Chuyển sang xe điện: Tâm lý người dùng quan trọng không kém hạ tầng, chính sách

Vài năm trở lại đây, Việt Nam đã ghi nhận những tín hiệu tích cực trong quá trình xanh hóa giao thông, khi tỷ lệ xe điện và xe lai xăng - điện (hybrid) tăng nhanh, mức độ quan tâm của người tiêu dùng cũng ngày càng rõ nét. Cùng với đó, nhiều doanh nghiệp và cơ quan quản lý đã chủ động nhập cuộc, tạo nền tảng ban đầu cho sự hình thành hệ sinh thái giao thông xanh.

Tuy nhiên khách quan nhìn nhận, quá trình chuyển đổi vẫn đang đối mặt với không ít thách thức cần sớm có giải pháp khắc phục. Trong đó, ngoài chính sách và hạ tầng (hai rào cản đã được bàn thảo rất nhiều); tại tọa đàm Cơ hội hợp tác phát triển giao thông xanh do Hội Ô tô và Thiết bị Động lực TP.HCM tổ chức mới đây, các chuyên gia cho rằng, tâm lý người dùng cũng là một trở ngại rất lớn.

ẢNH: T.N

Theo đó, dù xe điện không còn là khái niệm mới mẻ, nhưng người dân vẫn đang khá thận trọng trong lựa chọn chuyển đổi từ xe sử dụng động cơ đốt trong sang xe điện. Một trong những nguyên nhân là do không ít người vẫn chưa thực sự an tâm khi tiếp cận công nghệ mới. Những băn khoăn liên quan đến an toàn, pin, chi phí phát sinh và trách nhiệm khi xảy ra sự cố vẫn còn hiện hữu. Trong bối cảnh đó, tâm lý quan sát, cân nhắc kỹ lưỡng được xem là phản ứng tự nhiên của thị trường trong giai đoạn chuyển đổi.

Người dùng dè dặt với xe điện do "nhiễu loạn" thông tin

Nhiều chuyên gia nhận định, vấn đề không nằm ở việc người dân thiếu hiểu biết, mà ở chỗ họ thiếu một điểm tựa đáng tin cậy. Khi xảy ra sự cố liên quan đến xe điện, thông tin thường bị phân tán, mỗi bên đưa ra một cách lý giải khác nhau, trong khi người tiêu dùng khó tiếp cận được kết luận khách quan. Chính sự thiếu vắng tiếng nói trung lập đã làm xói mòn niềm tin xã hội, khiến dư luận dễ bị chi phối bởi cảm xúc hơn là dữ liệu khoa học.

Từ thực tế đó, ông Võ Quang Huệ - nguyên Phó tổng giám đốc Tập đoàn Vingroup, Chủ tịch danh dự Hội Ô tô và Thiết bị Động lực TP.HCM cho rằng, Việt Nam cần một "trọng tài" cho thị trường xe điện. Chuyên gia này khẳng định, một cơ quan hoặc tổ chức đủ độc lập, có chuyên môn kỹ thuật và thẩm quyền rõ ràng sẽ giúp xác định nguyên nhân sự cố, phân định trách nhiệm và đưa ra khuyến nghị phòng ngừa. Điều này không chỉ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, mà còn tạo ra sân chơi minh bạch cho các doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc.

ẢNH: N.D

"Hiện nay tôi thấy đang có điểm nghẽn. Thông tin đến người tiêu dùng không đầy đủ, mang đến những nỗi sợ vô cớ. Thành ra dẫn đến nhiều vấn đề, sự việc sai lệch. Do đó cần có một bộ phận độc lập để thẩm định những vấn đề như tai nạn xe". Ông Huệ lấy ví dụ, ở Đức từ lâu đã có các đơn vị thứ 3 (không phải cơ quan công an cũng không phải nhà sản xuất), họ sẽ thẩm định nguyên nhân dẫn đến tai nạn, sau đó đề xuất biện pháp. Hiện nay, Việt Nam thiếu những đơn vị trung lập và có chuyên môn như vậy.

Đồng tình với quan điểm trên, nhiều ý kiến cho rằng, khi có cơ chế phân xử khách quan, các tranh cãi cảm tính sẽ được thay thế bằng kết luận dựa trên bằng chứng. Từ đó giúp người dân yên tâm hơn khi tiếp cận phương tiện giao thông xanh.

Pin xe điện gây ô nhiễm là suy nghĩ sai lầm

Bên cạnh câu chuyện niềm tin và quản trị, pin xe điện tiếp tục là một trong những mối quan tâm lớn của người dùng. Trong dư luận hiện vẫn tồn tại quan điểm cho rằng pin là rác thải công nghệ độc hại, tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, cách nhìn này chưa phản ánh đúng bản chất vấn đề. Bởi thực tế, pin xe điện chứa nhiều vật liệu có giá trị và hoàn toàn có thể tái chế nếu được thu hồi và xử lý đúng quy trình.

ẢNH: VINFAST

PGS.TS Đỗ Văn Dũng - nguyên Hiệu trưởng Trường đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM; Chủ tịch Hội Ô tô và Thiết bị Động lực TP.HCM nhận định: "Chúng ta bị ảnh hưởng từ mạng xã hội rất nhiều. Nhiều người không có nghiên cứu gì cả, cứ nói là pin xe điện sau này gây ô nhiễm môi trường. Tôi khẳng định là không bao giờ có chuyện tạo ra ô nhiễm môi trường từ pin".

Theo ông Dũng, vấn đề nằm ở chỗ Việt Nam chưa hình thành đầy đủ chuỗi thu hồi, tái chế và tái sử dụng pin, chứ không phải do bản thân công nghệ pin gây hại. Khi chưa có cơ chế ràng buộc trách nhiệm rõ ràng, nỗi lo của người dân là điều dễ hiểu.

Nhiều ý kiến cũng cho rằng, nếu trách nhiệm thu hồi và tái chế pin được luật hóa, pin xe điện không chỉ không trở thành gánh nặng môi trường mà còn mở ra một lĩnh vực kinh tế mới. Tái chế pin, theo các chuyên gia, là một mắt xích quan trọng của kinh tế tuần hoàn, vừa giảm áp lực khai thác tài nguyên, vừa tạo thêm giá trị gia tăng cho nền kinh tế.

Từ những trao đổi tại tọa đàm Cơ hội hợp tác phát triển giao thông xanh, có thể thấy bài toán giao thông xanh của Việt Nam đang bước sang một giai đoạn mới. Hạ tầng và chính sách vẫn là điều kiện cần, nhưng chưa đủ. Việc xây dựng niềm tin xã hội, thiết lập cơ chế phân xử độc lập và thay đổi nhận thức về các vấn đề cốt lõi như pin xe điện mới là những mắt xích còn thiếu trong hệ sinh thái giao thông xanh.