Chuyên gia đề xuất tách xe bán tải thành nhóm riêng, tránh ‘đánh đồng’ với xe tải

Việc thay đổi cách phân loại phương tiện trong quy định mới đang khiến dòng xe bán tải đứng trước nguy cơ bị "đánh đồng" với xe tải trong tổ chức giao thông. Theo nhiều chuyên gia, điều này không chỉ làm lệch bản chất phương tiện mà còn kéo theo hàng loạt hệ lụy về chính sách và thị trường.

Trong các quy chuẩn trước đây, xe bán tải được nhìn nhận như một loại phương tiện có tính chất đặc thù. Dù vẫn mang khả năng chở hàng, nhưng với tải trọng nhất định, dòng xe này được xem như xe con trong tổ chức giao thông. Tuy nhiên, từ khi quy định mới về phân loại phương tiện có hiệu lực, khái niệm "xe bán tải" không còn được giữ nguyên. Thay vào đó, các mẫu xe này bị chia tách thành nhiều nhóm khác nhau, trong đó phần lớn bị xếp vào loại xe tải pick-up.

ẢNH: ĐÌNH TUYÊN

Sự thay đổi này, theo ông Vũ Tấn Công - nguyên Tổng thư ký Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA), là chưa thực sự hợp lý nếu xét trên góc độ kỹ thuật và thực tiễn sử dụng. Ông Công cho rằng, xe bán tải tại Việt Nam vốn là dòng xe "lai", vừa phục vụ nhu cầu đi lại của cá nhân, vừa có thể chuyên chở hàng hóa ở mức độ nhất định. Việc xếp toàn bộ vào nhóm xe tải sẽ không phản ánh đúng bản chất này.

Không chỉ dừng ở câu chuyện khái niệm, hệ quả của cách phân loại mới đang dần bộc lộ rõ trong thực tế. Tại một số đô thị lớn như Hà Nội, các quy định về hạn chế phương tiện theo khung giờ thường áp dụng đối với xe tải. Nếu xe bán tải bị xem là xe tải trong tổ chức giao thông, nhiều khả năng dòng xe này cũng sẽ chịu các hạn chế tương tự. Điều đó đồng nghĩa với việc một phương tiện vốn được sử dụng linh hoạt trong đời sống hàng ngày có thể sắp bị bó hẹp về thời gian hoạt động.

Theo ông Công, bất cập lớn nhất nằm ở chỗ xe bán tải hiện đang chịu cách tiếp cận chính sách thiếu nhất quán. Một mặt, nhiều dòng xe bán tải phải chịu các loại thuế, phí tiệm cận xe con, bao gồm thuế tiêu thụ đặc biệt và mức lệ phí trước bạ tương đối cao. Nhưng mặt khác, khi tham gia giao thông, chúng lại có nguy cơ bị quản lý như xe tải với các ràng buộc nghiêm ngặt không kém. "Không thể vừa thu như xe con, vừa quản như xe tải", ông nhấn mạnh.

Từ thực tế đó, vị chuyên gia này đề xuất, cần tách xe bán tải thành một nhóm phương tiện riêng biệt trong hệ thống phân loại. Theo ông, đây là giải pháp mang tính nền tảng, giúp giải quyết hàng loạt bất cập phát sinh hiện nay. Khi được định danh rõ ràng, xe bán tải sẽ có cơ sở để xây dựng các chính sách quản lý phù hợp hơn, thay vì bị "ghép" vào những nhóm phương tiện có bản chất khác biệt.

Đi kèm với đề xuất này là kiến nghị rà soát, điều chỉnh các quy định hiện hành liên quan đến phân loại phương tiện. Theo chuyên gia này, việc khôi phục khái niệm xe bán tải không chỉ giúp thống nhất cách hiểu giữa cơ quan quản lý và người sử dụng, mà còn tạo nền tảng cho việc thiết kế các chính sách đồng bộ. Trong đó, các yếu tố như thuế, phí hay điều kiện lưu thông cần được xây dựng dựa trên đúng đặc tính của dòng xe này.

ẢNH: ĐÌNH TUYÊN

Ở góc độ quản lý giao thông đô thị, ông Công cũng cho rằng, nếu cơ quan chức năng thực sự cần hạn chế xe bán tải tại một số khu vực hoặc khung giờ nhất định, cần có cách tiếp cận minh bạch và phù hợp hơn. Thay vì áp dụng chung quy định dành cho xe tải, việc ban hành các quy định riêng, thậm chí bổ sung hệ thống biển báo dành riêng cho xe bán tải, sẽ giúp người dân dễ dàng nhận diện và tuân thủ. Điều này cũng tránh được tình trạng hiểu sai hoặc áp dụng thiếu thống nhất trong thực tế.

Một điểm đáng lưu ý khác là yếu tố lộ trình chính sách. Theo chuyên gia, bất kỳ sự thay đổi nào liên quan đến phương tiện giao thông đều tác động trực tiếp đến người dân và doanh nghiệp. Với xe bán tải, đây không chỉ là phương tiện cá nhân mà còn gắn với hoạt động sản xuất, kinh doanh của nhiều nhóm đối tượng. Do đó, nếu có điều chỉnh theo hướng siết chặt, cần có đánh giá đầy đủ và lộ trình phù hợp, tránh gây xáo trộn đột ngột.

Nhìn rộng hơn, câu chuyện của xe bán tải không đơn thuần là vấn đề kỹ thuật hay phân loại phương tiện. Nó phản ánh yêu cầu ngày càng cao về tính nhất quán trong xây dựng chính sách giao thông. Khi một loại phương tiện bị đặt vào hai cách tiếp cận khác nhau (một bên là chính sách tài chính, một bên là quản lý lưu thông), bất cập là điều khó tránh khỏi.

Trong bối cảnh thị trường ô tô Việt Nam ngày càng đa dạng, việc xây dựng một hệ thống phân loại rõ ràng, phản ánh đúng bản chất từng dòng xe là điều cần thiết. Đề xuất tách xe bán tải thành một nhóm riêng, vì vậy, không chỉ nhằm giải quyết câu chuyện trước mắt, mà còn hướng tới một cách tiếp cận chính sách hợp lý và bền vững hơn trong dài hạn.