Đào tạo ngành âm nhạc ra sao khi xuất hiện những 'ca nhạc sĩ AI'?

Ngày 23.1, Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Bản sắc âm nhạc Việt trong kỷ nguyên AI” do Trường ĐH Văn Hiến tổ chức, đã đặt ra những vấn đề "nóng" về tác động của AI trong hoạt động sáng tác, sản xuất và biểu diễn âm nhạc, đặc biệt là thách thức trong việc gìn giữ tính nguyên bản và bản sắc văn hóa.

Hội thảo thu hút hơn 300 học giả, nghệ sĩ và chuyên gia công nghệ đến từ nhiều trường đại học, học viện, viện nghiên cứu và tổ chức chuyên môn trên cả nước. Trong đó có ĐH Quốc gia TP.HCM, ĐH Trà Vinh, Nhạc viện TP.HCM, Học viện Âm nhạc Huế, Hội Điện ảnh TP.HCM, Hội Nhạc sĩ Việt Nam, ĐH Sân khấu – Điện ảnh TP.HCM, Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, Trường ĐH Sài Gòn, Trường ĐH Cửu Long, Trường ĐH Văn Lang, Trường CĐ Sư phạm Đắk Lắk...

ẢNH: T.T

Tham gia tham luận tại hội thảo, nhạc sĩ, Nghệ sĩ ưu tú Ngô Phạm Hạnh Thúy, Ủy viên BCH Hội Điện ảnh TP.HCM, nhận định sự phát triển nhanh chóng của AI trong những năm gần đây đang làm thay đổi căn bản nhiều lĩnh vực sáng tạo, trong đó có âm nhạc điện ảnh. Từ các phần mềm hỗ trợ phối khí, tạo motif, đến các hệ thống có khả năng “sáng tác” nhạc tự động dựa trên mô tả cảm xúc và kịch bản, AI ngày càng tham gia sâu vào quy trình sản xuất phim.

"Khi AI tham gia sâu hơn vào quá trình sáng tác nhạc, nguy cơ đánh mất những sắc thái bản địa càng trở nên rõ rệt nếu thiếu chiến lược dữ liệu và định hướng văn hóa rõ ràng", bà Thúy đánh giá.

Là một giảng viên giảng dạy piano ứng dụng, đồng thời là người trực tiếp phụ trách công tác phối khí cho nhiều chương trình âm nhạc, thạc sĩ, nghệ sĩ Nông Văn Hiểu, Khoa Nghệ thuật Trường ĐH Văn Hiến, chia sẻ: "Tôi nhận thấy rõ khoảng cách giữa tiện ích công nghệ và yêu cầu gìn giữ bản sắc trong thực tiễn lao động nghệ thuật. Trong giảng dạy piano ứng dụng, sinh viên thường tiếp cận AI và các công cụ hỗ trợ sáng tác như một giải pháp nhanh để hình thành hòa âm, tiết tấu và màu sắc âm thanh. Nếu không có sự định hướng kịp thời, các sản phẩm thực hành dễ mang đặc điểm chung của âm nhạc đại chúng toàn cầu, thiếu dấu ấn văn hóa bản địa".

Chính vì thế, thạc sĩ Hiểu cho rằng vai trò của giảng viên, nhạc sĩ không chỉ là hướng dẫn kỹ thuật sử dụng công cụ, mà quan trọng hơn là giúp người học ý thức được nền tảng thẩm mỹ và nguồn gốc văn hóa của chất liệu âm nhạc mà họ lựa chọn.

ẢNH: T.T

ẢNH: T.T

Trong khi đó, thạc sĩ Huỳnh Hoàng Cư, Trưởng khoa Nghệ thuật Trường ĐH Văn Hiến, giảng viên trực tiếp giảng dạy thanh nhạc, cho rằng trong thực tiễn đào tạo hiện nay, xu hướng chuẩn hóa kỹ thuật nếu không đi kèm định hướng thẩm mỹ phù hợp có thể dẫn đến hiện tượng đồng nhất hóa âm thanh, làm mờ đi dấu ấn âm sắc cá nhân của người học.

"Không ít sinh viên đạt được sự ổn định về kỹ thuật nhưng lại gặp khó khăn trong việc hình thành giọng hát mang bản sắc nghệ thuật riêng. Nhất là khi các công nghệ phân tích, chỉnh sửa và tái tạo giọng hát ngày càng can thiệp nhiều vào quá trình luyện tập và biểu diễn. Từ góc độ đào tạo, cần nhìn nhận rằng các hệ thống AI thường được xây dựng trên cơ sở dữ liệu mang tính chuẩn hóa cao, do đó có xu hướng ưu tiên những đặc điểm âm thanh phổ quát, dễ dẫn đến việc làm mờ các sắc thái âm sắc cá nhân", thạc sĩ Cư nhận đinh.

Từ những thực tế AI đang có nguy cơ "đồng hóa" bản sắc âm nhạc, tiến sĩ Hà Mai Hương, Giám đốc Học viện Âm nhạc Huế, đã có bài tham luận về gìn giữ và phát huy âm nhạc di sản truyền thống trong bối cảnh hiện nay nhìn từ góc độ đơn vị đào tạo nghệ thuật tại khu vực miền Trung-Tây nguyên. 

Tiến sĩ Hương nhận định: "Việc ứng dụng công nghệ không chỉ giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy mà còn tạo ra môi trường sáng tạo mới, thúc đẩy người học tiếp cận gần hơn với xu hướng công nghiệp âm nhạc toàn cầu. Tuy vậy, để phát huy tối đa lợi ích mà công nghệ mang lại, các cơ sở đào tạo cần chú trọng đầu tư cơ sở vật chất; đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ nhân lực liên ngành, kết hợp giữa công nghệ âm thanh, khoa học dữ liệu và hiểu biết sâu về di sản, nhằm tạo ra cầu nối thật sự giữa nghệ thuật và công nghệ; xây dựng hệ thống học liệu đồng bộ".

Bên cạnh đó, theo tiến sĩ Hương, cần tăng cường vai trò của nghệ nhân trong giảng dạy, cải tiến chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy, kết hợp giữa truyền thống và công nghệ. Xây dựng thư viện âm nhạc di sản truyền thống (dữ liệu phân tích âm thanh, số hóa tư liệu, lưu trữ kỹ thuật diễn tấu của nghệ nhân...) phục vụ cho công tác nghiên cứu và giảng dạy.

Phát biểu tại hội thảo, PGS-TS Nguyễn Thị Thu Trang, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Văn Hiến, nhấn mạnh: "Trí tuệ nhân tạo đang mở ra nhiều cơ hội mới cho các lĩnh vực sáng tạo, trong đó có âm nhạc. Tuy nhiên, điều quan trọng là cách chúng ta tiếp cận và ứng dụng công nghệ một cách có chọn lọc, nhân văn và có trách nhiệm, để công nghệ trở thành công cụ hỗ trợ con người sáng tạo, chứ không làm phai nhạt bản sắc văn hóa".