Bắc Cực trong bước ngoặt cạnh tranh kiểm soát

Giữa bối cảnh thỏa thuận giữa Mỹ - Đan Mạch - Greenland sắp có hiệu lực, cuộc cạnh tranh kiểm soát tài nguyên, tiềm năng kinh tế và cả quân sự ở Bắc Cực đang dần nóng hơn.

Dự kiến hôm nay (19.11), Quốc hội Đan Mạch sẽ bỏ phiếu về việc thông qua thỏa thuận ba bên Mỹ - Đan Mạch - Greenland về hợp tác ở Greenland. Thỏa thuận này được Tổng thống Mỹ Donald Trump, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen và Thủ hiến Greenland Jens-Frederik Nielsen ký kết hồi cuối tháng 9 vừa qua bên lề kỳ họp Đại hội đồng LHQ ở New York (Mỹ). Khi Quốc hội Đan Mạch thông qua, thỏa thuận trên gần như đã đi đến bước cuối cùng, giúp Mỹ tăng cường quân sự ở Greenland.

Bắc Cực trong bước ngoặt cạnh tranh kiểm soát - Ảnh 1.

Không chỉ có nhiều tài nguyên, Bắc Cực còn mang lại nhiều lợi thế về kinh tế, thương mại

Ảnh: Reuters

Tham vọng của Mỹ, Canada

Giữa bối cảnh đó, theo phân tích gửi đến Thanh Niên mới đây, Eurasia Group (Mỹ), đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, nhận định rằng xét đến tương lai của vùng Bắc Cực, thỏa thuận của Mỹ về Greenland chỉ là "phần nổi của tảng băng chìm".

Theo đó, biến đổi khí hậu đang tiếp tục biến vùng cực Bắc từ một vùng biên viễn băng giá trở thành một đấu trường cạnh tranh địa chính trị ngày càng quan trọng. Hiện nay, khu vực này đang ấm lên với tốc độ nhanh gấp gần 4 lần mức trung bình toàn cầu, làm tan chảy băng biển và để lộ ra các mỏ dầu, khí đốt cùng những khoáng sản thiết yếu vốn trước đây không thể tiếp cận được. Điều này thu hút sự quan tâm từ nhiều quốc gia đang nóng lòng khai thác các cơ hội kinh tế và chiến lược tại đây.

Đầu tháng 11, Thủ tướng Canada Mark Carney nêu khả năng dỡ bỏ lệnh cấm - vốn dĩ có hiệu lực suốt 1 thập niên qua - đối với việc thăm dò dầu khí ngoài khơi Bắc Cực. Trước đây, dưới thời Thủ tướng Canada Justin Trudeau và Tổng thống Mỹ Barack Obama, hai nước thiết lập lệnh cấm này nhằm bảo vệ môi trường vốn rất mong manh của khu vực. Nhưng cùng tháng 11 này, Ottawa đã phân bổ 7,7 triệu USD trong vòng 4 năm để giám sát các hoạt động phát triển dầu khí tiềm năng tại Bắc Băng Dương.

Liên quan vấn đề này, lãnh đạo của ba vùng lãnh thổ Bắc Cực thuộc Canada cũng đang ủng hộ việc phát triển tài nguyên để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Quan điểm vừa nêu hoàn toàn phù hợp với tham vọng của Thủ tướng Carney trong việc biến Canada thành một siêu cường năng lượng.

Tại Mỹ, Nhà Trắng đang tìm cách đẩy nhanh quy trình cấp phép khoan dầu khí tại khu vực phía tây Bắc Cực bằng cách thúc đẩy việc nới lỏng các quy định đánh giá tác động môi trường. Ngay cả bà Mary Peltola, thượng nghị sĩ vừa đắc cử đại diện bang Alaska (Mỹ) và thuộc phe Dân chủ, cũng ủng hộ việc mở rộng khai thác và tinh chế nhiên liệu hóa thạch ở Alaska.

Nỗ lực của nhiều bên

Theo phân tích của Eurasia Group, Nga và Trung Quốc cũng đang đẩy mạnh tham vọng lâu dài tại khu vực Bắc Cực. Từ năm 2018, Trung Quốc tự tuyên bố là một "quốc gia gần Bắc Cực" và đề xuất xây dựng "con đường tơ lụa vùng cực" nhằm mở rộng mạng lưới hạ tầng vận tải biển toàn cầu hiện có của nước này. Đối với Bắc Kinh, tuyến đường biển phương Bắc mở ra lộ trình từ Trung Quốc đến châu Âu ngắn hơn so với việc đi qua kênh đào Suez, giúp rút ngắn thời gian vận chuyển từ 10 - 14 ngày.

Gần đây, Nga đã chuyển hướng các tuyến vận tải biển sang các lộ trình phía bắc để tránh những rủi ro an ninh phát sinh từ cuộc xung đột với Ukraine tại biển Đen và biển Baltic. Moscow cũng tăng cường sự hiện diện quân sự ở phương bắc.

Cuối tháng 10 vừa qua, Moscow và Bắc Kinh chính thức tăng cường quan hệ hợp tác tại Bắc Cực, cam kết tăng cường hoạt động vận tải biển ở phương bắc, cùng nhau đóng các tàu chuyên dụng cho vùng cực, đồng thời hỗ trợ các doanh nghiệp hoạt động trong khu vực này. Động thái vừa nêu diễn ra sau khi Ủy ban Châu Âu công bố Chiến lược Bắc Cực mới, tập trung vào việc tăng cường hợp tác về tàu phá băng để khai thông các tuyến hàng hải tại Bắc Cực, thúc đẩy phát triển kinh tế và khai thác các loại khoáng sản thiết yếu.

Trong khi đó, thời gian qua, NATO cũng đẩy mạnh sự hiện diện tại phương bắc, kết nạp Phần Lan và Thụy Điển làm thành viên, đồng thời triển khai các hoạt động giám sát, tổ chức tập trận và bố trí lực lượng quân sự nhằm đối phó Nga. Liên minh này cũng thường xuyên tiến hành các cuộc tập trận quân sự ở phương bắc. Gần đây, NATO đã bổ sung các robot lưỡng cư có khả năng hoạt động cả dưới nước lẫn trên băng vốn là môi trường nguy hiểm đối với con người. Được triển khai từ tháng 6 vừa qua trong khuôn khổ "Lực lượng đặc nhiệm X-Arctic" (Task Force X-Arctic), các phương tiện không người lái này là một phần trong nỗ lực của NATO nhằm thích nghi với địa hình khắc nghiệt và tầm quan trọng chiến lược ngày càng lớn của khu vực này.

Rõ ràng, cuộc cạnh tranh để giành quyền kiểm soát Bắc Cực đang nóng lên nhanh hơn nhiều.

Bạn không thể gửi bình luận liên tục. Xin hãy đợi
60 giây nữa.