ngày ở cùng nhau, thiếu tướng Phan Văn Giang và thiếu tướng Khuất Việt Dũng trò chuyện rất nhiều về việc nghiên cứu chế tạo xe tăng.
Trung tướng Khuất Việt Dũng, Chính ủy Tổng cục Công nghiệp quốc phòng kiểm tra sản phẩm do Nhà máy Z176 sản xuất, tháng 5.2018
ẢNH: MAI THANH HẢI
"Anh Giang hỏi thẳng tôi: mình có làm được xe tăng không? Tôi bảo: ngày xưa thì không, nhưng bây giờ thì làm được, nếu tập trung đầu tư và liên kết hợp tác công nghệ", trung tướng Khuất Việt Dũng kể lại.
Ông nhấn mạnh: "Anh Giang là dân tăng thiết giáp nên rất tâm huyết với việc chế tạo xe tăng. Anh ấy nói: phải tập trung nghiên cứu, làm bằng được xe tăng Việt Nam".
Đại tướng Phan Văn Giang từng là học viên Trường Sĩ quan Tăng thiết giáp năm 1980 - 1983.
Từ tháng 9.1983 đến tháng 8.1990, ông đảm nhiệm các chức vụ chỉ huy từ đại đội lên tiểu đoàn, thuộc Tiểu đoàn xe tăng 1037, Sư đoàn 312. Sau đó, ông là trợ lý Tăng thiết giáp của Sư đoàn 312, Quân đoàn 1, năm 1993 - 1994...
Đoàn công tác của Viện Kỹ thuật hải quân thăm một số sản phẩm quốc phòng do Nhà máy Z125 sản xuất vào năm 2024
ẢNH: VŨ HƯỞNG
Tháng 11.2020, trong cuộc làm việc với các cơ quan đơn vị về "Kết quả mua sắm vũ khí, trang bị giai đoạn 2016 - 2020 và đề xuất kế hoạch mua sắm trong thời gian tới", thượng tướng Phan Văn Giang, khi đó là Tổng tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng đã giao nhiệm vụ cho Tổng cục Công nghiệp quốc phòng nghiên cứu thiết kế, chế tạo xe tăng thiết giáp.
Cán bộ, nhân viên Nhà máy Z125 (Tổng cục Công nghiệp quốc phòng) bắn thử nghiệm hệ thống vũ khí trên xe chiến đấu bộ binh, bảo đảm an toàn, chính xác và đạt hiệu quả chiến thuật theo thiết kế
ẢNH: Z125
"Nhà máy Z125 thuộc Tổng cục Công nghiệp quốc phòng, thành lập ngày 7.9.1966. Trải qua hơn 60 năm xây dựng, từ một xưởng sửa chữa pháo ban đầu, Nhà máy Z125 đã phát triển, dần trở thành đơn vị công nghiệp quốc phòng nòng cốt, đủ năng lực để hoàn thành tốt nhiệm vụ sản xuất, sửa chữa các loại vũ khí hỏa lực phục vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu của quân đội; tham gia thiết kế, hoàn thiện và sản xuất các sản phẩm quốc phòng mới theo nhiệm vụ trên giao.
Nhân viên Nhà máy Z125 kiểm tra hệ thống vũ khí trên xe chiến đấu bộ binh
ẢNH: BÁO QĐND
Giai đoạn 2020 - 2025, nhà máy đã chủ trì triển khai thực hiện 24 đề tài, nhiệm vụ. Đặc biệt, Z125 đã hoàn thành nghiên cứu, sản xuất và bàn giao 18 hệ thống vũ khí lắp trên xe chiến đấu bộ binh XCB-01; hệ thống pháo tự hành PTH-01; nhiệm vụ nghiên cứu, thiết kế, chế tạo xe tăng hạng nhẹ T-1...".
Đại tá Nguyễn Cao Cường, Giám đốc Nhà máy Z125
Dự án cấp thiết của Bộ Quốc phòng
Đầu năm 2024, nhiệm vụ chủ trì nghiên cứu, chế tạo mẫu xe tăng bơi Việt Nam (ký hiệu T-1) được Tổng cục Công nghiệp quốc phòng giao cho Nhà máy Z125 (đơn vị chủ trì của Z125 là Phòng Kỹ thuật công nghệ) với tính cấp thiết cao.
Cán bộ, kỹ sư Phòng Kỹ thuật công nghệ, Nhà máy Z125 trao đổi phương án thiết kế vũ khí
ẢNH: Z125
Cuối tháng 9.2025, Tổng cục Công nghiệp quốc phòng đã hoàn chỉnh hồ sơ chương trình khoa học và công nghệ cấp Bộ Quốc phòng "Nghiên cứu thiết kế, chế tạo xe tăng bơi T-1" và gửi Cục Khoa học quân sự (Bộ Quốc phòng), để triển khai các thủ tục tiếp theo.
Bên cạnh đó, để chủ động nghiên cứu và rút ngắn thời gian triển khai, Tổng cục Công nghiệp quốc phòng đã giao Nhà máy Z125 nghiên cứu, chế tạo một mẫu nguyên lý xe tăng bơi T-1, hoàn thành trước 31.3.2026.
Kiểm tra việc chế tạo lắp ráp vũ khí tại Nhà máy Z125 vào tháng 1.2025.
ẢNH: TCCNQP
Ngày 28.1.2026, tại cuộc họp của Ban Chỉ đạo xe thiết giáp, do thượng tướng Phạm Hoài Nam (Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng) chủ trì, Cục Khoa học quân sự báo cáo: năm 2025, các đơn vị đã tích cực triển khai hiệu quả nhiệm vụ nghiên cứu, thiết kế, chế tạo xe chiến đấu bộ binh, thiết giáp chở quân, pháo tự hành và xe tăng hạng nhẹ bơi T-1; xây dựng, điều chỉnh và hoàn thiện bộ chỉ tiêu, cấu hình, tính năng chiến - kỹ thuật của sản phẩm; hệ thống phần mềm tự động hóa chỉ huy và điều khiển hỏa lực… làm cơ sở để nghiên cứu thiết kế, chế tạo và thử nghiệm sản phẩm đúng quy định.
Đoàn công tác Bộ Quốc phòng kiểm tra tiến độ chế tạo xe tăng T-1 tại Nhà máy Z125, tháng 4.2026
ẢNH: BÁO QĐND
Chỉ đạo công việc, thượng tướng Phạm Hoài Nam nhấn mạnh: "Sản phẩm của các dự án, đề tài khoa học, công nghệ được xác định là những vũ khí trang bị kỹ thuật có ý nghĩa chiến lược, được thiết kế không theo mẫu có sẵn, trong đó có nhiều nội dung nghiên cứu mới và khó".
Thượng tướng Phạm Hoài Nam yêu cầu: "Các cơ quan, đơn vị phối hợp chặt chẽ trong xây dựng cấu hình, tính năng chiến đấu - kỹ thuật của các sản phẩm đáp ứng yêu cầu tác chiến của lực lượng pháo binh - tên lửa và tăng thiết giáp trong tình hình mới. Đồng thời, phối hợp tổ chức thử nghiệm, nghiệm thu các sản phẩm bảo đảm chặt chẽ, đúng quy định và bảo đảm an toàn tuyệt đối".
Tháp pháo tự hành PTH-01 đang được sản xuất, chế tạo tại Nhà máy Z125
ẢNH: TCCNQP
"Định hướng phương án nghiên cứu, chế tạo xe tăng chủ lực là một trong những hướng đi góp phần thực hiện mục tiêu xây dựng nền công nghiệp quốc phòng chủ động, tự lực, tự cường, lưỡng dụng, từng bước nâng cao khả năng tự chủ về vũ khí, trang bị kỹ thuật, đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội hiện đại.
Quá trình nghiên cứu, chế tạo phải chú trọng phát triển các sản phẩm có tính đồng bộ, hiện đại, phù hợp với yêu cầu tác chiến trong điều kiện mới, bảo đảm hàm lượng công nghệ cao, hiệu quả, chi phí hợp lý. Sản phẩm bảo đảm khả năng khai thác, sử dụng, sửa chữa, bảo dưỡng trong điều kiện thực tế của đơn vị.
Đối với phương án thiết kế, cần tính toán khả năng bảo đảm kỹ thuật trong suốt vòng đời sản phẩm. Các hệ thống trang bị trên xe phải hiện đại, có hỏa lực mạnh, khả năng bảo vệ tốt, tính cơ động cao, hoạt động trên nhiều loại địa hình, trong các điều kiện thời tiết khác nhau, cả ban ngày và ban đêm".
Thượng tướng Phạm Hoài Nam chỉ đạo tại buổi làm việc về định hướng phương án nghiên cứu, chế tạo xe tăng chủ lực; Hà Nội, ngày 8.9.2026
Tháng 12.2026, xe tăng T-1 sẽ trưng bày trong triển lãm
Ngày 24.4.2026, thượng tướng Phạm Hoài Nam đã đến nhà máy Z125 kiểm tra tiến độ nghiên cứu thiết kế, chế tạo xe tăng T-1.
Xe tăng T-1 tại Nhà máy Z125, tháng 4.2026
ẢNH: TCCNQP
Đại tá Lê Anh Sơn, Phó cục trưởng Cục Quản lý công nghệ báo cáo: đến tháng 4.2026, xe tăng T-1 đã cơ bản hoàn thành tổng lắp, chuẩn bị thử nghiệm đánh giá làm cơ sở hoàn thiện sản phẩm, đưa vào sản xuất.
"Điểm nổi bật của T-1 là được thiết kế hiện đại, có tính mở và khả năng mô đun hóa, thay thế các chủng loại vũ khí, khí tài khác nhau. Xe có tính năng kỹ, chiến thuật vượt trội so với các xe tăng hiện có về hỏa lực, độ cơ động và khả năng bảo vệ", ông Sơn khẳng định.
Thượng tướng Phạm Hoài Nam kiểm tra hệ thống bánh xích xe tăng T-1
ẢNH: TCCNQP
Tại buổi kiểm tra này, thượng tướng Phạm Hoài Nam yêu cầu hoàn thành việc thử nghiệm xe tăng T-1 trong tháng 5.2026.
Thượng tướng nhấn mạnh: "Khẩn trương triển khai các nội dung tiếp theo của nhiệm vụ, phấn đấu hoàn thành sản phẩm hoàn chỉnh (đáp ứng yêu cầu theo bộ chỉ tiêu tính năng, đã được đại tướng Nguyễn Tân Cương, Tổng tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam phê duyệt) trước ngày 31.8.2026, để thử nghiệm - nghiệm thu sản phẩm, kịp thời đưa vào trưng bày tại Triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam, tháng 12.2026".
Xe tăng T-1 trưng bày tại Bộ Quốc phòng, tháng 7.2026
ẢNH: TCCNQP
Đến tháng 5.2026, Nhà máy Z125 đã cơ bản hoàn thành tổng lắp một mẫu xe nguyên lý để báo cáo Bộ Quốc phòng.
Trong buổi làm việc với trung tướng Đinh Quốc Hùng (Chính ủy Tổng cục Công nghiệp quốc phòng) ngày 15.5.2026, đại tá Nguyễn Cao Cường (Giám đốc Nhà máy Z125) cho biết các hệ thống cốt lõi như vỏ xe, tháp pháo, cụm thân pháo và hệ thống nạp đạn tự động đã được chế tạo thành công.
Xe tăng T-1 trưng bày tại Lễ kỷ niệm 60 năm ngày truyền thống Nhà máy Z125
ẢNH: CTV
Ngày 20.10.2026, tại buổi họp báo giới thiệu Triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam 2026 (Vietnam International Defence Expo 2026), thiếu tướng Nguyễn Đức Tăng (Phó chính ủy Tổng cục Công nghiệp quốc phòng) thông báo: xe tăng T-1 do Tổng cục Công nghiệp quốc phòng nghiên cứu, sản xuất đã được báo cáo Bộ Quốc phòng, dự kiến sẽ được trưng bày tại triển lãm.
Chuẩn đô đốc Nguyễn Văn Bách, Chủ nhiệm Tổng cục Công nghiệp quốc phòng (thứ hai từ trái qua) kiểm tra sản phẩm xe tăng T-1 tại Nhà máy Z125, ngày 22.10.2026
ẢNH: TCCNQP
Mới đây nhất, ngày 22.10.2026, chuẩn đô đốc Nguyễn Văn Bách (tân Chủ nhiệm Tổng cục Công nghiệp quốc phòng, từ ngày 1.10.2026) đã dẫn đầu đoàn công tác của Tổng cục xuống Nhà máy Z125 kiểm tra các mặt hoạt động.
Đặc biệt, tân Chủ nhiệm Tổng cục Công nghiệp quốc phòng đã kiểm tra trực tiếp, kỹ lưỡng sản phẩm xe tăng T-1 và chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án trọng điểm, bảo đảm chất lượng, hiệu quả, tiết kiệm.
"Yêu cầu đơn vị đẩy mạnh chuyển đổi số, hoàn thiện hệ thống quản trị nguồn lực tổng thể (ERP), hệ thống điều hành sản xuất (MES), từng bước mở rộng mô hình sản xuất thông minh", chuẩn đô đốc Nguyễn Văn Bách nhấn mạnh.
Thời gian qua, Ban chỉ đạo xe thiết giáp (XTG) tập trung chỉ đạo triển khai nhiệm vụ nghiên cứu, thiết kế, chế tạo xe thiết giáp, xe tăng hạng nhẹ và pháo tự hành, bảo đảm tiến độ, chất lượng.
Nổi bật, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng đã phê duyệt kết quả đánh giá, nghiệm thu sản xuất thử nghiệm một số xe chiến đấu bộ binh XCB-01, đưa sản phẩm vào trang bị quân sự. Đối với xe thiết giáp chở quân chiến đấu XTC-02, một số sản phẩm đã phê duyệt kết quả đánh giá, nghiệm thu.
Bên cạnh đó, một số loại xe tăng, xe thiết giáp chở quân chiến đấu và pháo tự hành cơ bản hoàn thành tổng lắp; một số nội dung đã được nghiệm thu.
Phát biểu kết luận cuộc họp, thượng tướng Phạm Hoài Nam yêu cầu Cục Khoa học quân sự (Cơ quan thường trực Ban chỉ đạo), Tổng cục Công nghiệp quốc phòng, Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông quân đội và Học viện Kỹ thuật quân sự phối hợp chặt chẽ, đẩy nhanh tiến độ nghiên cứu, chế tạo, tổng lắp, thử nghiệm, nghiệm thu các sản phẩm pháo tự hành và xe thiết giáp chở quân chiến đấu theo kế hoạch; đồng thời khẩn trương hoàn thiện phương án thiết kế, cấu hình và các tính năng chiến thuật, kỹ thuật cơ bản của xe tăng hạng nhẹ.
Cuộc họp Ban chỉ đạo xe thiết giáp sơ kết thực hiện nhiệm vụ năm 2026, triển khai nhiệm vụ năm 2027; Hà Nội, ngày 20.10.2026
Bình luận (0)